Viêm loét dạ dày tá tràng

Viêm loét dạ dày tá tràng là gì?

Viêm loét dạ dày tá tràng là tình trạng lớp niêm mạc bảo vệ của dạ dày hoặc phần đầu của ruột non (tá tràng) bị tổn thương, bào mòn bởi acid dịch vị và các enzyme tiêu hóa, tạo thành những vết loét sâu. Khi lớp chất nhầy bảo vệ bị suy yếu, các mô bên dưới sẽ tiếp xúc trực tiếp với acid, gây ra các phản ứng viêm cấp tính hoặc mãn tính.

Nếu không được chẩn đoán và điều trị kịp thời, viêm loét dạ dày tá tràng có thể dẫn đến nhiều biến chứng nguy kịch đe dọa trực tiếp đến tính mạng của người bệnh như xuất huyết tiêu hóa, thủng dạ dày hoặc hẹp môn vị. Theo các nghiên cứu dịch tễ học của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), bệnh lý này ảnh hưởng đến khoảng 5% đến 10% dân số toàn cầu tại một thời điểm nào đó trong đời, với hàng triệu ca mắc mới được ghi nhận mỗi năm, đặc biệt có xu hướng gia tăng ở các nước đang phát triển do các yếu tố liên quan đến vệ sinh dịch tễ và áp lực cuộc sống hiện đại.

Nguyên nhân gây ra viêm loét dạ dày tá tràng

Nguyên nhân

Nguyên nhân trực tiếp và phổ biến nhất gây tổn thương tế bào niêm mạc là sự xâm nhập của vi khuẩn Helicobacter pylori (H. pylori) và việc lạm dụng các thuốc kháng viêm không steroid (NSAIDs). Bên cạnh đó, các yếu tố gián tiếp khác cũng thúc đẩy quá trình này diễn ra nhanh chóng và trầm trọng hơn bao gồm:

• Lạm dụng rượu bia và chất kích thích: Chất cồn trong rượu bia có khả năng phá hủy trực tiếp hàng rào chất nhầy bảo vệ niêm mạc, đồng thời kích thích dạ dày tăng sản sinh acid dịch vị, làm tăng mức độ nghiêm trọng của các vết loét có sẵn.
• Căng thẳng tâm lý kéo dài (Stress): Stress làm suy giảm lưu lượng máu đến nuôi dưỡng niêm mạc dạ dày, đồng thời kích hoạt hệ thần kinh giao cảm làm tăng tiết acid dạ dày và giảm sản xuất các yếu tố bảo vệ cơ thể tự nhiên.
• Thói quen ăn uống và sinh hoạt không điều độ: Việc bỏ bữa, ăn uống không đúng giờ, thường xuyên tiêu thụ thức ăn quá cay, nóng, nhiều dầu mỡ hoặc thức khuya làm rối loạn nhịp sinh học tiết acid của dạ dày, khiến niêm mạc dễ bị bào mòn hơn.
• Hút thuốc lá: Chất nicotine trong khói thuốc lá làm chậm quá trình lành vết thương của niêm mạc bằng cách ức chế sự bài tiết bicarbonate từ tuyến tụy, đồng thời giảm lưu lượng máu vi tuần hoàn tại dạ dày.

Cơ chế

Cơ chế bệnh sinh cốt lõi dẫn đến viêm loét dạ dày tá tràng là sự mất cân bằng nghiêm trọng giữa các yếu tố tấn công niêm mạc và các yếu tố bảo vệ niêm mạc. Khi các yếu tố tấn công vượt trội hoặc các yếu tố bảo vệ bị suy yếu, tổn thương loét sẽ hình thành:

• Sự phá hủy hàng rào bảo vệ niêm mạc: Vi khuẩn H. pylori tiết ra enzyme urease chuyển hóa urea thành ammonia, tạo môi trường kiềm giúp chúng sống sót nhưng lại gây độc trực tiếp cho tế bào biểu mô. Trong khi đó, các thuốc NSAIDs ức chế enzyme cyclooxygenase (COX-1), làm giảm tổng hợp prostaglandin – hoạt chất sinh học đóng vai trò trung tâm trong việc duy trì lưu lượng tuần hoàn nuôi dưỡng niêm mạc và kích thích tiết chất nhầy cùng bicarbonate.
• Sự tăng tiết acid dạ dày và pepsin quá mức: Sự hiện diện của các yếu tố kích thích cơ học, hóa học hoặc do tăng tiết hormone gastrin dẫn đến sự hoạt động quá mức của bơm proton (H+/K+-ATPase) tại tế bào viền, sản sinh ra lượng acid hydrochloric dư thừa, trực tiếp tiêu hóa các mô niêm mạc đã bị suy yếu cơ chế bảo vệ.
• Giảm tưới máu vi mạch cục bộ: Khi lưu lượng máu nuôi dưỡng vùng niêm mạc bị suy giảm do hút thuốc lá, stress hoặc các bệnh lý tim mạch đi kèm, các tế bào biểu mô dạ dày sẽ không nhận đủ oxy và dưỡng chất cần thiết, làm mất đi khả năng tự tái tạo và phục hồi các tổn thương vi mô hàng ngày.

Triệu chứng của viêm loét dạ dày tá tràng

Triệu chứng phổ biến

Triệu chứng của bệnh rất đa dạng, biểu hiện từ những khó chịu nhẹ ở vùng bụng cho đến các cơn đau dữ dội ảnh hưởng trực tiếp đến sinh hoạt hàng ngày của người bệnh:

• Đau vùng thượng vị: Cơn đau có cảm giác nóng rát, cồn cào hoặc đau quặn ở vùng bụng phía trên rốn. Đau thường xuất hiện khi dạ dày trống rỗng (giữa các bữa ăn hoặc vào ban đêm đối với loét tá tràng) và có thể tạm thời thuyên giảm sau khi ăn hoặc sử dụng thuốc kháng acid.
• Đầy bụng, khó tiêu và mau no: Người bệnh luôn có cảm giác chướng bụng, ấm ách ngay cả khi chỉ ăn một lượng thức ăn nhỏ, do chức năng co bóp và tiêu hóa của dạ dày bị suy giảm.
• Ợ chua, ợ hơi và nóng rát sau xương ức: Sự tăng tiết acid dịch vị kết hợp với rối loạn nhu động ruột đẩy hơi và dịch acid ngược lên thực quản, gây cảm giác chua ở miệng và bỏng rát dọc theo đường đi của thực quản.
• Buồn nôn và nôn mửa: Các vết loét gây kích ứng các đầu dây thần kinh cảm giác tại dạ dày, kích hoạt phản xạ nôn, đặc biệt là sau khi ăn xong.

Triệu chứng theo mức độ

Dưới đây là bảng so sánh chi tiết các triệu chứng của bệnh dựa trên tiến triển từ mức độ nhẹ đến mức độ nặng:

Trường hợp đặc biệt

Trong một số hoàn cảnh lâm sàng đặc thù, các biểu hiện của bệnh có thể thay đổi hoàn toàn so với các triệu chứng kinh điển:

• Loét câm (Silent ulcers): Thường gặp ở người cao tuổi hoặc những bệnh nhân sử dụng thuốc giảm đau NSAIDs kéo dài. Do sự suy giảm cảm giác đau hoặc tác dụng ức chế dẫn truyền thần kinh của thuốc, người bệnh không hề cảm thấy đau đớn cho đến khi đột ngột nhập viện vì biến chứng thủng dạ dày hoặc xuất huyết ồ ạt.
• Loét do stress sinh lý (Stress-induced ulcers): Thường xảy ra ở những bệnh nhân nằm điều trị tại phòng hồi sức tích cực (ICU) do chấn thương nặng, bỏng diện rộng (loét Curling) hoặc chấn thương sọ não (loét Cushing). Các vết loét này hình thành rất nhanh, nông nhưng diện rộng và có nguy cơ chảy máu cực kỳ cao.

Đường lây truyền của viêm loét dạ dày tá tràng

Bản thân bệnh viêm loét dạ dày tá tràng không phải là một bệnh truyền nhiễm trực tiếp từ người sang người. Tuy nhiên, tác nhân chính gây ra bệnh là vi khuẩn Helicobacter pylori lại có khả năng lây truyền rất cao trong cộng đồng qua các con đường cụ thể sau:

Đường miệng – miệng

Đây là con đường lây truyền phổ biến nhất của vi khuẩn H. pylori. Vi khuẩn này được tìm thấy trong nước bọt, mảng bám răng và dịch tiết đường tiêu hóa của người bệnh. Việc tiếp xúc trực tiếp thông qua các hành vi như hôn môi, dùng chung các dụng cụ ăn uống (bát, đũa, thìa, cốc nước), hoặc thói quen của cha mẹ nhai mớm thức ăn cho con trẻ là nguyên nhân chính khiến vi khuẩn lây lan nhanh chóng giữa các thành viên trong gia đình.

Đường phân – miệng

Vi khuẩn H. pylori theo phân của người nhiễm bệnh đào thải ra môi trường bên ngoài. Nếu nguồn nước sinh hoạt không được xử lý tốt, hoặc các loại rau xanh, thực phẩm được tưới bằng nguồn nước bị ô nhiễm sẽ mang theo mầm bệnh. Người lành khi ăn uống phải các loại thực phẩm tươi sống chưa được rửa kỹ, uống nước chưa đun sôi, hoặc không rửa tay sạch bằng xà phòng sau khi đi vệ sinh sẽ dễ dàng đưa vi khuẩn vào đường tiêu hóa của mình.

Các biến chứng của viêm loét dạ dày tá tràng

Việc chủ quan không điều trị triệt để các vết loét có thể dẫn đến những tổn thương sâu rộng cấu trúc thành dạ dày tá tràng, gây ra các biến chứng nguy hiểm:

Xuất huyết tiêu hóa

Đây là biến chứng phổ biến nhất xảy ra khi vết loét ăn sâu vào các mạch máu lớn ở thành dạ dày hoặc tá tràng. Tình trạng này khiến máu chảy ồ ạt vào lòng ống tiêu hóa, biểu hiện bằng việc người bệnh nôn ra máu tươi hoặc dịch màu đen, đi ngoài ra phân đen như nhựa đường. Xuất huyết nặng không được cấp cứu kịp thời có thể dẫn đến mất máu cấp, sốc giảm thể tích và tử vong.

Thủng dạ dày tá tràng

Khi vết loét ăn mòn qua toàn bộ các lớp của thành dạ dày hoặc tá tràng, tạo ra một lỗ thủng thông vào ổ bụng. Dịch vị acid, thức ăn chưa tiêu hóa và vi khuẩn sẽ tràn vào khoang phúc mạc gây ra viêm phúc mạc cấp tính. Triệu chứng đặc trưng là cơn đau bụng đột ngột, dữ dội như dao đâm, bụng cứng đơ như gỗ. Đây là một cấp cứu ngoại khoa khẩn cấp đòi hỏi phải phẫu thuật ngay lập tức để vá lỗ thủng.

Hẹp môn vị

Các vết loét nằm gần vùng môn vị (nơi tiếp giáp giữa dạ dày và tá tràng) khi lành lại sẽ hình thành các mô sẹo xơ cứng, làm chít hẹp đường lưu thông của thức ăn từ dạ dày xuống ruột non. Người bệnh sẽ bị đầy bụng dữ dội, đau bụng sau khi ăn và nôn ra thức ăn của ngày hôm trước kèm theo tình trạng sụt cân, mất nước và rối loạn điện giải nghiêm trọng.

Ung thư dạ dày

Nhiễm trùng vi khuẩn H. pylori mãn tính kéo dài nhiều năm không được tiêu diệt sẽ gây ra tình trạng viêm teo niêm mạc dạ dày và dị sản ruột. Đây là tiền đề sinh học quan trọng dẫn đến sự biến đổi ác tính của các tế bào biểu mô dạ dày, làm tăng nguy cơ phát triển thành ung thư biểu mô tuyến dạ dày (adenocarcinoma) – một trong những loại ung thư tiêu hóa có tỷ lệ tử vong cao.

Đối tượng nguy cơ mắc viêm loét dạ dày tá tràng

Nhóm tuổi, giới tính dễ mắc bệnh (phổ biến)

Dựa trên các nghiên cứu thống kê lâm sàng, tần suất xuất hiện bệnh lý này có sự khác biệt rõ rệt giữa các nhóm đối tượng:

• Người trong độ tuổi từ 30 đến 50 tuổi: Đây là nhóm tuổi lao động chính, thường xuyên phải đối mặt với áp lực công việc lớn, thói quen ăn uống thất thường và có tỷ lệ sử dụng chất kích thích cao hơn các nhóm tuổi khác.
• Nam giới: Tỷ lệ nam giới mắc bệnh lý này, đặc biệt là loét tá tràng, thường cao hơn nữ giới. Nguyên nhân được cho là liên quan chặt chẽ đến thói quen hút thuốc lá, tiêu thụ rượu bia nhiều hơn và mức độ căng thẳng tâm lý trong cuộc sống.

Nhóm yếu tố nguy cơ khác (hiếm hoặc ít phổ biến hơn)

Ngoài các nhóm đối tượng phổ biến trên, bệnh cũng có khả năng xuất hiện ở các nhóm đối tượng đặc thù khác:

• Bệnh nhân mắc hội chứng Zollinger-Ellison: Đây là một bệnh lý nội tiết hiếm gặp, đặc trưng bởi sự xuất hiện của các khối u tăng tiết gastrin (gastrinomas), kích thích dạ dày sản sinh ra lượng acid cực kỳ lớn, gây ra các vết loét nghiêm trọng và cứng đầu tại dạ dày tá tràng.
• Người có tiền sử gia đình mắc bệnh lý dạ dày: Yếu tố di truyền có thể ảnh hưởng đến cấu trúc protein của chất nhầy bảo vệ hoặc làm tăng tính nhạy cảm của niêm mạc dạ dày đối với sự tấn công của vi khuẩn H. pylori.
• Bệnh nhân suy thận mãn tính hoặc xơ gan: Sự tích tụ các chất độc chuyển hóa trong máu ở bệnh nhân suy thận hoặc tình trạng tăng áp lực tĩnh mạch cửa ở bệnh nhân xơ gan làm suy giảm nghiêm trọng tuần hoàn nuôi dưỡng niêm mạc dạ dày, khiến vết loét dễ hình thành.

Phòng ngừa viêm loét dạ dày tá tràng

Để bảo vệ hệ tiêu hóa khỏe mạnh và ngăn ngừa sự hình thành cũng như tái phát của các vết loét, cần thực hiện đồng bộ các biện pháp phòng ngừa sau:

Vệ sinh an toàn thực phẩm để tránh nhiễm H. pylori

Thực hiện nguyên tắc ăn chín, uống sôi, hạn chế tối đa việc ăn các loại rau sống hoặc thực phẩm vỉa hè không đảm bảo vệ sinh. Luôn rửa tay sạch bằng xà phòng sát khuẩn trước khi ăn và sau khi đi vệ sinh. Trong các bữa ăn gia đình hoặc liên hoan đông người, nên sử dụng đũa và thìa dùng chung để lấy thức ăn thay vì dùng trực tiếp dụng cụ ăn uống cá nhân nhằm cắt đứt chuỗi lây truyền của vi khuẩn.

Hạn chế lạm dụng thuốc kháng viêm NSAIDs

Tuyệt đối không tự ý mua và sử dụng các thuốc giảm đau, kháng viêm như ibuprofen, naproxen, diclofenac mà không có sự kê đơn và hướng dẫn của bác sĩ. Trong trường hợp bắt buộc phải sử dụng các nhóm thuốc này để điều trị các bệnh lý mãn tính như xương khớp, cần tham khảo ý kiến bác sĩ để được kê kết hợp thêm các thuốc bảo vệ niêm mạc dạ dày (như thuốc ức chế bơm proton PPI) và nên uống thuốc vào lúc no bụng.

Xây dựng lối sống lành mạnh và giảm stress

Duy trì chế độ ăn uống điều độ, đúng giờ, không bỏ bữa và không ăn quá no trước khi đi ngủ. Hạn chế tối đa việc tiêu thụ các loại đồ ăn quá cay, chua, nhiều dầu mỡ, đồ uống có cồn và nước ngọt có ga. Thực hiện lối sống khoa học bằng cách ngủ đủ giấc, tránh thức khuya và giải tỏa căng thẳng tâm lý thông qua các hoạt động thể thao lành mạnh, yoga hoặc thiền định.

Chẩn đoán viêm loét dạ dày tá tràng

Y học hiện đại sử dụng nhiều phương pháp cận lâm sàng khác nhau để xác định chính xác vị trí, mức độ tổn thương của vết loét cũng như tìm kiếm nguyên nhân gây bệnh:

Nội soi dạ dày tá tràng

Đây là phương pháp chẩn đoán hình ảnh chính xác nhất và được coi là tiêu chuẩn vàng. Bác sĩ sẽ đưa một ống nội soi mềm, nhỏ có gắn camera và nguồn sáng qua đường miệng hoặc đường mũi của bệnh nhân để quan sát trực tiếp toàn bộ bề mặt niêm mạc thực quản, dạ dày và tá tràng. Qua nội soi, bác sĩ có thể xác định rõ vị trí, kích thước, hình dạng vết loét và tiến hành bấm sinh thiết mô để xét nghiệm tìm tế bào ung thư hoặc kiểm tra sự hiện diện của vi khuẩn H. pylori.

Các xét nghiệm tìm vi khuẩn H. pylori

Có nhiều phương pháp kiểm tra sự có mặt của vi khuẩn này trong dạ dày của người bệnh:

• Test hơi thở (Urea Breath Test): Người bệnh được uống một lượng nhỏ dung dịch chứa carbon đồng vị phóng xạ (C13 hoặc C14). Nếu có vi khuẩn H. pylori trong dạ dày, chúng sẽ phân hủy urea giải phóng CO2 chứa đồng vị phóng xạ qua hơi thở ra, thiết bị đo sẽ phát hiện được một cách chính xác.
• Xét nghiệm tìm kháng nguyên trong phân: Giúp phát hiện các protein của vi khuẩn H. pylori đào thải qua phân.
• Xét nghiệm máu tìm kháng thể: Phát hiện sự hiện diện của kháng thể kháng H. pylori trong huyết thanh (phương pháp này ít được dùng để đánh giá hiệu quả sau điều trị vì kháng thể có thể tồn tại lâu trong máu ngay cả khi vi khuẩn đã bị tiêu diệt).

Chụp X-quang cản quang đường tiêu hóa trên

Bệnh nhân được cho uống một dung dịch chứa chất cản quang sulfat barium để bao phủ toàn bộ bề mặt niêm mạc của thực quản, dạ dày và ruột non. Sau đó, bác sĩ sẽ tiến hành chụp các phim X-quang ở nhiều tư thế khác nhau. Chất cản quang sẽ đọng lại ở các hố loét, giúp hiển thị hình ảnh của vết loét trên phim chụp. Phương pháp này hiện nay ít được áp dụng hơn nội soi do không thể sinh thiết mô tế bào trực tiếp.

Điều trị viêm loét dạ dày tá tràng

Phương pháp y khoa

Mục tiêu điều trị y khoa là làm giảm triệu chứng đau, làm lành vết loét, tiêu diệt vi khuẩn H. pylori (nếu có) và phòng ngừa các biến chứng nguy hiểm xảy ra:

• Sử dụng phác đồ kháng sinh diệt H. pylori: Thường là sự phối hợp của từ 2 đến 3 loại kháng sinh khác nhau (như amoxicillin, clarithromycin, metronidazole hoặc tinidazole) kết hợp với thuốc ức chế bài tiết acid trong thời gian từ 10 đến 14 ngày.
• Sử dụng thuốc ức chế bơm proton (PPI): Đây là nhóm thuốc có vai trò quan trọng nhất trong việc làm lành vết loét nhờ cơ chế ức chế mạnh mẽ quá trình sản xuất acid dịch vị tại tế bào viền của dạ dày. Các thuốc phổ biến bao gồm omeprazole, esomeprazole, lansoprazole, pantoprazole.
• Sử dụng thuốc kháng thụ thể H2: Giúp giảm lượng acid giải phóng vào dạ dày, thường được sử dụng vào ban đêm để kiểm soát sự tiết acid lúc ngủ (như famotidine).
• Sử dụng thuốc bảo vệ niêm mạc dạ dày: Các thuốc như sucralfate hoặc bismuth subsalicylate hoạt động bằng cách tạo ra một lớp màng bao phủ cơ học trực tiếp lên bề mặt vết loét, bảo vệ vết loét không bị acid và pepsin tấn công tiếp tục, tạo điều kiện cho các mô tế bào nhanh chóng tự phục hồi.

Lối sống hỗ trợ

Bên cạnh việc tuân thủ phác đồ điều trị bằng thuốc của bác sĩ, việc thay đổi lối sống sinh hoạt hàng ngày đóng vai trò quyết định đến tốc độ phục hồi tổn thương:

• Thực hiện chế độ ăn uống dễ tiêu hóa: Ưu tiên lựa chọn các món ăn được chế biến mềm, lỏng như cháo, súp, các món ninh, hầm. Bổ sung nhiều rau xanh, trái cây có tính kiềm nhẹ và uống đủ nước mỗi ngày.
• Tránh các thực phẩm gây kích ứng dạ dày: Loại bỏ hoàn toàn các loại đồ ăn cay nóng (ớt, tiêu), thức ăn chua nhiều acid (chanh, quất, giấm), các món chiên xào nhiều dầu mỡ khó tiêu, rượu bia, cà phê và nước trà đặc.
• Kiểm soát tốt cân nặng và thời gian nghỉ ngơi: Tránh làm việc quá sức, thiết lập thói quen đi ngủ trước 23h đêm và dành ít nhất 30 phút mỗi ngày để thư giãn tinh thần bằng các hoạt động giải trí nhẹ nhàng.

Lưu ý khi điều trị

Để đảm bảo hiệu quả điều trị tối ưu và hạn chế nguy cơ kháng thuốc hay tái phát bệnh, người bệnh cần đặc biệt lưu ý các điểm sau:

• Tuyệt đối tuân thủ đúng liều lượng và thời gian uống thuốc: Không tự ý ngừng uống thuốc kháng sinh hoặc các thuốc điều trị khác ngay cả khi các triệu chứng đau bụng hay ợ chua đã biến mất hoàn toàn, nhằm tránh hiện tượng vi khuẩn H. pylori kháng thuốc.
• Không tự ý kết hợp các bài thuốc dân gian chưa kiểm chứng: Việc tự ý uống các loại lá cây, thảo dược không rõ nguồn gốc cùng với thuốc tây y có thể gây ra các tương tác thuốc nguy hiểm hoặc làm trầm trọng thêm tình trạng loét dạ dày.
• Thực hiện tái khám đúng hẹn: Sau khi kết thúc liệu trình điều trị, người bệnh cần đến bệnh viện kiểm tra lại (bằng nội soi hoặc test hơi thở) theo đúng chỉ định của bác sĩ để đảm bảo vết loét đã lành hoàn toàn và vi khuẩn H. pylori đã được tiêu diệt triệt để.

So sánh với bệnh lý tương tự

Bệnh lý tương tự

Các triệu chứng đau bụng vùng thượng vị, đầy hơi, khó tiêu của bệnh lý này rất dễ bị nhầm lẫn với các bệnh lý đường tiêu hóa phổ biến khác, bao gồm:

• Trào ngược dạ dày thực quản (GERD): Tình trạng dịch vị dạ dày trào ngược lên thực quản gây viêm nhiễm.
• Viêm túi mật cấp tính: Tình trạng nhiễm trùng và viêm ở túi mật, thường do sỏi mật gây tắc nghẽn ống dẫn mật.
• Hội chứng ruột kích thích (IBS): Một rối loạn chức năng của đại tràng gây đau bụng và thay đổi thói quen đại tiện nhưng không có tổn thương thực thể ở niêm mạc đường tiêu hóa.

Phân biệt giữa các bệnh lý

Dưới đây là bảng phân biệt chi tiết giữa các bệnh lý trên dựa theo 5 tiêu chí lâm sàng quan trọng:

Mọi người cũng hỏi

Viêm loét dạ dày tá tràng có chữa khỏi hoàn toàn được không?

Viêm loét dạ dày tá tràng hoàn toàn có thể chữa khỏi dứt điểm nếu được phát hiện sớm và điều trị đúng phác đồ y khoa. Việc điều trị chủ yếu tập trung vào loại bỏ nguyên nhân gây bệnh, chẳng hạn như tiêu diệt vi khuẩn Helicobacter pylori (H. pylori) bằng kháng sinh và ngừng sử dụng các loại thuốc kháng viêm không steroid (NSAIDs). Đồng thời, bệnh nhân cần sử dụng kết hợp các nhóm thuốc ức chế bài tiết acid dạ dày để tạo điều kiện cho các tổn thương niêm mạc tự phục hồi. Tuy nhiên, khả năng tái phát của bệnh là rất cao nếu người bệnh không duy trì một chế độ ăn uống lành mạnh, tiếp tục duy trì thói quen thức khuya, lạm dụng rượu bia, thuốc lá hoặc tự ý mua thuốc giảm đau không theo chỉ dẫn của bác sĩ. Do đó, sự kiên trì phối hợp giữa việc tuân thủ phác đồ của bác sĩ chuyên khoa và thay đổi lối sống tích cực là chìa khóa quyết định sự thành công lâu dài của quá trình điều trị.

Tại sao stress lại làm nặng thêm tình trạng viêm loét dạ dày tá tràng?

Căng thẳng tâm lý (stress) kéo dài có tác động trực tiếp lên hệ thần kinh trung ương và hệ thần kinh ruột thông qua trục não – ruột. Khi cơ thể rơi vào trạng thái căng thẳng, vỏ não sẽ kích thích giải phóng các hormone như cortisol và adrenaline. Các hormone này làm tăng co bóp dạ dày, đồng thời kích thích các tế bào viền ở niêm mạc tăng tiết acid dịch vị hydrochloric acid (HCl) một cách mất kiểm soát. Bên cạnh đó, stress còn làm giảm lưu lượng máu tuần hoàn đến nuôi dưỡng niêm mạc dạ dày và ức chế quá trình sản sinh chất nhầy cũng như bicarbonate – những yếu tố bảo vệ then chốt chống lại sự ăn mòn của acid. Khi hàng rào bảo vệ bị suy yếu trong khi tác nhân tấn công tăng lên, các vết loét sẽ dễ dàng hình thành, lan rộng và khó lành hơn, dẫn đến các cơn đau thượng vị dữ dội và tăng nguy cơ gặp biến chứng.

Vi khuẩn H. pylori lây lan qua những con đường nào trong cộng đồng?

Vi khuẩn Helicobacter pylori là tác nhân hàng đầu gây ra các bệnh lý về dạ dày và có khả năng lây lan rất nhanh trong cộng đồng qua hai con đường chính là đường miệng – miệng và đường phân – miệng. Ở đường miệng – miệng, vi khuẩn tồn tại trong nước bọt, mảng bám răng và dịch vị của người bệnh, lây truyền trực tiếp khi dùng chung bát đũa, cốc uống nước, ăn uống chung mâm mà không dùng thìa chung, hoặc qua các hành vi thân mật như hôn nhau. Ở đường phân – miệng, vi khuẩn đào thải qua phân của người nhiễm bệnh rồi gián tiếp xâm nhập vào cơ thể người lành thông qua nguồn nước bị ô nhiễm, các loại thực phẩm tươi sống không được rửa sạch hoặc do bàn tay không được vệ sinh đúng cách sau khi đi vệ sinh. Trẻ em và những người sống trong môi trường đông đúc, điều kiện vệ sinh kém là những đối tượng dễ bị lây nhiễm nhất.

Nội soi dạ dày tá tràng có đau không và khi nào cần thực hiện?

Nội soi dạ dày tá tràng là phương pháp chẩn đoán hình ảnh trực tiếp giúp phát hiện chính xác các tổn thương ở thực quản, dạ dày và tá tràng. Với phương pháp nội soi truyền thống qua đường miệng, người bệnh có thể cảm thấy khó chịu, buồn nôn hoặc đau nhẹ ở cổ họng do ống nội soi chạm vào vòm họng. Tuy nhiên, y học hiện đại đã phát triển phương pháp nội soi tiền mê (nội soi không đau) giúp người bệnh ngủ nhẹ nhàng trong suốt quá trình thực hiện mà không hề có cảm giác đau đớn hay khó chịu. Bạn nên thực hiện nội soi khi xuất hiện các triệu chứng nghi ngờ như đau vùng thượng vị kéo dài, ợ chua, ợ nóng, đầy bụng khó tiêu, chán ăn, sụt cân nhanh không rõ nguyên nhân, hoặc khi có các dấu hiệu nguy hiểm như nôn ra máu, đi ngoài phân đen. Ngoài ra, người trên 40 tuổi hoặc có tiền sử gia đình bị ung thư tiêu hóa cũng nên nội soi định kỳ để tầm soát sớm.

Làm thế nào để phòng tránh tác dụng phụ gây loét dạ dày của thuốc giảm đau?

Các loại thuốc kháng viêm không steroid (NSAIDs) như ibuprofen, naproxen hay diclofenac là thủ phạm phổ biến gây tổn thương niêm mạc dạ dày. Để phòng ngừa tác dụng phụ nguy hại này, nguyên tắc hàng đầu là chỉ sử dụng thuốc khi có chỉ định của bác sĩ và không tự ý tăng liều lượng hoặc kéo dài thời gian dùng thuốc. Khi bắt buộc phải điều trị bằng NSAIDs trong thời gian dài, bác sĩ thường sẽ kê đơn kết hợp thêm các loại thuốc bảo vệ dạ dày, phổ biến nhất là thuốc ức chế bơm proton (PPI) như omeprazole để giảm tiết acid dịch vị. Người bệnh nên uống thuốc ngay sau bữa ăn no để hạn chế sự tiếp xúc trực tiếp của dược chất với niêm mạc dạ dày rỗng. Tuyệt đối không uống các thuốc giảm đau này chung với rượu bia, vì cồn sẽ làm tăng gấp bội nguy cơ kích ứng và gây xuất huyết tiêu hóa cấp tính.

Tài liệu tham khảo về viêm loét dạ dày tá tràng

• World Health Organization
• Mayo Clinic
• Cleveland Clinic
• National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases
• American College of Gastroenterology