Xơ gan mất bù: Nguyên nhân, triệu chứng, chẩn đoán và điều trị

Xơ gan mất bù là gì?

Xơ gan mất bù là giai đoạn muộn và nghiêm trọng nhất của quá trình xơ hóa gan, xảy ra khi cấu trúc gan bị tổn thương nặng nề bởi các mô sẹo chằng chịt, khiến cơ quan này không còn khả năng tự bù trừ để thực hiện các chức năng sinh học thiết yếu. Ở giai đoạn này, các tế bào gan khỏe mạnh còn lại quá ít, dẫn đến suy giảm trầm trọng khả năng lọc độc chất, tổng hợp protein, chuyển hóa chất dinh dưỡng và sản xuất các yếu tố đông máu.

Sự suy kiệt chức năng này gây ra hàng loạt hệ lụy nguy hiểm đối với sức khỏe, biểu hiện bằng các biến chứng lâm sàng rõ rệt có thể đe dọa trực tiếp đến tính mạng người bệnh. Theo các báo cáo dịch tễ học từ Hiệp hội Nghiên cứu Bệnh gan Châu Âu (EASL), trong khi bệnh nhân xơ gan giai đoạn còn bù có tỷ lệ tử vong chỉ khoảng 1 – 4% mỗi năm, thì khi đã chuyển sang giai đoạn mất bù, tỷ lệ tử vong tăng vọt lên tới 15 – 50% trong vòng một năm tùy thuộc vào mức độ nghiêm trọng và số lượng biến chứng đi kèm.

Nguyên nhân gây ra xơ gan mất bù

Nguyên nhân

Nguyên nhân trực tiếp dẫn đến tình trạng này là sự tích tụ kéo dài của các sợi collagen và mô sẹo trong nhu mô gan qua nhiều năm, hệ quả từ các tổn thương viêm mạn tính không được kiểm soát. Bên cạnh đó, các nguyên nhân gián tiếp thúc đẩy nhanh quá trình hủy hoại tế bào gan bao gồm:

• Nhiễm virus viêm gan B và C mạn tính: Đây là nguyên nhân hàng đầu trên thế giới và tại Việt Nam. Sự nhân lên liên tục của virus phá hủy tế bào gan ngày qua ngày, kích hoạt phản ứng viêm và đẩy nhanh tiến trình xơ hóa thành giai đoạn nặng.
• Lạm dụng rượu bia kéo dài: Độc tính trực tiếp từ ethanol và các sản phẩm chuyển hóa của nó như acetaldehyde tàn phá tế bào gan, gây gan nhiễm mỡ, viêm gan do rượu và cuối cùng dẫn đến suy sụp cấu trúc gan hoàn toàn.
• Bệnh gan nhiễm mỡ không do rượu (NAFLD/NASH): Tình trạng tích tụ mỡ thừa ở gan liên quan đến hội chứng chuyển hóa, béo phì và tiểu đường tuýp 2 gây viêm mạn tính âm thầm, là nguyên nhân ngày càng phổ biến dẫn đến suy gan giai đoạn cuối.
• Viêm gan tự miễn và các bệnh lý đường mật: Hệ miễn dịch tấn công nhầm tế bào gan hoặc tình trạng xơ đường mật nguyên phát làm ứ đọng axit mật, gây hủy hoại nhu mô gan lan rộng.

Cơ chế

Cơ chế dẫn đến sự chuyển đổi từ giai đoạn còn bù sang mất bù là một chuỗi các phản ứng sinh lý bệnh phức tạp xảy ra ở mức độ tế bào và hệ tuần hoàn:

• Tăng áp lực tĩnh mạch cửa: Sự xuất hiện dày đặc của các mô sẹo làm co hẹp và tắc nghẽn các xoang gan, cản trở dòng máu từ hệ tiêu hóa trở về gan. Điều này làm tăng áp lực tại hệ tĩnh mạch cửa, dẫn đến hệ quả thoát dịch vào khoang bụng và làm giãn nở các tĩnh mạch bàng hệ.
• Suy giảm khả năng tổng hợp protein huyết tương: Tế bào gan bị hủy hoại làm giảm mạnh quá trình sản xuất albumin và các yếu tố đông máu. Sự sụt giảm albumin làm giảm áp lực keo trong lòng mạch, khiến nước rò rỉ ra mô kẽ, kết hợp với thiếu hụt yếu tố đông máu gây xuất huyết dưới da và niêm mạc.
• Tích tụ độc chất trong tuần hoàn hệ thống: Gan mất khả năng chuyển hóa các sản phẩm phụ của quá trình tiêu hóa, đặc biệt là amoniac (NH3). Độc chất này đi thẳng vào máu tuần hoàn, vượt qua hàng rào máu não gây tổn thương trực tiếp lên các tế bào thần kinh trung ương.

Triệu chứng của xơ gan mất bù

Triệu chứng phổ biến

Khi gan đã rơi vào trạng thái mất bù, các triệu chứng lâm sàng xuất hiện ồ ạt và rõ rệt do cơ thể không còn khả năng tự cân bằng:

• Cổ trướng (Báng bụng): Dịch tự do tích tụ lượng lớn trong ổ bụng làm bụng phình to, căng tức, rốn lồi ra và gây khó thở do cơ hoành bị đẩy lên cao.
• Vàng mắt, vàng da: Sắc tố mật bilirubin không được gan chuyển hóa và đào thải sẽ tích tụ trong máu, nhuộm vàng kết mạc mắt, da toàn thân và làm nước tiểu có màu vàng sậm như nước trà đặc.
• Xuất huyết tiêu hóa: Bệnh nhân nôn ra máu đỏ tươi hoặc đi ngoài phân đen nát, mùi hôi thối đặc trưng do vỡ các tĩnh mạch thực quản bị giãn quá mức dưới áp lực tĩnh mạch cửa cao.
• Bệnh não gan: Người bệnh có các biểu hiện rối loạn tri giác từ nhẹ đến nặng như mất ngủ ban đêm, lơ mơ ban ngày, run rẩy tay, thay đổi tính cách, mất định hướng không gian và thời gian, nặng hơn là đi vào hôn mê sâu.
• Phù nề chi dưới: Hiện tượng sưng phù mềm, ấn lõm, đối xứng hai bên ở mu bàn chân, cổ chân và cẳng chân do tình trạng giữ muối, giữ nước và giảm áp lực keo huyết tương.

Triệu chứng theo mức độ

Dưới đây là bảng so sánh chi tiết các triệu chứng của bệnh nhân ở giai đoạn mất bù dựa trên các mức độ suy gan từ trung bình đến rất nặng (tương ứng phân loại Child-Pugh B và Child-Pugh C):

Trường hợp đặc biệt

Trong một số trường hợp tiến triển cấp tính hoặc kèm theo các yếu tố kích hoạt đặc biệt, bệnh nhân có thể biểu hiện các hội chứng lâm sàng nguy kịch:

• Hội chứng gan thận (Hepatorenal Syndrome): Tình trạng suy thận chức năng cấp tính xảy ra trên nền suy gan nặng, biểu hiện bằng việc lượng nước tiểu giảm đột ngột (thiểu niệu hoặc vô niệu) kèm tăng nhanh nồng độ creatinine máu mà không có tổn thương thực thể tại thận.
• Viêm phúc mạc tự phát do vi khuẩn (SBP): Nhiễm trùng dịch cổ trướng do vi khuẩn di chuyển từ đường ruột vào ổ bụng, gây ra triệu chứng sốt cao, lạnh run, đau bụng âm ỉ lan tỏa và tình trạng suy gan chuyển biến xấu đi nhanh chóng.

Đường lây truyền của xơ gan mất bù

Bản thân tình trạng xơ hóa và suy giảm chức năng gan không phải là bệnh lý truyền nhiễm, do đó không có khả năng lây truyền trực tiếp từ người sang người qua các tiếp xúc thông thường. Tuy nhiên, các tác nhân chính gây ra căn bệnh này, đặc biệt là virus viêm gan siêu vi B (HBV) và C (HCV), lại có khả năng lây lan rất mạnh mẽ trong cộng đồng qua các con đường cụ thể:

Đường máu

Đây là con đường lây truyền phổ biến và có nguy cơ cao nhất đối với cả HBV và HCV. Việc tiếp xúc trực tiếp với máu của người nhiễm bệnh thông qua việc dùng chung bơm kim tiêm, dùng chung các dụng cụ cá nhân có khả năng gây trầy xước (như dao cạo râu, bàn chải đánh răng, dụng cụ làm móng), hoặc thực hiện các thủ thuật y tế, xăm mình, xỏ khuyên tai tại các cơ sở không đảm bảo vô trùng sẽ tạo điều kiện cho virus xâm nhập trực tiếp vào hệ tuần hoàn của người lành, âm thầm hủy hoại gan qua nhiều năm.

Đường từ mẹ sang con

Con đường này đặc biệt phổ biến đối với virus viêm gan B. Phụ nữ mang thai bị nhiễm HBV có nguy cơ cao truyền virus sang con trong quá trình chuyển dạ và sinh nở do sự tiếp xúc trực tiếp với máu và dịch âm đạo của người mẹ. Nếu trẻ sơ sinh không được tiêm phòng vắc xin và huyết thanh kháng virus kịp thời trong vòng 24 giờ đầu sau sinh, trẻ có nguy cơ rất cao (lên đến 90%) trở thành người mang virus mạn tính, dẫn đến nguy cơ tiến triển thành xơ hóa gan giai đoạn cuối khi đến tuổi trưởng thành.

Đường tình dục

Virus viêm gan B và ở mức độ thấp hơn là virus viêm gan C có thể lây truyền qua đường tình dục khi có sự tiếp xúc trực tiếp với các dịch tiết sinh dục bị nhiễm virus. Quan hệ tình dục không an toàn, không sử dụng bao cao su, hoặc quan hệ thô bạo gây trầy xước niêm mạc là những yếu tố thuận lợi làm tăng nguy cơ lây nhiễm virus, từ đó gián tiếp dẫn đến các tổn thương gan mạn tính về sau.

Các biến chứng của xơ gan mất bù

Sự sụp đổ hoàn toàn chức năng gan dẫn đến hàng loạt biến chứng cấp tính và mạn tính vô cùng nguy hiểm, ảnh hưởng đến nhiều cơ quan trong cơ thể:

Xuất huyết do vỡ giãn tĩnh mạch thực quản

Áp lực tĩnh mạch cửa tăng quá cao buộc máu phải tìm đường về tim qua các mạch máu nhỏ bàng hệ ở thực quản và dạ dày. Các tĩnh mạch này vốn mỏng manh nên dễ dàng bị căng phồng và vỡ ra, gây ra tình trạng xuất huyết tiêu hóa ồ ạt. Người bệnh sẽ nôn ra lượng lớn máu tươi, đi ngoài phân đen kèm theo tình trạng tụt huyết áp, sốc mất máu và có thể tử vong nhanh chóng nếu không được can thiệp cầm máu khẩn cấp.

Bệnh não gan

Khi các chất độc hại, chủ yếu là amoniac (NH3) sinh ra từ đường ruột, không được gan chuyển hóa thành urê để đào thải ra ngoài, chúng sẽ đi thẳng vào máu và tác động trực tiếp lên hệ thần kinh trung ương. Biến chứng này làm phù nề tế bào thần kinh đệm trong não, dẫn đến các rối loạn tâm thần, hành vi, suy giảm nhận thức, co giật và cuối cùng là hôn mê gan sâu với tiên lượng tử vong rất cao.

Nhiễm trùng dịch cổ trướng tự phát

Dịch cổ trướng tích tụ lâu ngày trong ổ bụng là môi trường lý tưởng cho vi khuẩn phát triển. Do hệ miễn dịch của bệnh nhân suy gan bị suy yếu nghiêm trọng, vi khuẩn từ đường ruột dễ dàng xuyên qua thành ruột vào khoang màng bụng gây nhiễm trùng. Biến chứng này gây sốt, đau bụng, suy thận tiến triển và dễ dẫn đến sốc nhiễm trùng nguy kịch.

Hội chứng gan thận

Sự giãn nở quá mức của các mạch máu trong hệ tuần hoàn tạng do xơ gan gây ra hiện tượng giảm thể tích máu lưu thông hiệu dụng đến thận. Cơ thể phản ứng bằng cách co thắt cực độ các động mạch thận, dẫn đến suy giảm chức năng lọc của thận một cách nhanh chóng. Hội chứng này cực kỳ khó điều trị và thường có tiên lượng rất xấu nếu không được ghép gan kịp thời.

Ung thư biểu mô tế bào gan (HCC)

Tình trạng viêm mạn tính, xơ hóa và quá trình tái tạo tế bào gan liên tục trong môi trường bị tổn thương tạo điều kiện thuận lợi cho các đột biến gen xảy ra, dẫn đến sự hình thành các khối u ác tính. Bệnh nhân ở giai đoạn mất bù có nguy cơ xuất hiện ung thư gan cao gấp nhiều lần so với người bình thường và cần được tầm soát nghiêm ngặt bằng siêu âm và xét nghiệm AFP định kỳ.

Đối tượng nguy cơ mắc xơ gan mất bù

Nhóm tuổi, giới tính dễ mắc bệnh (phổ biến)

Các nghiên cứu lâm sàng ghi nhận tỷ lệ mắc bệnh có sự khác biệt rõ rệt theo các yếu tố sinh học và nhân khẩu học:

• Nam giới trung niên từ 40 đến 60 tuổi: Đây là nhóm đối tượng có tỷ lệ lạm dụng rượu bia cao nhất, đồng thời cũng là nhóm có tỷ lệ nhiễm virus viêm gan B, C mạn tính tích lũy qua nhiều năm. Sự kết hợp giữa lối sống và yếu tố bệnh nền khiến nam giới ở độ tuổi này có nguy cơ tiến triển thành xơ gan giai đoạn cuối cao vượt trội so với nữ giới.
• Người cao tuổi (trên 65 tuổi) mắc bệnh gan mạn tính lâu năm: Do quá trình lão hóa tự nhiên, khả năng tự tái tạo và hồi phục của các tế bào gan suy giảm mạnh, khiến gan dễ bị tổn thương và đẩy nhanh quá trình mất bù khi có các tác nhân kích thích.

Nhóm yếu tố nguy cơ khác (hiếm hoặc ít phổ biến hơn)

Ngoài các nhóm phổ biến, một số đối tượng khác cũng có nguy cơ tiến triển bệnh do các rối loạn nội sinh hoặc tiếp xúc đặc thù:

• Người mắc các bệnh lý rối loạn chuyển hóa di truyền: Các hội chứng như bệnh tích tụ sắt (hemochromatosis), bệnh tích tụ đồng (Wilson), hoặc thiếu hụt alpha-1 antitrypsin gây tổn thương mô gan âm thầm từ khi còn trẻ và tiến triển dần đến giai đoạn mất bù.
• Người lạm dụng các thuốc và hóa chất có độc tính cao với gan: Việc sử dụng kéo dài các thuốc như methotrexate, amiodarone hoặc tiếp xúc thường xuyên với các độc tố công nghiệp như carbon tetrachloride mà không có sự kiểm soát y tế chặt chẽ.

Phòng ngừa xơ gan mất bù

Để ngăn chặn hiệu quả sự tiến triển của các tổn thương gan dẫn đến giai đoạn mất bù nguy hiểm, việc áp dụng các biện pháp phòng ngừa chủ động và toàn diện là vô cùng thiết yếu:

Tiêm vắc xin phòng ngừa viêm gan B

Đây là biện pháp phòng ngừa chủ động, hiệu quả và an toàn nhất để loại bỏ nguyên nhân hàng đầu gây bệnh gan mạn tính. Tất cả trẻ sơ sinh, trẻ em và người lớn chưa có kháng thể bảo vệ cần được tiêm đủ liều vắc xin viêm gan B theo đúng phác đồ khuyến cáo của Bộ Y tế để thiết lập hàng rào miễn dịch vững chắc trọn đời.

Hạn chế tối đa và ngưng sử dụng rượu bia

Đối với những người có thói quen uống rượu bia, việc cắt giảm và tiến tới ngưng hoàn toàn việc tiêu thụ chất cồn là yếu tố quyết định để bảo vệ nhu mô gan khỏi tác động phá hủy trực tiếp của các chất độc chuyển hóa. Đối với bệnh nhân đã được chẩn đoán có tổn thương gan mạn tính, việc kiêng rượu bia tuyệt đối là bắt buộc để ngăn chặn tiến trình xơ hóa.

Điều trị kiểm soát tốt viêm gan siêu vi và bệnh nền

Bệnh nhân nhiễm virus viêm gan B hoặc C mạn tính cần được theo dõi sát sao bởi bác sĩ chuyên khoa và tuân thủ nghiêm ngặt phác đồ điều trị bằng các thuốc kháng virus (như Tenofovir, Entecavir đối với viêm gan B hoặc các thuốc kháng virus tác động trực tiếp – DAA đối với viêm gan C) nhằm ức chế tối đa sự nhân lên của virus, giảm viêm và đảo ngược quá trình xơ hóa gan.

Xây dựng lối sống lành mạnh và tầm soát định kỳ

Duy trì chế độ ăn uống cân đối, hạn chế đồ ăn nhiều dầu mỡ, phủ tạng động vật, tăng cường vận động thể chất ít nhất 30 phút mỗi ngày để phòng tránh và điều trị tình trạng gan nhiễm mỡ. Đồng thời, những người có yếu tố nguy cơ cao cần thực hiện tầm soát sức khỏe gan định kỳ mỗi 3 – 6 tháng bằng siêu âm bụng và các xét nghiệm máu đánh giá chức năng gan để phát hiện sớm các tổn thương.

Chẩn đoán xơ gan mất bù

Chẩn đoán xác định bệnh đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa các biểu hiện lâm sàng đặc trưng và các phương pháp cận lâm sàng hiện đại nhằm đánh giá toàn diện mức độ suy giảm chức năng gan:

Xét nghiệm máu đánh giá chức năng gan

Đây là bước đầu tiên và quan trọng nhất để đánh giá khả năng hoạt động của gan. Các chỉ số xét nghiệm điển hình bao gồm nồng độ bilirubin toàn phần tăng cao (thể hiện tình trạng ứ mật), nồng độ albumin giảm mạnh (thể hiện suy giảm chức năng tổng hợp), thời gian prothrombin kéo dài và chỉ số INR tăng cao (thể hiện rối loạn đông máu), cùng với sự sụt giảm nghiêm trọng của số lượng tiểu cầu trong công thức máu ngoại vi.

Siêu âm bụng và các phương pháp chẩn đoán hình ảnh

Siêu âm ổ bụng là phương pháp không xâm lấn, dễ thực hiện, giúp bác sĩ quan sát trực tiếp hình ảnh lá gan có kích thước co nhỏ hoặc phình to bất thường, bờ gan nhấp nhô không đều, nhu mô gan thô, tái cấu trúc dạng nốt, kèm theo hình ảnh cổ trướng (dịch tự do trong ổ bụng) và lách to. Trong các trường hợp nghi ngờ hoặc cần đánh giá sâu hơn, chụp cắt lớp vi tính (CT) hoặc cộng hưởng từ (MRI) vùng bụng sẽ được chỉ định.

Đo độ đàn hồi mô gan (Fibroscan)

Phương pháp Fibroscan sử dụng sóng siêu âm đàn hồi để đo lường độ cứng của nhu mô gan một cách nhanh chóng và không gây đau đớn. Kết quả đo độ cứng của gan (thường biểu thị bằng đơn vị kilopascal – kPa) giúp xác định chính xác mức độ xơ hóa gan ở giai đoạn F4, hỗ trợ đắc lực cho việc tiên lượng bệnh.

Nội soi thực quản – dạ dày

Nội soi tiêu hóa bằng ống mềm được chỉ định bắt buộc cho tất cả bệnh nhân nghi ngờ hoặc đã xác định xơ gan giai đoạn muộn nhằm chủ động phát hiện, phân độ các búi giãn tĩnh mạch thực quản hoặc tĩnh mạch phình vị dạ dày. Từ đó, bác sĩ có thể đưa ra các biện pháp phòng ngừa xuất huyết tiêu hóa chủ động trước khi biến chứng vỡ mạch máu xảy ra.

Điều trị xơ gan mất bù

Phương pháp y khoa

Điều trị nội khoa ở giai đoạn này tập trung vào việc giảm thiểu các triệu chứng khó chịu, kiểm soát và ngăn ngừa các biến chứng nguy hiểm bùng phát:

• Sử dụng thuốc lợi tiểu phối hợp: Bác sĩ thường chỉ định kết hợp thuốc lợi tiểu kháng aldosterone (Spironolactone) và thuốc lợi tiểu quai (Furosemide) để tăng đào thải muối và nước qua đường tiểu, giúp giảm bớt tình trạng báng bụng và phù chân.
• Can thiệp nội soi thắt vòng cao su tĩnh mạch thực quản: Đối với bệnh nhân có búi giãn tĩnh mạch thực quản kích thước lớn hoặc đang bị xuất huyết cấp tính, nội soi can thiệp thắt các búi giãn bằng vòng cao su là phương pháp cấp cứu hàng đầu giúp cầm máu và phòng ngừa tái chảy máu hiệu quả.
• Chọc hút dịch cổ trướng giải áp kết hợp truyền Albumin: Khi lượng dịch trong ổ bụng quá nhiều gây căng tức dữ dội và cản trở hô hấp, bác sĩ sẽ tiến hành chọc hút bớt dịch ra ngoài, đồng thời truyền bù dung dịch albumin tĩnh mạch để duy trì áp lực keo trong lòng mạch, ngăn chặn dịch tái tích tụ nhanh chóng.
• Phẫu thuật ghép gan: Đây là phương pháp điều trị triệt để duy nhất cho bệnh nhân ở giai đoạn này. Việc thay thế lá gan đã mất chức năng hoàn toàn bằng một lá gan lành lặn từ người hiến giúp người bệnh có cơ hội phục hồi sức khỏe và kéo dài sự sống một cách tối ưu.

Lối sống hỗ trợ

Bên cạnh các can thiệp y tế, việc duy trì một chế độ sinh hoạt và dinh dưỡng nghiêm ngặt đóng vai trò then chốt giúp bảo tồn phần chức năng gan còn sót lại:

• Chế độ ăn giảm muối nghiêm ngặt: Giới hạn lượng natri nạp vào cơ thể dưới 2g mỗi ngày (tương đương khoảng dưới một muỗng cà phê muối) để hạn chế tối đa tình trạng giữ nước, giúp kiểm soát báng bụng và phù nề hiệu quả hơn.
• Kiêng tuyệt đối rượu, bia và các chất kích thích: Loại bỏ hoàn toàn các tác nhân có khả năng gây độc trực tiếp cho gan, giúp giảm bớt gánh nặng thải độc cho các tế bào gan còn lại và làm chậm tiến trình suy gan.
• Đảm bảo dinh dưỡng đủ năng lượng và dễ tiêu hóa: Khuyến khích chế độ ăn giàu đạm thực vật (từ các loại đậu, sữa đậu nành), chia nhỏ khẩu phần ăn thành nhiều bữa trong ngày (5 – 6 bữa) bao gồm một bữa phụ nhẹ giàu carbohydrate trước khi đi ngủ để phòng ngừa tình trạng suy dinh dưỡng và hạ đường huyết ban đêm.

Lưu ý khi điều trị

Bệnh nhân và người nhà cần lưu ý một số nguyên tắc quan trọng trong quá trình điều trị dài ngày tại nhà:

• Tuyệt đối không tự ý sử dụng các loại thuốc nam, thuốc bắc, thảo dược không rõ nguồn gốc: Gan của bệnh nhân đã suy yếu trầm trọng và mất khả năng thải độc. Việc tùy tiện uống các loại thuốc dân gian không được kiểm chứng khoa học rất dễ dẫn đến ngộ độc gan cấp tính, thúc đẩy nhanh chóng quá trình suy gan tối cấp và tử vong.
• Theo dõi sát sao cân nặng và lượng nước tiểu hàng ngày: Bệnh nhân nên tự cân vào mỗi buổi sáng sau khi đi tiểu để phát hiện sớm tình trạng tích tụ dịch đột ngột (tăng cân nhanh) hoặc mất nước quá mức do dùng thuốc lợi tiểu quá liều (giảm cân quá nhanh kèm mệt mỏi, chuột rút).
• Tuân thủ lịch tái khám định kỳ và nhập viện ngay khi có dấu hiệu bất thường: Cần đưa bệnh nhân đến bệnh viện ngay lập tức nếu xuất hiện các triệu chứng báo động như sốt, đau bụng, nôn ra máu, đi ngoài phân đen hoặc thay đổi ý thức, lơ mơ.

So sánh với bệnh lý tương tự

Bệnh lý tương tự

Để tránh nhầm lẫn trong quá trình tiếp cận y khoa, cần đặt bệnh lý này trong mối tương quan so sánh với các tình trạng tổn thương gan khác:

• Xơ gan còn bù: Đây là giai đoạn sớm của quá trình xơ hóa gan, khi các tế bào gan lành lặn còn lại vẫn đủ khả năng hoạt động bù trừ để đảm đương các chức năng sinh học bình thường của cơ thể, người bệnh hầu như không có triệu chứng lâm sàng rõ rệt hoặc chỉ có các biểu hiện mơ hồ như mệt mỏi nhẹ.
• Suy gan cấp tính: Là tình trạng chức năng gan bị suy sụp đột ngột, diễn tiến nhanh chóng trong vòng vài ngày hoặc vài tuần ở một người bệnh trước đó có chức năng gan hoàn toàn bình thường (không có tiền sử xơ gan trước đó), thường do ngộ độc thuốc paracetamol hoặc nhiễm virus viêm gan cấp tính.

Phân biệt giữa các bệnh lý

Bảng phân biệt chi tiết dưới đây dựa trên 5 tiêu chí y khoa cốt lõi giúp phân biệt rõ ràng giữa ba tình trạng bệnh lý gan phổ biến:

Mọi người cũng hỏi

Xơ gan mất bù sống được bao lâu?

Tiên lượng sống của người bệnh phụ thuộc rất lớn vào mức độ nghiêm trọng của các biến chứng lâm sàng hiện tại và khả năng đáp ứng của cơ thể đối với các biện pháp điều trị y khoa. Theo các số liệu thống kê y học quốc tế, thời gian sống trung bình của bệnh nhân ở giai đoạn này dao động từ 1 đến 3 năm nếu không được thực hiện phẫu thuật ghép gan. Trong trường hợp bệnh nhân đã tiến triển sang mức độ nặng nhất (tương ứng Child-Pugh C) và xuất hiện các biến chứng phức tạp, đe dọa tính mạng như hội chứng gan thận, viêm phúc mạc tự phát hoặc xuất huyết tiêu hóa tái phát nhiều lần, tỷ lệ tử vong trong vòng một năm có thể lên đến hơn 50%. Tuy nhiên, nếu người bệnh tuân thủ nghiêm ngặt phác đồ điều trị của bác sĩ, kiêng tuyệt đối các tác nhân gây hại như rượu bia, thực hiện chế độ ăn uống khoa học và được can thiệp ghép gan kịp thời, thời gian sống có thể được kéo dài thêm nhiều năm với chất lượng cuộc sống cải thiện rõ rệt.

Xơ gan mất bù có chữa khỏi hoàn toàn được không?

Về mặt bệnh học, khi bệnh đã tiến triển sang giai đoạn mất bù, các tổn thương cấu trúc dạng sợi sẹo và quá trình xơ hóa trong nhu mô gan đã trở nên quá nghiêm trọng, lan rộng toàn bộ lá gan và không thể đảo ngược lại được nữa (irreversible). Do đó, các phương pháp điều trị nội khoa bằng thuốc ở giai đoạn này hoàn toàn không thể chữa khỏi bệnh tận gốc hay giúp lá gan phục hồi lại cấu trúc ban đầu khỏe mạnh. Mục tiêu điều trị chính hiện nay là kiểm soát tốt các triệu chứng lâm sàng, giảm thiểu tối đa sự xuất hiện của các biến chứng nguy hiểm và cố gắng làm chậm tốc độ suy giảm của phần chức năng gan còn sót lại. Phương pháp duy nhất có thể giúp người bệnh phục hồi hoàn toàn chức năng gan và được coi là “chữa khỏi” về mặt lâm sàng là phẫu thuật ghép gan, thay thế toàn bộ lá gan hư tổn bằng một lá gan lành lặn từ người hiến tặng khỏe mạnh.

Người bị xơ gan mất bù nên ăn gì và kiêng gì?

Chế độ dinh dưỡng đóng vai trò vô cùng quan trọng trong việc hỗ trợ nâng cao thể trạng và hạn chế các biến chứng của bệnh suy gan giai đoạn cuối. Về thực phẩm nên ăn, người bệnh cần được cung cấp một chế độ ăn đầy đủ dinh dưỡng, ưu tiên các món ăn mềm, dễ tiêu hóa, giàu năng lượng và bổ sung lượng đạm thực vật hợp lý (từ đậu hũ, các loại đậu, ngũ cốc) để tránh tình trạng suy kiệt cơ bắp. Nên chia nhỏ khẩu phần ăn thành 5 – 6 bữa trong ngày, đặc biệt là nên có một bữa ăn phụ nhẹ giàu tinh bột trước khi đi ngủ để phòng ngừa tình trạng hạ đường huyết ban đêm. Về thực phẩm cần kiêng, bệnh nhân phải thực hiện chế độ ăn nhạt tối đa, giới hạn lượng muối dưới 2g/ngày để kiểm soát tình trạng báng bụng và phù nề. Tuyệt đối kiêng hoàn toàn rượu, bia và các đồ uống chứa cồn; hạn chế thức ăn nhiều dầu mỡ, chiên rán khó tiêu; tránh ăn các loại thực phẩm sống, hải sản chưa nấu chín kỹ để phòng ngừa nguy cơ nhiễm trùng đường ruột cực kỳ nguy hiểm.

Bệnh xơ gan mất bù có lây qua đường ăn uống không?

Căn bệnh này bản chất là một bệnh lý tổn thương cấu trúc nội tạng mạn tính, hoàn toàn không phải là bệnh truyền nhiễm do vi sinh vật lây lan trực tiếp. Do đó, bệnh hoàn toàn không có khả năng lây truyền từ người này sang người khác thông qua các con đường tiếp xúc sinh hoạt thông thường hàng ngày như dùng chung bát đũa, cốc uống nước, ăn uống chung mâm hay ôm ấp, bắt tay. Người thân xung quanh có thể hoàn toàn yên tâm chăm sóc người bệnh mà không cần phải thực hiện các biện pháp cách ly ăn uống. Tuy nhiên, một điều cần lưu ý là nếu nguyên nhân gốc rễ dẫn đến tình trạng suy gan của người bệnh là do nhiễm virus viêm gan B hoặc viêm gan C mạn tính, thì những virus này có thể lây truyền qua đường máu, đường tình dục và từ mẹ sang con. Dù vậy, các virus này cũng hoàn toàn không lây qua đường ăn uống thông thường, do đó việc tiêm phòng vắc xin viêm gan B cho người thân là biện pháp bảo vệ hiệu quả nhất.

Khi nào người bệnh xơ gan mất bù cần nhập viện cấp cứu khẩn cấp?

Vì gan đã suy yếu trầm trọng, các biến chứng nguy kịch có thể bùng phát đột ngột bất cứ lúc nào và đe dọa trực tiếp đến tính mạng của người bệnh nếu không được can thiệp y khoa kịp thời. Người nhà cần nhanh chóng đưa bệnh nhân đến ngay cơ sở y tế gần nhất để cấp cứu khẩn cấp nếu xuất hiện một trong các dấu hiệu cảnh báo nguy hiểm sau: bệnh nhân đột ngột nôn ra máu tươi hoặc đi ngoài ra phân đen nát, mùi hôi thối dữ dội (dấu hiệu vỡ giãn tĩnh mạch thực quản); bệnh nhân có sự thay đổi đột ngột về ý thức và hành vi như lơ mơ, nói nhảm, mất phương hướng hoặc hôn mê không phản ứng (dấu hiệu bệnh não gan); người bệnh xuất hiện triệu chứng sốt cao, đau bụng dữ dội hoặc bụng chướng to nhanh chóng (nghi ngờ nhiễm trùng dịch cổ trướng); hoặc tình trạng bệnh nhân tiểu rất ít hoặc bí tiểu hoàn toàn kèm mệt mỏi dữ dội (dấu hiệu của hội chứng gan thận cấp tính).

Tại sao bệnh nhân xơ gan mất bù thường bị phù chân và báng bụng?

Tình trạng phù chân và báng bụng (cổ trướng) xuất phát từ hai cơ chế sinh lý bệnh chính do gan bị xơ hóa nặng nề gây ra. Thứ nhất, các mô sẹo xơ cứng chằng chịt trong nhu mô gan làm cản trở dòng tuần hoàn máu lưu thông, dẫn đến tăng áp lực tĩnh mạch cửa. Áp lực này ép dịch từ trong lòng mạch máu thoát ra ngoài và tích tụ trong khoang màng bụng gây ra báng bụng. Thứ hai, khả năng tổng hợp protein, đặc biệt là albumin của gan bị suy giảm trầm trọng. Albumin là thành phần chủ yếu duy trì áp áp lực keo giúp giữ nước lại trong lòng mạch máu. Khi lượng albumin trong máu giảm sâu, nước sẽ dễ dàng rò rỉ qua thành mạch vào các mô kẽ xung quanh, theo lực hấp dẫn tích tụ ở vùng thấp của cơ thể như mu bàn chân, cổ chân gây ra tình trạng phù nề mềm, ấn lõm.

Tài liệu tham khảo về xơ gan mất bù

• World Health Organization
• European Association for the Study of the Liver
• American Association for the Study of Liver Diseases
• Mayo Clinic
• National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases