Viêm não mô cầu là một bệnh truyền nhiễm cấp tính vô cùng nguy hiểm do vi khuẩn Neisseria meningitidis gây ra. Bệnh diễn tiến rất nhanh và có thể dẫn đến tử vong hoặc để lại các di chứng nặng nề như đoạn chi, điếc, tổn thương não chỉ trong vòng 24 giờ kể từ khi xuất hiện triệu chứng đầu tiên. Chủ động tiêm phòng là biện pháp tối ưu nhất để bảo vệ sức khỏe. Tuy nhiên, nhiều người vẫn thắc mắc vắc xin viêm não mô cầu có bao nhiêu loại và nên lựa chọn loại nào cho phù hợp với từng độ tuổi. Bài viết dưới đây sẽ giải đáp chi tiết các thắc mắc này dựa trên thông tin y khoa chính xác.
Vắc xin viêm não mô cầu có bao nhiêu loại
Hiện nay, dựa theo các chủng vi khuẩn gây bệnh phổ biến (gồm tuýp A, B, C, Y, W-135) và công nghệ sản xuất, vắc xin viêm não mô cầu có 3 loại chính đang được lưu hành và sử dụng phổ biến tại Việt Nam bao gồm:
- Vắc xin phòng vi khuẩn mô cầu tuýp B và C (VA-MENGOC-BC): Vắc xin do Cu-ba sản xuất, giúp phòng ngừa bệnh viêm não mô cầu do 2 tuýp vi khuẩn B và C gây ra.
- Vắc xin phòng vi khuẩn mô cầu tuýp B thế hệ mới (Bexsero): Vắc xin do tập đoàn GSK (Ý) sản xuất bằng công nghệ tái tổ hợp ADN, giúp phòng ngừa hiệu quả chủng vi khuẩn mô cầu tuýp B.
- Vắc xin phòng vi khuẩn mô cầu tuýp A, C, Y, W-135 (Menactra): Vắc xin do Sanofi Pasteur (Mỹ) sản xuất, giúp bảo vệ cơ thể khỏi 4 tuýp vi khuẩn mô cầu nguy hiểm là A, C, Y và W-135.
Do vi khuẩn mô cầu có nhiều tuýp huyết thanh khác nhau và các loại vắc xin không có khả năng phòng ngừa chéo giữa các tuýp, việc tiêm kết hợp các loại vắc xin theo đúng độ tuổi là rất cần thiết để tạo được hệ miễn dịch toàn diện nhất.
Chi tiết các loại vắc xin viêm não mô cầu phổ biến hiện nay
Vắc xin VA-MENGOC-BC (Phòng tuýp B và C)
Vắc xin VA-MENGOC-BC là loại vắc xin tinh chế chứa protein màng ngoài của vi khuẩn Neisseria meningitidis nhóm B và polysaccharid nhóm C. Đây là loại vắc xin đã được sử dụng nhiều năm tại Việt Nam.
- Nguồn gốc: Cu-ba.
- Độ tuổi chỉ định: Dành cho trẻ từ 6 tháng tuổi đến người 45 tuổi.
- Phác đồ tiêm: Gồm 2 mũi cơ bản, mũi 2 cách mũi 1 tối thiểu 2 tháng.
Vắc xin Bexsero (Phòng tuýp B thế hệ mới)
Bexsero là vắc xin viêm não mô cầu tuýp B thế hệ mới, được phát triển bằng công nghệ di truyền học đảo ngược (Reverse Vaccinology). Vắc xin chứa 4 thành phần kháng nguyên của vi khuẩn nhóm B, giúp tạo miễn dịch rộng và hiệu quả hơn đối với nhiều biến thể của tuýp B.
- Nguồn gốc: Ý (sản xuất bởi tập đoàn đa quốc gia GSK).
- Độ tuổi chỉ định: Dành cho trẻ từ 2 tháng tuổi đến người 50 tuổi.
- Phác đồ tiêm: Phụ thuộc vào độ tuổi bắt đầu tiêm (trẻ từ 2 – 5 tháng tuổi tiêm 2 hoặc 3 mũi cơ bản kèm 1 mũi nhắc; trẻ từ 6 tháng trở lên và người lớn tiêm 2 mũi cơ bản kèm mũi nhắc tùy theo độ tuổi).
Vắc xin Menactra (Phòng tuýp A, C, Y, W-135)
Menactra là vắc xin nhược trương liên hợp phòng bệnh do 4 nhóm vi khuẩn huyết thanh A, C, Y, W-135 gây ra. Việc đưa Menactra vào lịch tiêm chủng giúp bảo vệ cộng đồng khỏi những chủng mô cầu có nguy cơ bùng phát thành dịch lớn.
- Nguồn gốc: Mỹ (Sanofi Pasteur).
- Độ tuổi chỉ định: Dành cho trẻ từ 9 tháng tuổi đến người 55 tuổi.
- Phác đồ tiêm: Trẻ từ 9 – 23 tháng tuổi tiêm 2 mũi cách nhau 3 tháng. Người từ 24 tháng đến 55 tuổi chỉ cần tiêm 1 mũi duy nhất.
Lịch tiêm phòng vắc xin viêm não mô cầu khuyến cáo cho từng độ tuổi
Để đảm bảo hiệu quả bảo vệ tối ưu, việc tuân thủ đúng khuyến cáo tiêm chủng theo độ tuổi là vô cùng quan trọng. Dưới đây là tóm tắt hướng dẫn tiêm vắc xin viêm não mô cầu:
- Giai đoạn từ 2 tháng đến dưới 6 tháng tuổi: Có thể bắt đầu tiêm vắc xin Bexsero để phòng ngừa sớm tuýp B.
- Giai đoạn từ 6 tháng đến dưới 9 tháng tuổi: Có thể tiêm vắc xin VA-MENGOC-BC (phòng tuýp B, C) hoặc tiếp tục lịch tiêm Bexsero.
- Giai đoạn từ 9 tháng tuổi trở lên: Trẻ có thể tiêm phối hợp vắc xin Menactra (phòng tuýp A, C, Y, W-135) cùng với vắc xin phòng tuýp B (Bexsero hoặc VA-MENGOC-BC) để hoàn thiện miễn dịch với cả 5 tuýp vi khuẩn nguy hiểm nhất.
- Người lớn đến 50 – 55 tuổi: Người chưa từng tiêm phòng hoặc thuộc nhóm đối tượng nguy cơ cao (du lịch đến vùng dịch, nhân viên y tế, người bị suy giảm miễn dịch) nên tiêm bổ sung vắc xin Menactra và Bexsero.
Những phản ứng có thể gặp sau khi tiêm vắc xin viêm não mô cầu
Vắc xin viêm não mô cầu đã được chứng minh là an toàn và đạt hiệu quả cao qua nhiều nghiên cứu lâm sàng. Tuy nhiên, tương tự như các loại vắc xin khác, người tiêm có thể gặp một số phản ứng nhẹ sau tiêm, đây là dấu hiệu cho thấy cơ thể đang phản ứng với vắc xin để tạo miễn dịch:
- Phản ứng tại chỗ tiêm: Sưng, đỏ, đau nhẹ hoặc cứng tại vị trí tiêm. Các triệu chứng này thường tự biến mất sau 1 – 3 ngày.
- Phản ứng toàn thân: Sốt nhẹ, mệt mỏi, chán ăn, quấy khóc (ở trẻ nhỏ), đau đầu hoặc đau cơ nhẹ (ở người lớn).
Lưu ý chăm sóc sau tiêm: Người được tiêm chủng cần ở lại theo dõi tại cơ sở tiêm chủng ít nhất 30 phút và tiếp tục theo dõi sức khỏe tại nhà trong 24 – 48 giờ tiếp theo. Nếu xuất hiện các dấu hiệu bất thường như sốt cao liên tục không hạ, khó thở, phát ban toàn thân, lơ mơ hoặc co giật, cần đưa người bệnh đến ngay cơ sở y tế gần nhất.
Viêm não mô cầu là căn bệnh nguy hiểm nhưng hoàn toàn có thể chủ động phòng ngừa bằng vắc xin. Việc nắm rõ vắc xin viêm não mô cầu có bao nhiêu loại sẽ giúp các gia đình chủ động lập kế hoạch tiêm chủng đầy đủ các tuýp huyết thanh A, B, C, Y, W-135 cho bản thân và con em mình. Để nhận được tư vấn chính xác nhất về phác đồ tiêm phù hợp với từng độ tuổi, người dân nên đến các trung tâm tiêm chủng uy tín để được bác sĩ thăm khám và chỉ định kịp thời.
