Viêm phế quản: Nguyên nhân, triệu chứng, chẩn đoán và điều trị

Viêm phế quản là gì?

Viêm phế quản là tình trạng viêm lớp niêm mạc của các ống phế quản, cơ quan chịu trách nhiệm dẫn khí đến và đi từ phổi. Khi lớp niêm mạc này bị viêm, các tế bào sẽ sưng phù lên và tăng tiết dịch nhầy, làm thu hẹp đường thở, cản trở quá trình lưu thông khí tự nhiên và gây ra các triệu chứng hô hấp khó chịu.

Nếu không được chẩn đoán và can thiệp kịp thời, viêm phế quản có thể dẫn đến nhiều hệ lụy nghiêm trọng cho sức khỏe, bao gồm sự suy giảm chức năng hô hấp mạn tính và làm tăng nguy cơ tổn thương nhu mô phổi. Theo các số liệu thực tế từ Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), các bệnh lý liên quan đến viêm phế quản và viêm phổi là một trong những nguyên nhân hàng đầu gây tử vong và gánh nặng bệnh tật trên toàn cầu, đặc biệt là ở những quốc gia có mức độ ô nhiễm không khí cao hoặc tỷ lệ hút thuốc lá lớn.

Nguyên nhân gây ra viêm phế quản

Nguyên nhân

Nguyên nhân trực tiếp gây ra viêm phế quản cấp tính phần lớn là do sự tấn công của các tác nhân vi sinh vật đường hô hấp. Trong đó, virus chiếm tới hơn 90% số ca bệnh lâm sàng (bao gồm các loại virus phổ biến như virus cúm A và B, rhinovirus, adenovirus và virus hợp bào hô hấp RSV). Một tỷ lệ nhỏ còn lại là do nhiễm khuẩn, thường liên quan đến các vi khuẩn không điển hình như Mycoplasma pneumoniae, Chlamydia pneumoniae hoặc Bordetella pertussis (vi khuẩn gây bệnh ho gà).

Bên cạnh nguyên nhân trực tiếp, các yếu tố gián tiếp đóng vai trò rất quan trọng trong việc thúc đẩy sự tiến triển của bệnh, đặc biệt là thể mạn tính:

• Khói thuốc lá: Chứa hàng nghìn chất độc hóa học gây tê liệt hệ thống lông chuyển của phế quản, làm mất đi khả năng tự làm sạch đường thở của phổi, dẫn đến viêm nhiễm mạn tính và tổn thương cấu trúc phế quản vĩnh viễn.
• Ô nhiễm không khí: Bụi mịn (PM2.5), khí thải giao thông và các khí độc như sulfur dioxide (SO2), nitrogen dioxide (NO2) kích ứng mạnh mẽ niêm mạc hô hấp, tạo điều kiện thuận lợi cho phản ứng viêm phát triển.
• Hóa chất và bụi nghề nghiệp: Việc tiếp xúc lâu dài với bụi than, bụi ngũ cốc, sợi dệt hoặc các hóa chất bay hơi tại nơi làm việc gây ra sự mẫn cảm hóa học và tổn thương cơ học liên tục ở lòng phế quản.
• Trào ngược dạ dày thực quản (GERD): Axit dịch vị từ dạ dày trào ngược lên thực quản và đi vào đường thở, trực tiếp gây bỏng nhẹ và kích ứng hóa học niêm mạc phế quản, dẫn đến phản ứng ho kéo dài và viêm nhiễm hô hấp.

Cơ chế

Cơ chế bệnh sinh dẫn đến viêm phế quản là một chuỗi các phản ứng miễn dịch và biến đổi cấu trúc tế bào khi tiếp xúc với tác nhân gây hại:

• Phản ứng viêm niêm mạc: Khi virus, vi khuẩn hoặc chất kích ứng bám vào tế bào biểu mô phế quản, cơ thể sẽ kích hoạt hệ miễn dịch, giải phóng các hóa chất trung gian gây viêm (cytokine) dẫn đến hiện tượng giãn mạch, tăng tính thấm thành mạch và phù nề lớp niêm mạc.
• Tăng tiết dịch nhầy: Phản ứng viêm kích thích các tế bào hình đài (goblet cells) tăng sinh và hoạt động quá mức, sản xuất ra một lượng lớn dịch nhầy (đờm) để bẫy các kháng nguyên lạ.
• Tổn thương hệ thống lông chuyển: Sự tấn công của mầm bệnh hoặc độc tố hóa học làm tổn thương và tê liệt hệ thống tế bào có lông chuyển ở đường thở, khiến cơ thể không thể tống khứ dịch nhầy và chất thải ra ngoài, gây ứ đọng dịch trong lòng phế quản.
• Co thắt cơ trơn phế quản: Sự kích ứng liên tục của niêm mạc phế quản truyền tín hiệu thần kinh gây co thắt các bó cơ trơn bao quanh ống dẫn khí, làm hẹp lòng phế quản và phát sinh tiếng khò khè khi thở.

Triệu chứng của viêm phế quản

Triệu chứng phổ biến

Các triệu chứng lâm sàng của viêm phế quản thường tiến triển rõ rệt theo thời gian, phản ánh quá trình viêm nhiễm tại đường hô hấp dưới:

• Ho dai dẳng: Triệu chứng điển hình và phổ biến nhất, ban đầu có thể là ho khan do kích ứng, sau đó nhanh chóng chuyển sang ho có đờm.
• Tăng tiết đờm: Đờm có thể trong suốt, màu trắng, vàng xám hoặc xanh lục, thỉnh thoảng có thể lẫn một ít sợi máu do mao mạch niêm mạc phế quản bị tổn thương khi ho mạnh.
• Khó thở và khò khè: Cảm giác hụt hơi hoặc thở rít xuất hiện khi lòng phế quản bị thu hẹp đáng kể do phù nề và ứ đọng nhiều dịch nhầy.
• Mệt mỏi toàn thân: Cơ thể suy nhược do hệ miễn dịch phải hoạt động liên tục và quá trình trao đổi oxy tại phổi bị cản trở.
• Sốt nhẹ và ớn lạnh: Thường xuất hiện trong những ngày đầu của viêm phế quản cấp tính, phản ánh phản ứng tự vệ tự nhiên của cơ thể chống lại nhiễm trùng.
• Tức ngực: Cảm giác đau thắt, nặng nề hoặc khó chịu ở vùng ngực, đặc biệt trở nên rõ rệt hơn khi người bệnh ho sâu hoặc hít thở mạnh.

Triệu chứng theo mức độ

Để phân biệt rõ ràng viêm phế quản dựa trên mức độ tiến triển và tính chất bệnh, người ta thường so sánh thể cấp tính và thể mạn tính qua bảng dưới đây:

Trường hợp đặc biệt

Biểu hiện của viêm phế quản có thể thay đổi rất lớn ở các đối tượng bệnh nhân đặc biệt do đặc thù về giải phẫu học và hệ miễn dịch:

• Trẻ em dưới 2 tuổi: Đường dẫn khí rất nhỏ nên dễ tiến triển thành viêm tiểu phế quản với các biểu hiện nguy hiểm như thở nhanh, rút lõm lồng ngực, cánh mũi phập phồng, sốt cao và bỏ bú.
• Người cao tuổi: Triệu chứng ho có thể không rõ ràng, nhưng bệnh nhân dễ bị lờ đờ, lú lẫn, mệt mỏi cực độ, thở dốc và suy hô hấp diễn tiến rất nhanh.
• Người có bệnh nền hô hấp (hen suyễn, COPD): Viêm phế quản đóng vai trò là tác nhân kích hoạt đợt cấp dữ dội, gây co thắt đường thở nghiêm trọng và suy giảm chức năng thông khí cấp tính, đòi hỏi phải can thiệp y tế khẩn cấp.

Đường lây truyền của viêm phế quản

Hiểu rõ các con đường lây lan của tác nhân gây bệnh là chìa khóa quan trọng để kiểm soát sự bùng phát của viêm phế quản trong cộng đồng.

Lây truyền qua giọt bắn hô hấp

Đây là con đường lây truyền phổ biến và nhanh chóng nhất của viêm phế quản cấp tính. Khi người bệnh ho, hắt hơi, nói chuyện hoặc thở mạnh, hàng triệu giọt bắn li ti chứa virus hoặc vi khuẩn gây bệnh sẽ phát tán vào không khí xung quanh. Người lành đứng trong phạm vi tiếp xúc gần (dưới 2 mét) nếu hít trực tiếp các giọt bắn này sẽ có nguy cơ rất cao bị mầm bệnh xâm nhập vào niêm mạc mũi, họng và di chuyển xuống phế quản gây viêm.

Lây truyền qua tiếp xúc gián tiếp

Các tác nhân vi sinh vật gây bệnh đường hô hấp có khả năng tồn tại từ vài giờ đến vài ngày trên các bề mặt thông thường như tay nắm cửa, mặt bàn, điện thoại, đồ chơi hoặc dụng cụ cá nhân. Khi người lành chạm tay vào các bề mặt dính giọt bắn chứa mầm bệnh này, sau đó vô tình đưa tay lên chạm vào mắt, mũi hoặc miệng, virus và vi khuẩn sẽ bám vào tế bào niêm mạc và bắt đầu quá trình nhân lên gây bệnh.

Các biến chứng của viêm phế quản

Nếu không được điều trị đúng cách và chăm sóc hợp lý, viêm phế quản có thể dẫn đến những biến chứng nghiêm trọng đe dọa trực tiếp đến tính mạng người bệnh.

Viêm phổi

Viêm phổi là biến chứng phổ biến nhất của viêm phế quản cấp tính. Khi hệ miễn dịch bị suy yếu hoặc độc lực của mầm bệnh quá mạnh, tình trạng nhiễm trùng sẽ không chỉ khu trú ở phế quản mà lan sâu xuống nhu mô phổi và các phế nang. Lúc này, các phế nang sẽ bị lấp đầy bởi dịch mủ và tế bào viêm, làm giảm nghiêm trọng diện tích trao đổi khí, dẫn đến sốt cao, đau ngực dữ dội và suy hô hấp cấp tính.

Bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (COPD)

Tình trạng viêm phế quản mạn tính tái đi tái lại nhiều lần không được kiểm soát tốt sẽ gây xơ hóa, phì đại cơ trơn phế quản và phá hủy dần các vách phế nang bên cạnh. Sự biến đổi cấu trúc không đảo ngược này làm hẹp lòng đường thở vĩnh viễn, cản trở dòng khí ra vào phổi và cuối cùng tiến triển thành bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (COPD), một bệnh lý hô hấp hiểm nghèo gây tàn phế chức năng hô hấp.

Tràn khí màng phổi

Ở những bệnh nhân viêm phế quản mạn tính kéo dài, các cơn ho dữ dội và dai dẳng tạo ra áp lực cực lớn bên trong lồng ngực. Áp lực này có thể làm rách các phế nang bị suy yếu hoặc các kén khí (bóng khí) trên bề mặt phổi, khiến không khí rò rỉ vào khoang màng phổi. Tình trạng tràn khí màng phổi sẽ ép chặt nhu mô phổi, gây xẹp phổi cấp tính và suy hô hấp cực kỳ nguy kịch.

Suy tim phải

Tình trạng thiếu oxy máu mạn tính do viêm phế quản mạn tính kéo dài sẽ kích hoạt cơ chế co thắt các tiểu động mạch phổi nhằm phân bố lại dòng máu. Hiện tượng co thắt mạch máu này làm tăng áp lực động mạch phổi một cách liên tục, buộc tâm thất phải của tim phải co bóp mạnh hơn để đẩy máu lên phổi. Theo thời gian, cơ tim thất phải sẽ bị phì đại và suy yếu dần, dẫn đến tình trạng suy tim phải (hay còn gọi là tâm phế mạn).

Đối tượng nguy cơ mắc viêm phế quản

Nhóm tuổi, giới tính dễ mắc bệnh (phổ biến)

Một số nhóm đối tượng trong cộng đồng có tần suất mắc viêm phế quản cao hơn hẳn do sự khác biệt về đặc điểm sinh học và môi trường sống:

• Trẻ em dưới 5 tuổi: Hệ thống miễn dịch của trẻ còn non nớt, chưa hoàn thiện các kháng thể cần thiết và đường thở của trẻ có khẩu kính rất nhỏ, dễ bị bít tắc hoàn toàn khi bị viêm phù nề và tiết dịch nhầy.
• Người cao tuổi (trên 65 tuổi): Quá trình lão hóa miễn dịch tự nhiên khiến cơ thể phản xạ kém hơn trước các tác nhân gây bệnh, kết hợp với chức năng phổi suy giảm làm tăng độ nhạy cảm với nhiễm trùng hô hấp.
• Nam giới: Các nghiên cứu dịch tễ học cho thấy nam giới có tỷ lệ mắc viêm phế quản (đặc biệt là thể mạn tính) cao hơn nữ giới, phần lớn liên quan mật thiết đến tỷ lệ hút thuốc lá và tiếp xúc với khói bụi công nghiệp cao hơn.

Nhóm yếu tố nguy cơ khác (hiếm hoặc ít phổ biến hơn)

Ngoài tuổi tác và giới tính, các yếu tố sức khỏe nội tại và môi trường sinh hoạt cũng tạo điều kiện thuận lợi cho bệnh phát triển:

• Người hút thuốc lá chủ động và thụ động: Tiếp xúc liên tục với khói thuốc phá hủy cấu trúc bảo vệ của phổi, biến phế quản thành môi trường lý tưởng cho các ổ viêm phát triển.
• Người làm việc trong môi trường ô nhiễm: Công nhân ngành mỏ than, dệt may, đúc kim loại hoặc nông dân thường xuyên hít phải bụi ngũ cốc, hóa chất tẩy rửa có nguy cơ cao bị tổn thương phế quản cơ học và hóa học.
• Người có hệ miễn dịch suy giảm: Bệnh nhân nhiễm HIV/AIDS, người đang điều trị hóa trị ung thư hoặc sử dụng thuốc ức chế miễn dịch, corticoid liều cao kéo dài dễ bị tấn công bởi các tác nhân nhiễm trùng cơ hội.
• Bệnh nhân trào ngược dạ dày thực quản (GERD): Tình trạng rò rỉ axit dạ dày vào đường thở làm tổn hại liên tục niêm mạc phế quản, làm tăng tính nhạy cảm với các đợt viêm cấp tính.

Phòng ngừa viêm phế quản

Áp dụng chủ động các biện pháp phòng ngừa là phương pháp hiệu quả nhất để bảo vệ hệ hô hấp khỏi các tổn thương viêm nhiễm.

Tiêm chủng vắc xin đầy đủ

Đây là biện pháp phòng ngừa đặc hiệu và có hiệu quả cao nhất đối với viêm phế quản cấp tính do nhiễm trùng. Việc tiêm vắc xin ngừa cúm hàng năm giúp cơ thể hình thành kháng thể chủ động chống lại các chủng virus cúm phổ biến nhất. Ngoài ra, việc tiêm vắc xin phế cầu khuẩn (Pneumococcal vaccine) giúp giảm thiểu tối đa nguy cơ nhiễm trùng phế quản và viêm phổi do vi khuẩn phế cầu gây ra, đặc biệt cần thiết cho người cao tuổi và người có bệnh nền hô hấp mạn tính.

Tránh xa khói thuốc lá và chất kích ứng

Việc cai thuốc lá chủ động và hạn chế tối đa việc hít phải khói thuốc lá thụ động là yếu tố tiên quyết để phòng ngừa viêm phế quản mạn tính. Bên cạnh đó, người dân nên chú ý đeo khẩu trang đạt chuẩn (như khẩu trang hoạt tính hoặc khẩu trang N95) khi phải di chuyển ngoài đường phố nhiều khói bụi, hoặc khi làm việc trong môi trường nhà máy, công xưởng có chứa nhiều hóa chất bay hơi độc hại.

Vệ sinh cá nhân và rửa tay thường xuyên

Thường xuyên rửa tay bằng xà phòng và nước sạch trong ít nhất 20 giây, hoặc sử dụng dung dịch sát khuẩn tay chứa cồn là biện pháp đơn giản nhưng cực kỳ hiệu quả để tiêu diệt các virus, vi khuẩn bám trên tay trước khi chúng có cơ hội xâm nhập vào cơ thể thông qua các hành vi vô ý như chạm tay lên mắt, mũi, miệng.

Giữ ấm cơ thể và duy trì lối sống lành mạnh

Cần giữ ấm kỹ vùng cổ, ngực và bàn chân khi thời tiết chuyển mùa lạnh hoặc khi sử dụng phòng điều hòa nhiệt độ thấp. Duy trì một chế độ ăn uống cân đối, giàu vitamin và khoáng chất, uống đủ nước mỗi ngày, ngủ đủ giấc kết hợp với tập thể dục đều đặn giúp củng cố hệ thống miễn dịch tự nhiên của cơ thể luôn ở trạng thái tốt nhất.

Chẩn đoán viêm phế quản

Quy trình chẩn đoán viêm phế quản đòi hỏi sự kết hợp chặt chẽ giữa thăm khám lâm sàng tỉ mỉ và thực hiện các xét nghiệm cận lâm sàng hiện đại nhằm xác định chính xác thể bệnh và nguyên nhân gây bệnh.

Khám lâm sàng và khai thác tiền sử bệnh

Bác sĩ sẽ tiến hành hỏi kỹ về tiền sử hút thuốc lá của bệnh nhân, môi trường làm việc, các triệu chứng hiện tại (thời gian ho, tính chất đờm, sự xuất hiện của các cơn khó thở). Đồng thời, bác sĩ sẽ dùng ống nghe y khoa để nghe phổi trực tiếp, phát hiện các âm thở bất thường như ran ẩm, ran rít hoặc ran ngáy vốn là biểu hiện của tình trạng ứ đọng dịch nhầy và co thắt phế quản.

Chụp X-quang ngực thẳng

Chụp X-quang ngực là phương pháp cận lâm sàng vô cùng quan trọng, giúp bác sĩ quan sát hình ảnh cấu trúc phổi để loại trừ các bệnh lý hô hấp nguy hiểm khác có triệu chứng tương tự như viêm phổi, lao phổi hoặc u phổi. Ở bệnh nhân viêm phế quản đơn thuần, hình ảnh X-quang ngực thường hoàn toàn bình thường hoặc chỉ thấy hình ảnh tăng đậm nhánh phế quản.

Đo chức năng hô hấp (Hô hấp ký)

Phương pháp đo chức năng hô hấp giúp đánh giá chính xác thể tích và lưu lượng luồng khí ra vào phổi của bệnh nhân. Xét nghiệm này có vai trò quyết định trong việc chẩn đoán phân biệt viêm phế quản mạn tính với bệnh hen suyễn hoặc bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (COPD) thông qua việc đánh giá mức độ tắc nghẽn đường thở có thể hồi phục sau khi dùng thuốc giãn phế quản hay không.

Xét nghiệm đờm và công thức máu

Trong các trường hợp viêm phế quản nặng, tái phát nhiều lần hoặc nghi ngờ có nhiễm khuẩn phế quản, bác sĩ sẽ chỉ định lấy mẫu đờm của bệnh nhân để soi kính hiển vi và nuôi cấy tìm vi khuẩn, từ đó làm kháng sinh đồ để lựa chọn loại kháng sinh điều trị hiệu quả nhất. Xét nghiệm công thức máu giúp đánh giá số lượng bạch cầu và tỷ lệ các loại tế bào máu để xác định mức độ phản ứng viêm của cơ thể.

Điều trị viêm phế quản

Phương pháp y khoa

Điều trị y khoa đối với viêm phế quản tập trung vào việc giảm nhẹ triệu chứng khó chịu cho bệnh nhân, giải phóng đường thở và kiểm soát nguyên nhân gây bệnh:

• Thuốc giãn phế quản: Thường được sử dụng dưới dạng xịt hoặc khí dung (như các thuốc kích thích thụ thể beta-2 tác dụng ngắn Albuterol, Salbutamol) giúp làm giãn nhanh chóng các cơ trơn phế quản bị co thắt, giải quyết tình trạng khó thở và khò khè cho bệnh nhân.
• Thuốc long đờm và loãng dịch nhầy: Các thuốc như Acetylcysteine, Bromhexine hoặc Ambroxol hoạt động bằng cách bẻ gãy các liên kết hóa học trong đờm đặc, làm loãng dịch nhầy để người bệnh dễ dàng khạc đờm ra ngoài thông qua phản xạ ho tự nhiên.
• Thuốc kháng viêm Corticosteroid: Được chỉ định trong các trường hợp viêm phế quản nặng có kèm theo co thắt phế quản mạnh mẽ, hoặc ở bệnh nhân viêm phế quản mạn tính, giúp giảm phù nề niêm mạc đường thở một cách nhanh chóng.
• Thuốc kháng sinh: Chỉ được bác sĩ chỉ định khi có bằng chứng chắc chắn bệnh nhân bị nhiễm khuẩn (như đờm mủ đục, sốt cao kéo dài, xét nghiệm bạch cầu tăng cao). Kháng sinh hoàn toàn không có tác dụng đối với các trường hợp viêm phế quản do virus.

Lối sống hỗ trợ

Bên cạnh việc dùng thuốc theo đơn của bác sĩ, việc điều chỉnh lối sống hàng ngày hỗ trợ đắc lực cho quá trình tự phục hồi của niêm mạc đường hô hấp:

• Uống nhiều nước ấm: Giúp làm loãng đờm nhầy trong phế quản một cách tự nhiên nhất, đồng thời giữ ẩm cho niêm mạc cổ họng, giảm cảm giác đau rát họng khi ho.
• Sử dụng máy tạo độ ẩm: Giữ cho không khí trong phòng ngủ luôn có độ ẩm thích hợp, ngăn ngừa tình trạng không khí quá khô gây kích ứng thêm niêm mạc đường thở nhạy cảm.
• Nghỉ ngơi hợp lý: Giúp cơ thể tiết kiệm năng lượng, dồn lực cho hệ thống miễn dịch hoạt động hiệu quả hơn để nhanh chóng loại bỏ tác nhân gây bệnh ra khỏi cơ thể.
• Xông hơi mũi họng: Hít hơi nước nóng từ chậu nước ấm có nhỏ vài giọt tinh dầu thảo dược (như bạc hà, khuynh diệp) giúp làm thông thoáng đường thở, dịu niêm mạc và kích thích khạc đờm dễ dàng hơn.

Lưu ý khi điều trị

Người bệnh cần đặc biệt lưu tâm đến các vấn đề sau trong suốt quá trình điều trị để đảm bảo an toàn và hiệu quả cao nhất:

• Không tự ý dùng thuốc giảm ho mạnh: Ho là phản xạ sinh lý có lợi để tống đờm và mầm bệnh ra ngoài; việc ức chế ho quá mức sẽ gây ứ đọng đờm đặc trong phổi, làm tăng nguy cơ biến chứng viêm phổi nguy hiểm.
• Tuân thủ tuyệt đối liều lượng kháng sinh: Nếu được kê đơn kháng sinh, bệnh nhân cần uống đủ liều, đúng giờ và đủ số ngày quy định ngay cả khi các triệu chứng đã biến mất, nhằm tránh nguy cơ vi khuẩn đề kháng kháng sinh rất nguy hại sau này.
• Tránh xa các chất kích thích hô hấp: Trong thời gian điều trị, tuyệt đối không hút thuốc lá, tránh tiếp xúc với khói nhang, hóa chất tẩy rửa mạnh hoặc không khí lạnh đột ngột vì chúng sẽ làm trầm trọng hơn phản ứng viêm phế quản.

So sánh với bệnh lý tương tự

Bệnh lý tương tự

Triệu chứng của viêm phế quản thường rất dễ bị nhầm lẫn với một số bệnh lý đường hô hấp phổ biến khác:

• Hen suyễn (Asthma): Bệnh lý viêm mạn tính đường thở có tính chất dị ứng, gây ra các đợt co thắt phế quản có thể hồi phục hoàn toàn tự nhiên hoặc sau khi dùng thuốc giãn phế quản.
• Viêm phổi (Pneumonia): Tình trạng nhiễm trùng nhu mô phổi cấp tính nguy hiểm hơn rất nhiều, làm tổn thương các phế nang trực tiếp trao đổi khí của cơ thể.
• Bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (COPD): Tình trạng giới hạn luồng khí thở tiến triển nặng dần, không hồi phục hoàn toàn, liên quan chặt chẽ đến sự tiếp xúc lâu dài với khói thuốc lá.

Phân biệt giữa các bệnh lý

Bảng so sánh chi tiết dưới đây giúp người bệnh phân biệt rõ ràng viêm phế quản với các bệnh lý đường hô hấp tương tự dựa trên 5 tiêu chí y khoa:

Mọi người cũng hỏi

Viêm phế quản có lây không?

Viêm phế quản hoàn toàn có thể lây truyền từ người này sang người khác nếu tác nhân ban đầu gây bệnh là do virus hoặc vi khuẩn. Đây là trường hợp rất phổ biến ở thể cấp tính, khi các mầm bệnh như virus cúm, rhinovirus hoặc vi khuẩn phế cầu được giải phóng ra không khí thông qua các giọt bắn li ti khi người bệnh ho, hắt hơi hoặc nói chuyện. Người lành hít trực tiếp các giọt bắn này hoặc chạm tay vào bề mặt dính virus rồi đưa lên mắt, mũi, miệng sẽ có nguy cơ cao bị lây nhiễm bệnh. Ngược lại, đối với thể mạn tính phát sinh chủ yếu do hút thuốc lá hoặc hít thở khói bụi ô nhiễm lâu năm thì bệnh hoàn toàn không có khả năng lây lan trực tiếp giữa người với người trong cuộc sống sinh hoạt hàng ngày.

Bị viêm phế quản nên ăn gì và kiêng gì?

Chế độ dinh dưỡng đóng vai trò vô cùng quan trọng đối với việc tăng cường hệ miễn dịch và thúc đẩy quá trình hồi phục của cơ thể. Người bệnh nên ưu tiên bổ sung các thực phẩm giàu vitamin C như cam, bưởi, kiwi để tăng sức đề kháng; các loại nước ấm, súp, cháo loãng giúp làm dịu cổ họng và loãng đờm nhầy hiệu quả. Ngoài ra, tỏi, gừng và mật ong cũng là những chất kháng viêm tự nhiên rất tốt cho đường hô hấp. Ngược lại, người bệnh cần tuyệt đối tránh xa các món ăn lạnh, nước đá vì chúng kích thích phản ứng co thắt phế quản gây ho dữ dội hơn. Đồng thời, nên hạn chế các món ăn nhiều dầu mỡ, đồ quá ngọt hoặc các sản phẩm từ sữa nguyên kem vì chúng có xu hướng làm tăng độ đặc của dịch nhầy đường thở.

Viêm phế quản bao lâu thì khỏi?

Thời gian phục hồi của viêm phế quản phụ thuộc rất lớn vào thể bệnh mà người đó mắc phải và tình trạng sức khỏe nền của bệnh nhân. Đối với thể cấp tính, các triệu chứng như sốt, mệt mỏi hay đau rát họng thường sẽ cải thiện rõ rệt và tự khỏi hẳn trong vòng từ 1 đến 3 tuần nếu được chăm sóc và điều trị đúng cách tại nhà. Tuy nhiên, phản xạ ho có thể tiếp tục kéo dài thêm vài tuần sau đó do niêm mạc phế quản cần thêm thời gian để hồi phục hoàn toàn sau tổn thương viêm. Đối với thể mạn tính, đây là một bệnh lý kéo dài dai dẳng và không thể chữa khỏi hoàn toàn. Bệnh được xác định khi các đợt ho khạc đờm xuất hiện ít nhất 3 tháng mỗi năm và kéo dài liên tiếp trong 2 năm trở lên, đòi hỏi người bệnh phải kiểm soát triệu chứng suốt đời.

Khi nào người bệnh viêm phế quản cần đi khám bác sĩ?

Mặc dù hầu hết các đợt viêm phế quản cấp tính có thể tự điều trị tại nhà dưới sự hướng dẫn của y tế, người bệnh vẫn cần lập tức đến các cơ sở y tế để được bác sĩ thăm khám nếu xuất hiện các dấu hiệu cảnh báo nguy hiểm sau: tình trạng ho dai dẳng kéo dài quá 3 tuần không có xu hướng thuyên giảm; sốt cao liên tục trên 38,5 độ C không đáp ứng với các loại thuốc hạ sốt thông thường; cảm thấy khó thở, thở khò khè kèm theo tức ngực dữ dội; hoặc phát hiện có máu lẫn trong đờm khi khạc. Ngoài ra, các đối tượng nguy cơ cao như người cao tuổi, trẻ sơ sinh dưới 6 tháng tuổi, người có tiền sử hen suyễn, suy tim, hoặc bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (COPD) cần đi khám ngay từ khi triệu chứng đầu tiên xuất hiện để tránh các biến chứng đe dọa tính mạng.

Làm thế nào để phân biệt viêm phế quản cấp và mạn tính?

Để phân biệt rõ ràng giữa hai thể viêm phế quản cấp tính và mạn tính, chúng ta cần dựa vào thời gian tiến triển bệnh cũng như nguyên nhân cốt lõi gây ra. Viêm phế quản cấp tính là tình trạng nhiễm trùng đường thở diễn ra ngắn hạn, thường bùng phát đột ngột sau một đợt nhiễm virus đường hô hấp như cúm hoặc cảm lạnh, kéo dài từ vài ngày đến dưới 3 tuần và hồi phục hoàn toàn mà không để lại di chứng cấu trúc phổi. Trong khi đó, viêm phế quản mạn tính là một bệnh lý nghiêm trọng, tiến triển chậm và kéo dài liên tục từ năm này qua năm khác. Nguyên nhân chính của thể mạn tính là do tiếp xúc lâu dài với các chất kích ứng như khói thuốc lá hoặc bụi mịn, gây ra các tổn thương cấu trúc không thể phục hồi ở đường thở, biểu hiện bằng các đợt ho đờm dai dẳng ít nhất 3 tháng một năm.

Trẻ em bị viêm phế quản có cần dùng kháng sinh không?

Phần lớn các trường hợp trẻ em bị viêm phế quản cấp tính (khoảng 90%) là do nhiễm virus đường hô hấp gây ra, vì vậy việc sử dụng thuốc kháng sinh trong trường hợp này là hoàn toàn không có tác dụng và không cần thiết. Thuốc kháng sinh chỉ tiêu diệt được vi khuẩn, do đó chỉ được bác sĩ chỉ định khi có bằng chứng chắc chắn trẻ bị bội nhiễm vi khuẩn, biểu hiện qua các xét nghiệm máu, cấy đờm hoặc khi các triệu chứng kéo dài không đỡ kèm sốt cao. Việc cha mẹ tự ý mua kháng sinh cho trẻ uống không những không giúp bệnh mau khỏi mà còn gây ra nhiều tác dụng phụ nguy hại cho hệ tiêu hóa của trẻ, đồng thời làm tăng nguy cơ kháng thuốc kháng sinh của vi khuẩn trong cộng đồng sau này.

Tài liệu tham khảo về viêm phế quản

• World Health Organization
• Centers for Disease Control and Prevention
• Mayo Clinic
• National Heart, Lung, and Blood Institute
• American Lung Association