Viêm lồi cầu ngoài xương cánh tay là gì?
Viêm lồi cầu ngoài xương cánh tay, thường được gọi là hội chứng Tennis Elbow (khuỷu tay tennis), là một tình trạng đau nhức xảy ra khi các gân ở khuỷu tay bị quá tải, thường là do các chuyển động lặp đi lặp lại của cổ tay và cánh tay. Tình trạng này gây ra sự thoái hóa hoặc viêm tại điểm bám của các gân cơ duỗi cổ tay vào lồi cầu ngoài của xương cánh tay. Mặc dù có tên gọi liên quan đến môn thể thao tennis, nhưng thực tế phần lớn những người mắc phải tình trạng này không phải là vận động viên chuyên nghiệp.
Nếu không được điều trị kịp thời, tình trạng này có thể gây ra những ảnh hưởng tiêu cực đến sức khỏe và khả năng vận động. Các nghiên cứu lâm sàng cho thấy khoảng 1% đến 3% dân số nói chung gặp phải vấn đề này, thường tập trung ở độ tuổi lao động. Tình trạng đau mạn tính có thể dẫn đến suy giảm sức mạnh cơ bắp, hạn chế khả năng thực hiện các hoạt động sinh hoạt hàng ngày như cầm nắm, lái xe hoặc đánh máy. Theo các nghiên cứu từ Hiệp hội Phẫu thuật Chỉnh hình Hoa Kỳ (AAOS), nếu để bệnh tiến triển nặng mà không can thiệp, người bệnh có thể đối mặt với nguy cơ rách gân hoàn toàn hoặc mất chức năng vận động cánh tay vĩnh viễn.
Nguyên nhân gây ra Viêm lồi cầu ngoài xương cánh tay
Nguyên nhân
Nguyên nhân chính dẫn đến tình trạng này là do sự căng thẳng lặp đi lặp lại đối với các cơ duỗi ở cẳng tay. Khi các cơ này phải hoạt động quá mức, các vết rách cực nhỏ (micro-tears) sẽ hình thành tại điểm bám của gân vào xương.
- Hoạt động lặp đi lặp lại: Các chuyển động xoay cổ tay hoặc duỗi cổ tay liên tục trong thời gian dài là nguyên nhân phổ biến nhất. Điều này không chỉ xảy ra trong thể thao mà còn trong các ngành nghề đòi hỏi sự tỉ mỉ của đôi tay.
- Sử dụng dụng cụ không phù hợp: Việc sử dụng vợt tennis quá nặng, cán vợt quá to hoặc các công cụ lao động (búa, tua vít) không vừa tay làm tăng áp lực lên gân cơ duỗi.
- Kỹ thuật sai lệch: Trong thể thao, việc thực hiện cú đánh trái tay (backhand) không đúng kỹ thuật sẽ dồn toàn bộ lực vào khuỷu tay thay vì vai và thân người, dẫn đến chấn thương gân.
- Chấn thương trực tiếp: Một cú va đập mạnh trực tiếp vào vùng lồi cầu ngoài xương cánh tay cũng có thể làm tổn thương sợi gân và gây viêm cấp tính.
Cơ chế
Cơ chế bệnh sinh của tình trạng này chủ yếu liên quan đến sự thoái hóa hơn là viêm nhiễm cấp tính thông thường. Quá trình này diễn ra qua các giai đoạn sau:
- Tổn thương cơ duỗi cổ tay quay ngắn (ECRB): Cơ ECRB đóng vai trò quan trọng trong việc ổn định cổ tay khi khuỷu tay duỗi thẳng. Khi cơ này bị yếu đi do hoạt động quá mức, các sợi gân bắt đầu xuất hiện những vết rách siêu nhỏ.
- Quá trình sửa chữa lỗi (Angiofibroblastic hyperplasia): Thay vì hồi phục bình thường, cơ thể phản ứng bằng cách hình thành các mô sẹo và tăng sinh mạch máu không chức năng. Điều này làm cấu trúc gân trở nên yếu và dễ bị đau hơn.
- Sự ma sát với xương: Khi khuỷu tay vận động, cơ ECRB cọ xát vào các mỏm xương, đặc biệt là khi thực hiện các động tác duỗi, làm tăng tốc độ bào mòn và tổn thương gân.
Triệu chứng của Viêm lồi cầu ngoài xương cánh tay
Triệu chứng phổ biến
Người bệnh thường cảm thấy các dấu hiệu khởi phát từ từ và tăng dần theo thời gian. Các triệu chứng điển hình bao gồm:
- Đau ở vùng ngoài khuỷu tay: Cơn đau thường khu trú tại lồi cầu ngoài và có thể lan xuống cẳng tay hoặc lên cánh tay trên.
- Yếu sức nắm: Người bệnh gặp khó khăn khi cầm các vật nặng, mở nắp chai, hoặc thậm chí là bắt tay với người khác do gân cơ duỗi bị tổn thương không thể hỗ trợ lực nắm.
- Đau tăng khi vận động cổ tay: Cơn đau trở nên dữ dội hơn khi thực hiện các động tác duỗi cổ tay chống lại lực cản hoặc khi nâng vật nặng trong tư thế lòng bàn tay úp xuống.
- Cứng khớp khuỷu tay: Đặc biệt là vào buổi sáng hoặc sau một thời gian dài không vận động, khuỷu tay có thể có cảm giác khô cứng và khó co duỗi hoàn toàn.
Triệu chứng theo mức độ
Tình trạng bệnh có thể được chia thành các mức độ dựa trên sự ảnh hưởng đến hoạt động hàng ngày của bệnh nhân:
| Tiêu chí | Mức độ nhẹ | Mức độ trung bình | Mức độ nặng |
|---|---|---|---|
| Cường độ đau | Đau âm ỉ sau khi vận động mạnh hoặc làm việc lâu. | Đau thường xuyên hơn, ảnh hưởng đến các hoạt động cầm nắm thông thường. | Đau dữ dội ngay cả khi nghỉ ngơi, cơn đau làm gián đoạn giấc ngủ. |
| Khả năng vận động | Gần như bình thường, chỉ cảm thấy mỏi. | Giảm sức mạnh rõ rệt, khó thực hiện các động tác xoay vặn. | Mất khả năng cầm vật nặng, đau khi chỉ cử động nhẹ cổ tay. |
| Phản ứng tại chỗ | Không sưng, chỉ đau khi ấn mạnh. | Có thể sưng nhẹ, vùng lồi cầu ngoài rất nhạy cảm. | Vùng khuỷu tay sưng rõ, nóng đỏ và cực kỳ đau khi chạm vào. |
Trường hợp đặc biệt
Trong một số tình huống lâm sàng ít gặp hơn, các triệu chứng có thể biểu hiện khác biệt hoặc kết hợp với các bệnh lý thần kinh:
- Chèn ép dây thần kinh quay: Cơn đau có thể kèm theo cảm giác tê bì, châm chích lan dọc xuống mu bàn tay và các ngón tay do dây thần kinh bị ảnh hưởng bởi mô viêm.
- Vôi hóa gân: Một số bệnh nhân lâu năm có thể hình thành các nốt vôi hóa cứng tại điểm bám gân, gây ra cảm giác lục khục khi vận động khớp khuỷu.
Các biến chứng của Viêm lồi cầu ngoài xương cánh tay
Nếu không được can thiệp y tế đúng cách, tình trạng này có thể dẫn đến những hậu quả nghiêm trọng kéo dài.
Đau mạn tính và tái phát
Đây là biến chứng phổ biến nhất. Khi các vết rách gân không được chữa lành hoàn toàn, chúng hình thành các mô sẹo kém đàn hồi. Cơn đau có thể biến mất một thời gian nhưng sẽ tái phát ngay khi bệnh nhân quay lại với các hoạt động bình thường, dẫn đến một vòng lặp bệnh lý khó dứt điểm.
Rách gân hoàn toàn
Áp lực liên tục lên một cấu trúc gân đã bị thoái hóa có thể dẫn đến đứt hoặc rách gân hoàn toàn khỏi xương. Trong trường hợp này, bệnh nhân thường mất khả năng duỗi cổ tay và buộc phải can thiệp phẫu thuật để nối lại gân.
Hội chứng chèn ép thần kinh
Phản ứng viêm kéo dài làm gia tăng áp lực trong các khoang cơ ở cẳng tay, có thể chèn ép dây thần kinh quay (đoạn nhánh sâu). Điều này không chỉ gây đau mà còn dẫn đến teo cơ và yếu liệt các nhóm cơ duỗi ngón tay.
Đối tượng nguy cơ mắc Viêm lồi cầu ngoài xương cánh tay
Nhóm tuổi, giới tính dễ mắc bệnh (phổ biến)
- Độ tuổi từ 30 đến 50: Đây là nhóm đối tượng lao động chính, gân và cơ bắt đầu có dấu hiệu lão hóa tự nhiên nhưng vẫn phải chịu cường độ làm việc cao.
- Nam giới và nữ giới: Tình trạng này ảnh hưởng đến cả hai giới một cách công bằng, tuy nhiên nam giới thường mắc phải do các công việc nặng nhọc, trong khi nữ giới thường do các hoạt động lặp lại trong nội trợ hoặc văn phòng.
Nhóm yếu tố nguy cơ khác
- Nghề nghiệp đặc thù: Các đối tượng như Thợ mộc, Thợ sơn, Đầu bếp, Thợ sửa ống nước hoặc những người làm Công việc văn phòng (sử dụng chuột và bàn phím nhiều) có nguy cơ cao hơn do tính chất công việc đòi hỏi vận động cổ tay liên tục.
- Hút thuốc lá: Hút thuốc làm giảm lưu lượng máu đến gân, cản trở quá trình tự chữa lành của cơ thể và làm tăng nguy cơ thoái hóa gân sớm.
- Béo phì: Cân nặng dư thừa làm tăng áp lực lên toàn bộ hệ thống xương khớp, đồng thời các phản ứng viêm toàn thân ở người béo phì cũng làm trầm trọng thêm tình trạng viêm gân cục bộ.
Phòng ngừa Viêm lồi cầu ngoài xương cánh tay
Việc phòng ngừa đóng vai trò then chốt để tránh các tổn thương gân không đáng có thông qua các biện pháp thay đổi lối sống và thói quen làm việc.
Điều chỉnh tư thế và kỹ thuật
Trong thể thao, việc học kỹ thuật đúng từ huấn luyện viên chuyên nghiệp là cực kỳ quan trọng. Đối với người làm việc văn phòng, cần đảm bảo bàn làm việc có độ cao phù hợp để cổ tay ở tư thế trung gian, không bị gập hoặc duỗi quá mức khi gõ phím.
Sử dụng trang thiết bị hỗ trợ
Sử dụng các loại băng cuốn khuỷu tay (elbow brace) khi thực hiện các công việc nặng có thể giúp phân phối lại lực kéo tác động lên điểm bám gân. Ngoài ra, việc lựa chọn dụng cụ lao động có cán bọc cao su giảm chấn cũng giúp bảo vệ khớp khuỷu tốt hơn.
Tăng cường sức mạnh cơ bắp
Thực hiện các bài tập duỗi và tăng sức mạnh cho cơ cẳng tay giúp gân thích nghi tốt hơn với áp lực. Các bài tập co cơ ly tâm (eccentric exercises) được chứng minh là có hiệu quả cao trong việc củng cố cấu trúc gân và ngăn ngừa tái phát.
Chẩn đoán Viêm lồi cầu ngoài xương cánh tay
Quy trình chẩn đoán thường bắt đầu bằng việc thăm khám lâm sàng kết hợp với các phương tiện chẩn đoán hình ảnh hiện đại.
Khám lâm sàng
Bác sĩ sẽ thực hiện các nghiệm pháp để kiểm tra mức độ đau và chức năng gân. Phổ biến nhất là nghiệm pháp Cozen (bệnh nhân duỗi cổ tay chống lại lực cản) hoặc nghiệm pháp Mill (bác sĩ căng gân cơ duỗi trong khi bệnh nhân co khuỷu). Nếu bệnh nhân cảm thấy đau nhói ở lồi cầu ngoài, kết quả chẩn đoán sơ bộ là dương tính.
Siêu âm khớp
Siêu âm là phương pháp nhanh chóng và hiệu quả để quan sát cấu trúc gân. Hình ảnh siêu âm có thể cho thấy sự dày lên của gân, các vùng giảm âm (biểu hiện của vết rách nhỏ) hoặc sự tăng sinh mạch máu bất thường tại điểm bám.
Chụp cộng hưởng từ (MRI)
MRI là tiêu chuẩn vàng để đánh giá mức độ tổn thương gân. Nó giúp bác sĩ phân biệt rõ ràng giữa viêm gân, rách gân một phần hay toàn bộ, đồng thời loại trừ các nguyên nhân gây đau khác như thoái hóa khớp khuỷu hoặc chèn ép thần kinh.
Điều trị Viêm lồi cầu ngoài xương cánh tay
Phương pháp y khoa
Hầu hết các trường hợp (khoảng 80-95%) đều đáp ứng tốt với điều trị bảo tồn mà không cần phẫu thuật.
- Sử dụng thuốc chống viêm (NSAIDs): Các loại thuốc như Ibuprofen hoặc Naproxen giúp giảm đau và giảm phản ứng viêm cấp tính trong giai đoạn đầu.
- Tiêm Corticosteroid: Được chỉ định trong trường hợp đau dữ dội không đáp ứng với thuốc uống. Tuy nhiên, việc tiêm quá nhiều có thể làm yếu gân về lâu dài.
- Liệu pháp sóng xung kích (ESWT): Sử dụng sóng âm năng lượng cao để kích thích quá trình chữa lành và tái tạo mô gân mới.
- Phẫu thuật: Chỉ được cân nhắc sau 6-12 tháng điều trị bảo tồn thất bại. Bác sĩ sẽ loại bỏ phần gân bị thoái hóa và khâu đính lại gân lành vào xương.
Lối sống hỗ trợ
- Nghỉ ngơi (Rest): Đây là bước đầu tiên và quan trọng nhất. Ngừng các hoạt động gây đau để gân có thời gian phục hồi.
- Chườm lạnh (Ice): Chườm đá vùng khuỷu tay 15-20 phút mỗi lần, vài lần một ngày để giảm sưng và đau.
- Vật lý trị liệu: Thực hiện các bài tập kéo giãn chuyên sâu dưới sự hướng dẫn của chuyên gia để phục hồi độ linh hoạt của khớp.
Lưu ý khi điều trị
- Không tự ý tiêm thuốc: Việc tiêm thuốc không đúng vị trí hoặc quá liều có thể gây biến chứng teo da hoặc đứt gân.
- Kiên trì thực hiện bài tập: Quá trình hồi phục gân diễn ra rất chậm, thường mất vài tháng để thấy được kết quả rõ rệt.
- Quay lại hoạt động từ từ: Không nên quay lại chơi thể thao hay làm việc nặng ngay lập tức khi vừa hết đau, cần có giai đoạn thích nghi để tránh tái chấn thương.
So sánh với bệnh lý tương tự
Bệnh lý tương tự
- Viêm lồi cầu trong xương cánh tay (Golfer’s Elbow): Tổn thương xảy ra ở các gân cơ gấp cổ tay bám vào mặt trong của khuỷu tay.
- Hội chứng ống quay (Radial Tunnel Syndrome): Sự chèn ép dây thần kinh quay ở vùng cẳng tay, gây đau tương tự khuỷu tay tennis nhưng vị trí đau thường thấp hơn khoảng 3-4 cm.
- Thoái hóa khớp khuỷu: Tổn thương sụn khớp gây đau sâu bên trong khớp và thường kèm theo hạn chế tầm vận động rõ rệt.
Phân biệt giữa các bệnh lý
| Tiêu chí | Viêm lồi cầu ngoài | Viêm lồi cầu trong | Hội chứng ống quay |
|---|---|---|---|
| Định nghĩa | Viêm điểm bám gân cơ duỗi. | Viêm điểm bám gân cơ gấp. | Chèn ép dây thần kinh quay. |
| Vị trí đau | Mặt ngoài khuỷu tay. | Mặt trong khuỷu tay. | Mặt ngoài cẳng tay (dưới khuỷu). |
| Triệu chứng chính | Đau khi duỗi cổ tay. | Đau khi gập cổ tay. | Đau mỏi, yếu cơ duỗi ngón tay. |
| Nguyên nhân | Quá tải cơ duỗi. | Quá tải cơ gấp. | Chèn ép cơ học dây thần kinh. |
| Điều trị | Nghỉ ngơi, tập cơ duỗi. | Nghỉ ngơi, tập cơ gấp. | Giải phóng thần kinh, nẹp cổ tay. |
Mọi người cũng hỏi
Viêm lồi cầu ngoài xương cánh tay có tự khỏi không?
Tình trạng này có thể tự khỏi nhưng quá trình này diễn ra rất chậm và đòi hỏi sự thay đổi hành vi nghiêm ngặt từ phía người bệnh. Trong các trường hợp nhẹ, việc nghỉ ngơi tuyệt đối và tránh các hoạt động gây áp lực lên khuỷu tay có thể giúp gân tự chữa lành trong khoảng vài tuần đến vài tháng. Tuy nhiên, nếu nguyên nhân gốc rễ (như tư thế làm việc sai hoặc kỹ thuật chơi thể thao không đúng) không được khắc phục, bệnh rất dễ tái phát và chuyển sang giai đoạn mạn tính. Việc chủ động can thiệp bằng vật lý trị liệu sớm sẽ rút ngắn thời gian hồi phục và ngăn ngừa những biến chứng không đáng có như teo cơ hay rách gân hoàn toàn.
Tại sao tôi bị đau khuỷu tay dù không chơi tennis?
Mặc dù được gọi là Tennis Elbow, nhưng thực tế có tới 95% bệnh nhân mắc hội chứng này không phải là người chơi tennis. Tên gọi này xuất phát từ việc các vận động viên tennis thường thực hiện cú đánh trái tay bằng một tay, tạo áp lực cực lớn lên cơ duỗi cổ tay. Bất kỳ hoạt động nào yêu cầu sử dụng cổ tay lặp đi lặp lại hoặc dùng lực nắm mạnh đều có thể gây ra tình trạng này. Các nghề nghiệp như thợ điện, đầu bếp, thợ sơn, thợ mộc, thợ sửa ống nước hoặc nhân viên văn phòng gõ máy tính thường xuyên là những đối tượng dễ bị tổn thương nhất. Do đó, đau khuỷu tay là hệ quả của sự quá tải cơ học hơn là do một môn thể thao cụ thể nào.
Nên chườm nóng hay chườm lạnh khi bị viêm lồi cầu ngoài?
Trong giai đoạn đau cấp tính (khi vừa mới đau hoặc sau một đợt vận động mạnh làm vùng khuỷu tay sưng, nóng), chườm lạnh là lựa chọn tối ưu. Nhiệt độ thấp giúp co mạch, giảm sưng và gây tê tạm thời các đầu dây thần kinh để giảm bớt cảm giác đau nhức. Ngược lại, trong giai đoạn mạn tính khi không còn sưng nóng nhưng có cảm giác cứng khớp vào buổi sáng, chườm nóng có thể được sử dụng để làm giãn cơ và tăng cường lưu thông máu đến vùng gân bị tổn thương, từ đó hỗ trợ quá trình sửa chữa mô. Tuy nhiên, cần lưu ý không chườm nóng trực tiếp lên vùng đang có dấu hiệu viêm cấp tính vì có thể làm tình trạng sưng tồi tệ hơn.
Tiêm Corticosteroid có phải là giải pháp tốt nhất không?
Tiêm Corticosteroid có tác dụng giảm đau cực kỳ nhanh chóng và hiệu quả ngay lập tức, giúp người bệnh cảm thấy dễ chịu sau vài ngày. Tuy nhiên, đây không được coi là giải pháp “tốt nhất” về lâu dài. Nhiều nghiên cứu y khoa đã chỉ ra rằng mặc dù tiêm thuốc giúp giảm đau ngắn hạn tốt hơn vật lý trị liệu, nhưng tỷ lệ tái phát sau một năm ở nhóm tiêm thuốc cao hơn đáng kể. Hơn nữa, việc lạm dụng Corticosteroid có thể gây ra các tác dụng phụ như làm mỏng gân, biến đổi sắc tố da tại chỗ tiêm hoặc thậm chí là làm gân dễ bị đứt hơn. Bác sĩ thường chỉ chỉ định phương pháp này khi các biện pháp khác không hiệu quả và cơn đau làm ảnh hưởng nghiêm trọng đến sinh hoạt.
Làm thế nào để biết tôi cần phải phẫu thuật?
Phẫu thuật thường là lựa chọn cuối cùng sau khi tất cả các phương pháp điều trị bảo tồn đã thất bại. Thông thường, nếu sau 6 đến 12 tháng kiên trì thực hiện vật lý trị liệu, sử dụng thuốc và thay đổi lối sống mà cơn đau vẫn dai dẳng, không thuyên giảm hoặc có xu hướng nặng hơn, bác sĩ sẽ cân nhắc can thiệp ngoại khoa. Ngoài ra, nếu kết quả chụp MRI cho thấy gân đã bị rách hoàn toàn hoặc có sự thoái hóa mô nghiêm trọng không thể tự hồi phục, phẫu thuật sẽ được chỉ định sớm hơn để tái tạo cấu trúc gân. Mục tiêu của phẫu thuật là loại bỏ các phần gân bị hỏng và kích thích sự phát triển của mô lành mạnh mới.
Tài liệu tham khảo về Viêm lồi cầu ngoài xương cánh tay
- American Academy of Orthopaedic Surgeons
- Mayo Clinic
- National Health Service (UK)
- Johns Hopkins Medicine
- Cleveland Clinic
- American Physical Therapy Association
