Viêm phụ khoa

Viêm phụ khoa là gì?

Viêm phụ khoa (gynecological infection/inflammation) là thuật ngữ y khoa dùng để chỉ tình trạng viêm nhiễm xảy ra tại các cơ quan thuộc hệ sinh dục của phụ nữ. Tình trạng này có thể xuất hiện ở hệ thống sinh dục ngoài bao gồm âm hộ, âm đạo hoặc các cơ quan sinh dục trong như cổ tử cung, tử cung, vòi trứng và buồng trứng. Bệnh lý này ảnh hưởng trực tiếp đến cân bằng sinh lý vùng kín, làm suy giảm chất lượng cuộc sống, cản trở đời sống tình dục và tác động tiêu cực đến tâm lý của người bệnh.

Nếu không được phát hiện sớm và điều trị đúng phác đồ, viêm phụ khoa có thể gây ra những hậu quả nghiêm trọng đối với khả năng sinh sản của nữ giới. Theo số liệu thực tế từ Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), có khoảng 75% phụ nữ mắc viêm phụ khoa ít nhất một lần trong đời, và hơn 45% trong số đó gặp tình trạng tái phát nhiều lần. Việc chủ quan, tự điều trị tại nhà mà không có sự chỉ dẫn của bác sĩ chuyên khoa thường dẫn đến tình trạng lờn thuốc, viêm nhiễm ngược dòng lên các cơ quan phía trên, làm tăng nguy cơ vô sinh, hiếm muộn, thai ngoài tử cung hoặc thậm chí là tiến triển thành các bệnh lý ác tính.

Nguyên nhân gây ra viêm phụ khoa

Nguyên nhân

Nguyên nhân trực tiếp gây ra tình trạng viêm phụ khoa chủ yếu là do sự bùng phát của các vi sinh vật gây hại trong môi trường âm đạo, bao gồm các loại nấm men (phổ biến nhất là Candida albicans), các loại vi khuẩn kỵ khí và ký sinh trùng đơn bào (như Trichomonas vaginalis). Bên cạnh tác nhân trực tiếp, có rất nhiều yếu tố gián tiếp tạo điều kiện thuận lợi cho các mầm bệnh này xâm nhập và phát triển:

• Vệ sinh vùng kín không đúng cách: Thói quen thụt rửa sâu vào trong âm đạo, sử dụng các loại xà phòng có độ kiềm cao hoặc các chất tẩy rửa mạnh làm mất cân bằng độ pH tự nhiên của âm đạo, tạo cơ hội cho hại khuẩn phát triển mạnh mẽ.
• Rối loạn nội tiết tố trong cơ thể: Sự thay đổi nồng độ hormone estrogen trong các giai đoạn như mang thai, sau khi sinh, thời kỳ tiền mãn kinh hoặc do căng thẳng, mệt mỏi kéo dài làm giảm lượng glycogen trong tế bào biểu mô âm đạo, gây mất cân bằng hệ vi sinh.
• Quan hệ tình dục không an toàn: Việc giao hợp không sử dụng bao cao su, quan hệ với nhiều bạn tình hoặc vệ sinh không sạch sẽ trước và sau khi quan hệ là con đường ngắn nhất dẫn đến việc lây nhiễm chéo các tác nhân gây viêm.
• Sử dụng thuốc kháng sinh kéo dài: Thuốc kháng sinh phổ rộng khi đi vào cơ thể không chỉ tiêu diệt vi khuẩn gây bệnh mà còn tiêu diệt cả các trực khuẩn có lợi Lactobacilli trong âm đạo, tạo khoảng trống cho nấm men bùng phát dữ dội.

Cơ chế

Cơ chế dẫn đến viêm phụ khoa liên quan chặt chẽ đến sự suy giảm khả năng tự bảo vệ của cơ thể và sự thay đổi sinh lý tại vùng kín:

• Sự phá vỡ cân bằng hệ vi sinh vật âm đạo: Ở trạng thái khỏe mạnh, âm đạo chứa một lượng lớn lợi khuẩn Lactobacilli giúp chuyển hóa glycogen thành acid lactic, duy trì độ pH tối ưu từ 3.8 đến 4.5 để ức chế mầm bệnh. Khi số lượng Lactobacilli bị suy giảm, nồng độ acid giảm đi, độ pH tăng lên tạo môi trường kiềm hóa giúp hại khuẩn và nấm men nhân lên nhanh chóng.
• Phản ứng viêm tại chỗ của hệ miễn dịch: Khi các tác nhân ngoại lai hoặc hại khuẩn bùng phát, chúng bám dính vào tế bào biểu mô âm đạo và giải phóng các độc tố. Hệ miễn dịch tại chỗ sẽ phản ứng bằng cách giải phóng các chất trung gian hóa học gây viêm như cytokine, gây giãn mạch, sưng phù, đỏ rát và kích thích tiết dịch âm đạo nhiều hơn.
• Sự suy giảm màng bảo vệ sinh học mucosal barrier: Sự sụt giảm nồng độ estrogen làm mỏng lớp tế bào biểu mô âm đạo, giảm độ đàn hồi và giảm tiết chất nhầy bảo vệ. Điều này khiến niêm mạc âm đạo dễ bị tổn thương, trầy xước khi có ma sát nhẹ, tạo điều kiện cho vi sinh vật dễ dàng xâm nhập sâu vào các lớp mô bên dưới.

Triệu chứng của viêm phụ khoa

Triệu chứng phổ biến

Các triệu chứng của viêm phụ khoa có thể biểu hiện khác nhau tùy thuộc vào tác nhân gây bệnh, tuy nhiên có một số triệu chứng lâm sàng rất điển hình mà người bệnh có thể dễ dàng nhận biết:

• Khí hư bất thường: Dịch tiết âm đạo thay đổi rõ rệt về màu sắc (trắng đục, vàng, xanh, xám) và tính chất (vón cục như bã đậu, loãng có bọt, hoặc đặc quánh như mủ) thay vì màu trắng trong và dai như lòng trắng trứng ở trạng thái khỏe mạnh.
• Mùi hôi khó chịu ở vùng kín: Vùng kín xuất hiện mùi hôi, tanh hoặc chua rất đặc trưng. Mùi hôi này thường trở nên nồng nặc và rõ rệt hơn sau khi quan hệ tình dục hoặc trong những ngày hành kinh do sự tương tác giữa dịch tiết viêm và tinh dịch hoặc máu kinh.
• Cảm giác ngứa ngáy và đau rát: Người bệnh luôn có cảm giác ngứa ngáy âm ỉ hoặc dữ dội ở vùng âm hộ, âm đạo. Đi kèm với đó là cảm giác nóng rát, châm chích mỗi khi đi tiểu hoặc khi có cọ xát do quần áo quá chật.
• Đau buốt khi quan hệ tình dục: Tình trạng niêm mạc âm đạo bị sưng viêm khiến cho việc cọ xát khi giao hợp gây ra những cơn đau buốt, khó chịu, làm giảm khoái cảm và gây sợ hãi mỗi khi gần gũi bạn tình.

Triệu chứng theo mức độ

Dưới đây là bảng so sánh chi tiết các triệu chứng của viêm phụ khoa theo ba mức độ phát triển của bệnh lý:

Trường hợp đặc biệt

Trong một số giai đoạn sinh lý đặc biệt của cuộc đời, triệu chứng của viêm phụ khoa có thể có những biểu hiện và diễn tiến khác thường:

• Phụ nữ trong thai kỳ: Do sự gia tăng đột ngột của các hormone thai kỳ, môi trường âm đạo trở nên ẩm ướt và giàu dinh dưỡng hơn, khiến nấm Candida phát triển rất mạnh. Triệu chứng ngứa ngáy thường dữ dội hơn bình thường, khí hư ra nhiều như bã đậu, dễ gây rò ối, viêm màng ối nếu không được kiểm soát an toàn.
• Phụ nữ giai đoạn mãn kinh: Sự sụt giảm nghiêm trọng estrogen khiến niêm mạc âm đạo bị teo mỏng, khô rát. Triệu chứng viêm ở đối tượng này chủ yếu là cảm giác khô hạn, đau rát dữ dội khi quan hệ, dễ bị nứt nẻ và nhiễm trùng ngược dòng lên đường tiết niệu gây tiểu buốt, tiểu rắt liên tục.
• Người mắc bệnh đái tháo đường: Lượng đường trong dịch tiết âm đạo cao tạo điều kiện cho nấm men phát triển dai dẳng. Triệu chứng viêm nhiễm ở nhóm đối tượng này thường rất khó điều trị dứt điểm, bệnh tái đi tái lại nhiều lần trong năm dù đã áp dụng nhiều phác đồ kháng nấm thông thường.

Đường lây truyền của viêm phụ khoa

Viêm phụ khoa không chỉ là bệnh lý phát sinh tự thân do mất cân bằng sinh lý tại chỗ mà còn có thể lây truyền qua nhiều con đường khác nhau:

Quan hệ tình dục không an toàn

Đây là con đường lây truyền phổ biến và trực tiếp nhất của các tác nhân gây viêm phụ khoa như trùng roi Trichomonas vaginalis, vi khuẩn Chlamydia trachomatis, lậu cầu khuẩn hoặc các loại virus như HPV, HSV. Khi quan hệ tình dục không sử dụng biện pháp bảo vệ (bao cao su), các tác nhân gây bệnh từ cơ quan sinh dục của bạn tình sẽ trực tiếp xâm nhập vào âm đạo, bám dính vào niêm mạc và gây viêm nhiễm diện rộng. Hậu quả là bệnh rất dễ tái phát nếu không tiến hành điều trị song hành cho cả hai người.

Lây truyền gián tiếp qua đồ dùng cá nhân

Các tác nhân gây bệnh như nấm men Candida hoặc trùng roi có khả năng tồn tại trong môi trường ẩm ướt bên ngoài cơ thể trong một khoảng thời gian nhất định. Việc sử dụng chung các vật dụng cá nhân như quần lót, khăn tắm, chậu tắm hoặc tắm chung nguồn nước bị ô nhiễm với người đang bị viêm nhiễm là nguyên nhân gián tiếp dẫn đến lây truyền bệnh. Tác nhân gây bệnh từ các vật dụng này sẽ bám vào da vùng kín và di chuyển vào bên trong âm đạo gây viêm.

Nhiễm trùng ngược dòng tự thân

Đây là con đường lây nhiễm do thói quen vệ sinh và sinh hoạt không đúng cách của chính người bệnh. Cấu tạo giải phẫu của cơ quan sinh dục nữ nằm rất gần với hậu môn – nơi chứa lượng lớn vi khuẩn đường ruột (chủ yếu là Escherichia coli). Thói quen lau chùi từ sau ra trước sau khi đi đại tiện hoặc vệ sinh không sạch sẽ trong chu kỳ kinh nguyệt sẽ tạo điều kiện cho vi khuẩn từ hậu môn di chuyển ngược dòng lên âm hộ, âm đạo và gây ra tình trạng viêm nhiễm phối hợp.

Các biến chứng của viêm phụ khoa

Việc chủ quan không điều trị hoặc điều trị viêm phụ khoa không dứt điểm có thể dẫn đến những biến chứng vô cùng nguy hiểm đối với sức khỏe tổng thể và khả năng làm mẹ của người phụ nữ:

Viêm vùng chậu

Nhiễm trùng không được kiểm soát ở âm đạo và cổ tử cung sẽ có xu hướng lan rộng ngược dòng lên các cơ quan sinh dục cao hơn. Vi khuẩn sẽ di chuyển qua lỗ cổ tử cung vào buồng tử cung, ống dẫn trứng và buồng trứng, gây ra tình trạng viêm vùng chậu (Pelvic Inflammatory Disease – PID). Biến chứng này gây ra những cơn đau vùng chậu mãn tính, hình thành các dải xơ dính trong ổ bụng và làm tổn thương cấu trúc của vòi trứng.

Vô sinh và hiếm muộn

Tình trạng viêm nhiễm kéo dài làm thay đổi môi trường pH âm đạo, khiến cho tinh trùng khi đi vào vùng kín bị tiêu diệt hoặc giảm khả năng di động, khó có thể gặp được trứng để thụ tinh. Hơn thế nữa, biến chứng viêm vòi trứng, tắc nghẽn vòi trứng do viêm vùng chậu sẽ cản trở hoàn toàn con đường di chuyển của trứng và tinh trùng, là nguyên nhân hàng đầu dẫn đến tình trạng vô sinh hoặc tăng nguy cơ thai ngoài tử cung đe dọa tính mạng.

Biến chứng thai kỳ nguy hiểm

Đối với phụ nữ mang thai, viêm phụ khoa không được điều trị có thể dẫn đến nhiễm trùng màng ối, gây rỉ ối, ối vỡ non và sẩy thai hoặc sinh non. Trẻ sơ sinh được sinh ra qua ngả âm đạo của người mẹ bị viêm nhiễm có nguy cơ cao mắc các bệnh lý về mắt, da, hô hấp do tiếp xúc trực tiếp với nấm, vi khuẩn hoặc trùng roi trong ống sinh.

Tăng nguy cơ mắc các bệnh lây truyền qua đường tình dục

Niêm mạc âm đạo bị viêm, tổn thương, lở loét sẽ làm suy giảm nghiêm trọng hàng rào bảo vệ tự nhiên của cơ thể. Điều này tạo điều kiện vô cùng thuận lợi cho các mầm bệnh nguy hiểm khác dễ dàng xâm nhập qua các vết xước nhỏ để đi vào máu, làm tăng nguy cơ lây nhiễm các bệnh xã hội như lậu, giang mai, sùi mào gà, mụn rộp sinh dục và đặc biệt là HIV.

Đối tượng nguy cơ mắc viêm phụ khoa

Nhóm tuổi, giới tính dễ mắc bệnh

Viêm phụ khoa là bệnh lý đặc thù ở nữ giới và có sự phân hóa rõ rệt về tỷ lệ mắc bệnh theo từng nhóm đối tượng cụ thể:

• Phụ nữ trong độ tuổi sinh đẻ (từ 18 đến 45 tuổi): Đây là nhóm đối tượng có nguy cơ mắc bệnh cao nhất. Nguyên nhân là do ở độ tuổi này, tần suất hoạt động tình dục diễn ra thường xuyên nhất, chu kỳ kinh nguyệt hoạt động hàng tháng và sự biến động nội tiết tố diễn ra liên tục, tạo môi trường thuận lợi cho các tác nhân gây hại xâm nhập và phát triển.
• Phụ nữ trong giai đoạn mang thai: Sự thay đổi sinh lý mạnh mẽ, nồng độ hormone progesterone và estrogen tăng cao làm tăng tiết dịch âm đạo, kết hợp với sự suy giảm miễn dịch tự nhiên của thai kỳ khiến nhóm đối tượng này rất dễ bị tấn công bởi nấm men và vi khuẩn kỵ khí.

Nhóm yếu tố nguy cơ khác

Ngoài yếu tố về độ tuổi và giai đoạn sinh lý, một số nhóm đối tượng có các yếu tố nguy cơ đặc thù cũng có tỷ lệ mắc viêm phụ khoa cao hơn bình thường:

• Người mắc bệnh đái tháo đường không kiểm soát tốt đường huyết: Lượng đường trong máu và dịch tiết âm đạo tăng cao tạo ra nguồn dinh dưỡng dồi dào, thúc đẩy sự sinh sôi và phát triển vượt trội của nấm Candida albicans, khiến bệnh rất khó điều trị dứt điểm.
• Người có hệ miễn dịch suy yếu hoặc đang điều trị bằng thuốc ức chế miễn dịch: Bệnh nhân ung thư đang hóa trị, người sử dụng corticoid kéo dài hoặc người nhiễm HIV có hàng rào phòng ngự tự nhiên rất yếu, dễ bị các loại vi sinh vật cơ hội tấn công gây viêm nhiễm nặng.
• Người có thói quen mặc quần áo chật, ẩm ướt: Thói quen mặc quần lót làm bằng chất liệu tổng hợp không thấm hút mồ hôi, quần jeans bó sát hoặc không thay đồ lót ngay sau khi vận động, bơi lội tạo ra môi trường nóng, ẩm – điều kiện lý tưởng cho nấm men phát triển.

Phòng ngừa viêm phụ khoa

Chủ động thực hiện các biện pháp phòng ngừa là chìa khóa vàng giúp bảo vệ sức khỏe sinh sản và hạn chế tối đa nguy cơ mắc cũng như tái phát viêm phụ khoa:

Vệ sinh vùng kín đúng cách hàng ngày

Vệ sinh vùng kín ít nhất 1 – 2 lần mỗi ngày bằng nước sạch hoặc dung dịch vệ sinh dịu nhẹ có độ pH phù hợp với sinh lý âm đạo (từ 3.8 đến 4.5). Khi vệ sinh, luôn thực hiện theo nguyên tắc lau chùi từ trước ra sau (từ âm hộ hướng về hậu môn) để tránh đưa vi khuẩn từ đường tiêu hóa vào cơ quan sinh dục. Tuyệt đối không thụt rửa sâu vào trong âm đạo vì hành động này sẽ vô tình tiêu diệt các lợi khuẩn và làm tổn thương niêm mạc âm đạo.

Thực hiện quan hệ tình dục an toàn, lành mạnh

Sử dụng bao cao su trong các mối quan hệ tình dục để ngăn ngừa lây nhiễm các bệnh qua đường tình dục và các tác nhân gây viêm. Thực hiện lối sống một vợ một chồng, chung thủy. Đồng thời, cả hai vợ chồng đều cần chú ý vệ sinh bộ phận sinh dục sạch sẽ trước và sau khi quan hệ tình dục để tránh mang mầm bệnh lây truyền cho nhau.

Lựa chọn trang phục lót thông thoáng

Sử dụng quần lót được làm từ chất liệu 100% cotton mềm mại, có khả năng thấm hút mồ hôi tốt để giữ cho vùng kín luôn khô thoáng. Tránh mặc các loại quần lót quá chật, quần lọt khe hoặc quần jeans bó sát gây ma sát mạnh lên vùng nhạy cảm. Quần lót sau khi giặt cần được phơi dưới ánh nắng mặt trời trực tiếp để tiêu diệt các bào tử nấm và vi khuẩn bám trên vải.

Xây dựng chế độ dinh dưỡng và sinh hoạt khoa học

Tăng cường bổ sung các loại thực phẩm giàu lợi khuẩn như sữa chua, men vi sinh để củng cố hệ vi sinh vật có lợi cho cơ thể. Hạn chế tiêu thụ đồ ngọt, đồ ăn chứa nhiều đường tinh luyện vì đường là nguồn thức ăn yêu thích của nấm men Candida. Ngủ đủ giấc, rèn luyện thể dục thể thao đều đặn và tránh căng thẳng kéo dài để giữ cho hệ miễn dịch luôn ở trạng thái tốt nhất.

Chẩn đoán viêm phụ khoa

Để đưa ra phác đồ điều trị hiệu quả và chính xác, việc chẩn đoán viêm phụ khoa cần được thực hiện tại các cơ sở y tế chuyên khoa thông qua các bước thăm khám lâm sàng và xét nghiệm cận lâm sàng hiện đại:

Khám lâm sàng phụ khoa

Bác sĩ chuyên khoa sẽ tiến hành hỏi bệnh sử, các triệu chứng khó chịu mà người bệnh gặp phải. Sau đó, bác sĩ sử dụng dụng cụ y khoa chuyên dụng (mỏ vịt) đã được vô trùng để mở rộng âm đạo, quan sát trực tiếp tình trạng của niêm mạc âm đạo, âm hộ và cổ tử cung. Qua đó, bác sĩ có thể đánh giá sơ bộ mức độ sưng viêm, màu sắc, tính chất của dịch tiết âm đạo và phát hiện các tổn thương thực thể nếu có.

Xét nghiệm soi tươi dịch âm đạo

Bác sĩ dùng tăm bông vô trùng lấy một lượng dịch tiết ở cùng đồ sau âm đạo để tiến hành xét nghiệm soi tươi dưới kính hiển vi hoặc nhuộm Gram. Đây là phương pháp chẩn đoán nhanh chóng và có độ chính xác cao giúp xác định trực tiếp sự hiện diện của các tác nhân gây bệnh như tế bào nấm men, sợi nấm Candida, trùng roi Trichomonas di động, hoặc sự thay đổi của các tế bào biểu mô (clue cells) đặc trưng cho tình trạng nhiễm khuẩn âm đạo.

Đo độ pH âm đạo

Sử dụng giấy quỳ chuyên dụng tiếp xúc với dịch tiết âm đạo để kiểm tra nồng độ pH. Kết quả đo pH là một chỉ số quan trọng hỗ trợ định hướng chẩn đoán: độ pH bình thường hoặc hơi acid (< 4.5) thường gặp trong nhiễm nấm Candida; trong khi độ pH tăng cao (> 4.5) thường là dấu hiệu chỉ điểm của tình trạng viêm âm đạo do vi khuẩn hoặc do trùng roi.

Xét nghiệm PCR (Polymerase Chain Reaction)

Đối với các trường hợp nghi ngờ nhiễm các tác nhân khó nuôi cấy hoặc cần chẩn đoán phân biệt chính xác như Chlamydia trachomatis, lậu cầu khuẩn (Neisseria gonorrhoeae) hay Mycoplasma, bác sĩ sẽ chỉ định thực hiện xét nghiệm sinh học phân tử PCR. Phương pháp này giúp phát hiện chính xác DNA của vi sinh vật gây bệnh ngay cả khi chúng hiện diện với số lượng rất ít trong mẫu dịch tiết.

Điều trị viêm phụ khoa

Phương pháp y khoa

Điều trị viêm phụ khoa bằng y khoa hiện đại tập trung vào việc tiêu diệt triệt để tác nhân gây bệnh, phục hồi niêm mạc bị tổn thương và tái thiết lập sự cân bằng sinh lý cho vùng kín:

• Sử dụng thuốc đặt âm đạo tại chỗ: Đây là phương pháp phổ biến nhất, sử dụng các viên nén hoặc viên nang mềm chứa hoạt chất kháng nấm (clotrimazole, miconazole) hoặc kháng sinh (metronidazole, neomycin) đặt trực tiếp vào âm đạo vào buổi tối trước khi đi ngủ để tiêu diệt mầm bệnh tại chỗ.
• Thuốc uống đặc trị toàn thân: Được chỉ định cho các trường hợp viêm nhiễm nặng, viêm lan rộng hoặc khi tác nhân gây bệnh là trùng roi Trichomonas hay vi khuẩn Chlamydia cần phải điều trị đồng thời cho cả bạn tình. Các thuốc thường dùng bao gồm kháng sinh đường uống hoặc thuốc kháng nấm liều duy nhất hoặc theo liệu trình.
• Liệu pháp hormone tại chỗ: Áp dụng riêng cho phụ nữ mãn kinh bị viêm âm đạo do teo niêm mạc. Việc sử dụng kem bôi hoặc viên đặt chứa estrogen liều thấp giúp tái tạo độ dày, độ đàn hồi của niêm mạc âm đạo và cải thiện khả năng tự bảo vệ của vùng kín.

Lối sống hỗ trợ

Bên cạnh việc tuân thủ phác đồ điều trị y khoa, việc thay đổi và duy trì một lối sống lành mạnh đóng vai trò rất lớn trong việc rút ngắn thời gian điều trị và ngăn ngừa bệnh tái phát:

• Bổ sung lợi khuẩn cho cơ thể: Duy trì thói quen ăn sữa chua không đường hàng ngày hoặc sử dụng các viên uống men vi sinh phụ khoa chứa các chủng *Lactobacillus* chất lượng cao để nhanh chóng phục hồi hệ vi sinh vật có lợi trong âm đạo.
• Kiểm soát chế độ ăn uống nghiêm ngặt: Cắt giảm tối đa lượng đường, đồ ngọt, các loại nước ngọt có ga và thực phẩm chế biến sẵn ra khỏi thực đơn hàng ngày để hạn chế nguồn dinh dưỡng của nấm men.
• Tránh xa các hóa chất kích ứng: Ngừng hoàn toàn việc sử dụng các sản phẩm có mùi thơm nồng như nước hoa vùng kín, khăn ướt có cồn, hoặc sữa tắm có tính tẩy rửa mạnh để tránh làm niêm mạc âm đạo đang bị tổn thương trở nên nghiêm trọng hơn.

Lưu ý khi điều trị

Để quá trình điều trị đạt hiệu quả cao nhất và tránh những tác dụng phụ không mong muốn, người bệnh cần tuyệt đối lưu ý những điểm sau:

• Tuân thủ tuyệt đối chỉ định của bác sĩ chuyên khoa: Không tự ý mua thuốc theo đơn cũ hoặc tự ý dừng thuốc khi thấy các triệu chứng ngứa ngáy, khó chịu vừa thuyên giảm, vì điều này rất dễ dẫn đến tình trạng vi khuẩn lờn thuốc và bùng phát mạnh mẽ hơn ở lần sau.
• Kiêng quan hệ tình dục trong suốt thời gian điều trị: Việc giao hợp trong quá trình đặt thuốc hoặc niêm mạc đang viêm sẽ gây ra những cọ xát cơ học làm trầy xước sâu hơn, cản trở quá trình lành thương và tăng nguy cơ lây nhiễm chéo mầm bệnh cho bạn tình.
• Điều trị đồng thời cho cả bạn đời hoặc bạn tình: Đối với các tác nhân lây truyền qua đường tình dục như trùng roi, Chlamydia hay lậu, bắt buộc phải tiến hành thăm khám và điều trị song song cho cả nam và nữ để loại bỏ hoàn toàn nguồn lây, tránh vòng lặp tái nhiễm sau khi khỏi bệnh.

So sánh với bệnh lý tương tự

Bệnh lý tương tự

Có một số bệnh lý ở vùng sinh dục – tiết niệu của nữ giới có những biểu hiện lâm sàng khá tương đồng với viêm phụ khoa (đặc biệt là viêm âm đạo), dễ gây ra sự nhầm lẫn cho người bệnh trong việc nhận biết và tự chẩn đoán:

• Viêm lộ tuyến cổ tử cung: Là tình trạng các tế bào tuyến nằm trong ống cổ tử cung phát triển xâm lấn ra mặt ngoài cổ tử cung và bị viêm nhiễm do vi khuẩn hoặc nấm. Triệu chứng nổi bật cũng là khí hư ra nhiều, dễ nhầm với viêm âm đạo thông thường.
• Nhiễm trùng đường tiết niệu (UTI): Nhiễm khuẩn xảy ra ở niệu đạo, bàng quang. Người bệnh cũng có cảm giác đau buốt, nóng rát khi đi tiểu và đau âm ỉ vùng bụng dưới, rất dễ nhầm lẫn với cảm giác rát buốt do viêm âm hộ, âm đạo gây ra.
• U xơ tử cung: Các khối u lành tính phát triển từ cơ tử cung, ở một số giai đoạn có thể kích thích tăng tiết dịch âm đạo loãng, gây nặng bụng dưới và chảy máu âm đạo bất thường, khiến nhiều chị em lầm tưởng mình chỉ bị viêm phụ khoa mãn tính.

Phân biệt giữa các bệnh lý

Dưới đây là bảng phân biệt chi tiết giữa viêm âm đạo (dạng phổ biến nhất của viêm phụ khoa), viêm lộ tuyến cổ tử cung và nhiễm trùng đường tiết niệu dựa trên 5 tiêu chí cốt lõi:

Mọi người cũng hỏi

Viêm phụ khoa có tự khỏi được không?

Thông thường, tình trạng viêm phụ khoa không thể tự khỏi nếu không có sự can thiệp y khoa phù hợp. Nhiều người lầm tưởng rằng việc thay đổi thói quen vệ sinh hoặc chờ đợi một thời gian sẽ giúp vùng kín tự chữa lành. Tuy nhiên, các tác nhân gây bệnh như vi khuẩn, nấm men Candida hay trùng roi Trichomonas là những vi sinh vật cần hoạt chất đặc trị để tiêu diệt tận gốc. Nếu để tự nhiên, hệ miễn dịch của cơ thể chỉ có thể giảm bớt phần nào triệu chứng lâm sàng tạm thời, nhưng mầm bệnh vẫn âm thầm tồn tại và phát triển sâu vào bên trong. Việc trì hoãn điều trị có thể khiến bệnh chuyển sang giai đoạn mãn tính, gây xơ hóa niêm mạc, tổn thương vòi trứng và dẫn đến những biến chứng nguy hiểm hơn như viêm vùng chậu hay vô sinh. Do đó, ngay khi phát hiện dấu hiệu bất thường, chị em nên đến cơ sở y tế để được thăm khám và kê đơn thuốc phù hợp thay vì chờ bệnh tự khỏi.

Làm thế nào để nhận biết viêm phụ khoa do nấm và do vi khuẩn?

Việc phân biệt tác nhân gây bệnh đóng vai trò quyết định trong việc lựa chọn phác đồ điều trị hiệu quả. Đối với tình trạng nhiễm nấm men (chủ yếu là Candida), triệu chứng điển hình nhất là cảm giác ngứa ngáy dữ dội, rát bỏng ở vùng âm hộ và âm đạo. Khí hư lúc này thường có màu trắng đục, đậm đặc, đóng thành mảng hoặc vón cục lợn cợn như bã đậu hay sữa chua, và hầu như không có mùi hôi. Ngược lại, đối với trường hợp viêm do vi khuẩn (Bacterial Vaginosis), người bệnh thường ít có cảm giác ngứa ngáy dữ dội mà chủ yếu thấy khó chịu do khí hư ra nhiều. Dịch tiết âm đạo trong trường hợp nhiễm khuẩn thường loãng, có màu trắng xám hoặc vàng nhạt, kèm theo mùi hôi tanh rất đặc trưng giống như mùi cá ươn, mùi này sẽ trở nên nồng nặc hơn sau khi quan hệ tình dục hoặc trong những ngày hành kinh. Việc nhận biết sơ bộ qua các dấu hiệu lâm sàng này giúp người bệnh chủ động đi khám sớm, nhưng để chẩn đoán chính xác vẫn cần thực hiện xét nghiệm soi tươi dịch âm đạo tại phòng khám phụ khoa.

Bị viêm phụ khoa có mang thai được không?

Phụ nữ bị viêm phụ khoa hoàn toàn vẫn có khả năng mang thai, tuy nhiên cơ hội thụ thai thành công sẽ giảm đi đáng kể và thai kỳ gặp nhiều rủi ro hơn so với người khỏe mạnh. Khi các cơ quan sinh dục bị viêm nhiễm, môi trường âm đạo bị thay đổi đột ngột về độ pH, trở nên quá acid hoặc quá kiềm, điều này làm giảm khả năng sống sót và tốc độ di chuyển của tinh trùng khi bơi đi tìm trứng. Đồng thời, lượng khí hư bất thường tiết ra quá nhiều cũng tạo nên một màng chắn cơ học cản trở tinh trùng di chuyển lên tử cung. Trong các trường hợp viêm nhiễm nặng lan rộng lên vòi trứng gây tắc nghẽn hoặc làm tổn thương niêm mạc tử cung, phôi thai sẽ rất khó làm tổ, dẫn đến hiếm muộn hoặc tăng nguy cơ thai ngoài tử cung. Đối với những người đã mang thai, tình trạng viêm nhiễm không được kiểm soát có thể gây nhiễm trùng ối, rỉ ối, làm tăng nguy cơ sẩy thai, sinh non hoặc truyền mầm bệnh sang con trong quá trình sinh nở tự nhiên. Vì vậy, các chuyên gia sản khoa luôn khuyến cáo phụ nữ nên điều trị dứt điểm các bệnh lý viêm nhiễm trước khi có kế hoạch mang thai.

Tại sao viêm phụ khoa cứ tái phát nhiều lần?

Tình trạng viêm nhiễm phụ khoa tái đi tái lại là nỗi ám ảnh của rất nhiều phụ nữ, xuất phát từ nhiều nguyên nhân phối hợp khác nhau. Nguyên nhân phổ biến nhất là do người bệnh không tuân thủ nghiêm ngặt phác đồ điều trị của bác sĩ, tự ý ngưng dùng thuốc đặt hoặc thuốc uống ngay khi thấy các triệu chứng ngứa ngáy hay khí hư thuyên giảm, khiến mầm bệnh chưa bị tiêu diệt hoàn toàn và nhanh chóng bùng phát trở lại. Bên cạnh đó, việc không điều trị đồng thời cho bạn tình cũng là nguyên nhân khiến bệnh dễ lây nhiễm chéo trở lại sau khi quan hệ tình dục. Thói quen vệ sinh vùng kín không đúng cách như lạm dụng nước rửa phụ khoa có tính tẩy rửa mạnh, thụt rửa sâu vào âm đạo, hoặc mặc đồ lót ẩm ướt, chật chội cũng liên tục phá vỡ sự cân bằng tự nhiên của hệ vi sinh âm đạo. Ngoài ra, những người có hệ miễn dịch suy giảm, người mắc bệnh đái tháo đường không kiểm soát tốt đường huyết, hoặc phụ nữ thường xuyên bị căng thẳng, mất ngủ cũng có nguy cơ tái phát bệnh rất cao do cơ thể giảm khả năng đề kháng trước các tác nhân gây hại.

Viêm phụ khoa có lây sang nam giới không?

Câu trả lời là có, một số thể viêm phụ khoa hoàn toàn có thể lây truyền sang cho nam giới thông qua con đường quan hệ tình dục không an toàn. Mặc dù cấu tạo cơ quan sinh dục nam giới nằm bên ngoài và khô ráo hơn, khiến các tác nhân gây bệnh khó phát triển hơn, nhưng các mầm bệnh như trùng roi Trichomonas, nấm men Candida albicans, lậu cầu, hay Chlamydia vẫn có thể dễ dàng xâm nhập vào niệu đạo, bao quy đầu của nam giới trong quá trình giao hợp. Khi bị lây nhiễm, nam giới có thể gặp phải các triệu chứng như ngứa ngáy, đỏ rát ở đầu dương vật, tiết dịch niệu đạo bất thường, đau buốt khi đi tiểu hoặc khi xuất tinh. Đáng chú ý, nhiều trường hợp nam giới mang mầm bệnh nhưng không hề biểu hiện bất kỳ triệu chứng lâm sàng nào (gọi là người lành mang trùng). Điều này cực kỳ nguy hiểm vì họ sẽ vô tình lây ngược lại cho đối tác sau khi người phụ nữ đã được điều trị khỏi bệnh. Chính vì thế, đối với các tác nhân lây truyền mạnh, các bác sĩ luôn chỉ định điều trị đồng thời cho cả người bệnh và bạn tình để dứt điểm nguồn lây.

Khi nào cần đi khám bác sĩ ngay lập tức?

Mặc dù viêm phụ khoa là bệnh lý phổ biến, nhưng có những dấu hiệu cảnh báo tình trạng nhiễm trùng đã tiến triển nặng hoặc lan rộng, đòi hỏi người bệnh phải đến gặp bác sĩ chuyên khoa ngay lập tức để tránh biến chứng nguy hiểm. Chị em cần đi khám khẩn cấp nếu xuất hiện tình trạng đau dữ dội ở vùng bụng dưới hoặc vùng hố chậu mà không liên quan đến kỳ kinh nguyệt, kèm theo triệu chứng sốt cao, ớn lạnh, buồn nôn hoặc nôn mửa, vì đây là những dấu hiệu chỉ điểm của viêm vùng chậu cấp tính hoặc áp xe phần phụ. Ngoài ra, hiện tượng xuất huyết âm đạo bất thường, chảy máu ngoài chu kỳ kinh hoặc chảy máu kéo dài sau khi quan hệ tình dục cũng là dấu hiệu cảnh báo tổn thương nghiêm trọng ở cổ tử cung hoặc tử cung cần được can thiệp y tế ngay. Việc tiểu buốt, tiểu ra máu hoặc hoàn toàn không tiểu được do sưng đau niêm mạc vùng kín cũng cần được xử lý y khoa nhanh chóng. Đừng ngần ngại hoặc tự ý mua thuốc điều trị tại nhà khi gặp các dấu hiệu cảnh báo nguy hiểm này.

Tài liệu tham khảo về viêm phụ khoa

• World Health Organization
• Centers for Disease Control and Prevention
• American College of Obstetricians and Gynecologists
• Mayo Clinic
• National Health Service