Viêm não mô cầu là một bệnh truyền nhiễm cấp tính vô cùng nguy hiểm, có khả năng diễn tiến nhanh và gây tử vong chỉ trong vòng vài giờ hoặc để lại di chứng nặng nề suốt đời. Tiêm chủng là giải pháp hiệu quả nhất để phòng ngừa các tuýp vi khuẩn gây bệnh này. Tuy nhiên, rất nhiều người tiêu dùng và các bậc phụ huynh băn khoăn viêm não mô cầu có phải tiêm nhắc lại không để đảm bảo hiệu quả bảo vệ lâu dài.
Viêm não mô cầu có phải tiêm nhắc lại không
Câu trả lời là CÓ. Hầu hết các loại vắc xin phòng bệnh viêm não mô cầu hiện nay đều cần tiêm nhắc lại hoặc tiêm đủ số mũi theo đúng phác đồ để tạo ra và duy trì lượng kháng thể tối ưu bảo vệ cơ thể.
Hàm lượng kháng thể do vắc xin phòng viêm não mô cầu tạo ra sẽ giảm dần theo thời gian. Do đó, việc tiêm mũi nhắc lại đóng vai trò cực kỳ quan trọng vì những lý do sau:
- Tái khởi động hệ miễn dịch: Mũi tiêm nhắc giúp kích thích tế bào nhớ của hệ miễn dịch sản xuất nhanh chóng và dồi dào lượng kháng thể để chống lại vi khuẩn khi có sự xâm nhập.
- Kéo dài thời gian bảo vệ: Các mũi tiêm khởi đầu chỉ tạo miễn dịch trong một khoảng thời gian nhất định. Mũi nhắc lại giúp kéo dài hiệu lực bảo vệ qua các giai đoạn tuổi có nguy cơ nhiễm bệnh cao.
- Tăng cường hiệu quả bảo vệ trước các tuýp vi khuẩn: Vi khuẩn mô cầu có nhiều tuýp huyết thanh khác nhau (A, B, C, Y, W-135). Mỗi loại vắc xin có cơ chế và lịch tiêm nhắc riêng biệt để đảm bảo cơ thể không bị khoảng trống miễn dịch đối với bất kỳ tuýp vi khuẩn nào.
Lịch tiêm và mũi tiêm nhắc các loại vắc xin viêm não mô cầu hiện nay
Tại Việt Nam, các loại vắc xin phòng bệnh viêm não mô cầu đang được lưu hành bao gồm vắc xin phòng tuýp B, C (VA-MENGOC-BC), vắc xin thế hệ mới phòng tuýp B (Bexsero), vắc xin phòng 4 tuýp A, C, Y, W-135 (Menactra và MenQuadfi). Mỗi loại vắc xin sẽ có phác đồ tiêm cơ bản và lịch tiêm nhắc lại khác nhau.
Vắc xin phòng viêm não mô cầu tuýp b, c (va-mengoc-bc)
Vắc xin VA-MENGOC-BC do Cu-ba sản xuất giúp phòng ngừa vi khuẩn viêm não mô cầu tuýp B và C, chỉ định cho trẻ từ đủ 6 tháng tuổi đến người 45 tuổi.
- Mũi 1: Lần tiêm đầu tiên.
- Mũi 2: Cách mũi 1 tối thiểu 6 đến 8 tuần.
Hiện tại, vắc xin VA-MENGOC-BC chưa có khuyến cáo tiêm nhắc lại bắt buộc sau khi đã hoàn thành đủ 2 mũi cơ bản, trừ các trường hợp sống trong vùng dịch hoặc có chỉ định đặc biệt từ bác sĩ.
Vắc xin phòng viêm não mô cầu tuýp b thế hệ mới (bexsero)
Bexsero do Ý sản xuất là vắc xin thế hệ mới phòng ngừa tuýp B, tiêm được cho trẻ từ 2 tháng tuổi đến người 50 tuổi. Phác đồ tiêm nhắc lại của vắc xin này phụ thuộc vào độ tuổi bắt đầu tiêm:
- Trẻ từ 2 tháng đến 5 tháng tuổi: Tiêm 2 mũi cơ bản cách nhau 2 tháng. Mũi 3 (mũi nhắc lại) tiêm vào lúc 12 đến 15 tháng tuổi (cách mũi 2 tối thiểu 6 tháng).
- Trẻ từ 6 tháng đến 11 tháng tuổi: Tiêm 2 mũi cơ bản cách nhau 2 tháng. Mũi nhắc lại tiêm vào năm tuổi thứ 2 (cách mũi 2 tối thiểu 2 tháng).
- Trẻ từ 12 tháng đến 23 tháng tuổi: Tiêm 2 mũi cơ bản cách nhau 2 tháng. Mũi nhắc lại cách mũi 2 tối thiểu 12 đến 24 tháng.
- Trẻ từ 2 tuổi đến người 50 tuổi: Tiêm 2 mũi cơ bản cách nhau 1 tháng. Hiện chưa có khuyến cáo tiêm nhắc lại cho nhóm tuổi này.
Vắc xin phòng viêm não mô cầu 4 tuýp a, c, y, w-135 (menactra)
Vắc xin Menactra do Mỹ sản xuất giúp phòng tránh 4 tuýp vi khuẩn nguy hiểm A, C, Y, W-135, áp dụng cho trẻ từ 9 tháng tuổi đến người 55 tuổi.
- Trẻ từ 9 tháng đến 23 tháng tuổi: Tiêm 2 mũi cơ bản cách nhau 3 tháng. Mũi nhắc lại có thể được cân nhắc tiêm sau 3 đến 5 năm nếu vẫn còn nguy cơ mắc bệnh cao.
- Người từ 2 tuổi đến 55 tuổi: Chỉ cần tiêm 1 mũi duy nhất. Tuy nhiên, đối với những người có nguy cơ cao bị nhiễm bệnh (như người bị suy giảm miễn dịch, người đi vào vùng dịch), khuyến cáo tiêm nhắc lại mỗi 5 năm một lần.
Vắc xin phòng viêm não mô cầu 4 tuýp a, c, y, w-135 (menquadfi)
Vắc xin MenQuadfi là vắc xin thế hệ mới ngừa 4 tuýp A, C, Y, W-135 dành cho trẻ từ 12 tháng tuổi trở lên và người lớn. Vắc xin này được chỉ định tiêm 1 liều đơn và có thể dùng để tiêm nhắc lại cho những người trước đó đã tiêm vắc xin ngừa viêm não mô cầu cùng loại hoặc khác loại.
Vì sao cần tuân thủ khoảng cách giữa các mũi tiêm nhắc
Việc tiêm nhắc lại đúng lịch đóng vai trò quyết định trong việc thiết lập hàng rào miễn dịch vững chắc. Nếu tiêm quá sớm, hệ miễn dịch chưa kịp đáp ứng tối ưu với mũi tiêm trước, làm giảm hiệu quả tạo kháng thể. Ngược lại, nếu tiêm quá muộn, cơ thể sẽ có một khoảng hổng miễn dịch, làm tăng nguy cơ bị vi khuẩn tấn công trong thời gian kháng thể đã suy giảm.
Những lưu ý quan trọng khi tiêm vắc xin viêm não mô cầu
Để quá trình tiêm chủng diễn ra an toàn và đạt hiệu quả cao nhất, người đi tiêm hoặc các phụ huynh cần lưu ý một số điểm sau:
- Khai báo tiền sử tiêm chủng: Cần cung cấp đầy đủ thông tin về các loại vắc xin đã tiêm trước đó để bác sĩ đưa ra phác đồ tiêm nhắc lại chính xác nhất.
- Tình trạng sức khỏe hiện tại: Hoãn tiêm nếu đang bị sốt cấp tính, mắc các bệnh nhiễm trùng hoặc đang trong đợt bùng phát của bệnh mãn tính.
- Theo dõi phản ứng sau tiêm: Ở lại cơ sở y tế ít nhất 30 phút để theo dõi các phản ứng sốc phạ vệ. Tiếp tục theo dõi tại nhà trong 24 đến 48 giờ về các dấu hiệu như sốt, sưng đau tại chỗ tiêm, quấy khóc hoặc mệt mỏi.
- Phát hiện dấu hiệu bất thường: Nếu có các triệu chứng như sốt cao không hạ, co giật, khó thở, tím tái, cần đưa người tiêm đến ngay cơ sở y tế gần nhất.
Tóm lại, tiêm nhắc lại vắc xin viêm não mô cầu là việc làm vô cùng cần thiết để duy trì khả năng bảo vệ cơ thể trước căn bệnh nguy hiểm này. Do phác đồ tiêm nhắc phụ thuộc vào từng loại vắc xin và độ tuổi khởi đầu, bạn nên đến các trung tâm tiêm chủng uy tín để được bác sĩ khám sàng lọc và tư vấn lịch tiêm chính xác nhất.
