Viêm dạ dày mạn tính

Viêm dạ dày mạn tính là gì?

Viêm dạ dày mạn tính là tình trạng tổn thương viêm tiến triển mạn tính ở lớp niêm mạc dạ dày, dẫn đến teo niêm mạc và dị sản ruột nếu không được can thiệp kịp thời. Khác với thể cấp tính diễn ra đột ngột, bệnh lý này phát triển một cách âm thầm qua nhiều năm và có thể gây ra những tổn thương không thể phục hồi đối với cấu trúc của dạ dày. Theo các nghiên cứu dịch tễ học toàn cầu, căn bệnh này ảnh hưởng đến hơn 50% dân số thế giới, trong đó nhiễm khuẩn Helicobacter pylori là tác nhân hàng đầu. Nếu không được phát hiện và điều trị đúng hướng, viêm dạ dày mạn tính có thể dẫn đến nhiều biến chứng nguy hiểm như loét dạ dày, xuất huyết tiêu hóa, hẹp môn vị và đặc biệt là ung thư biểu mô tuyến dạ dày (gastric adenocarcinoma). Nghiên cứu cho thấy tỷ lệ tiến triển từ viêm teo niêm mạc dạ dày sang ung thư dạ dày dao động khoảng 0.1% đến 2% mỗi năm tùy thuộc vào mức độ dị sản và các yếu tố nguy cơ đi kèm của người bệnh.

Nguyên nhân gây ra viêm dạ dày mạn tính

Nguyên nhân

Tác nhân trực tiếp và phổ biến nhất gây ra tình trạng viêm mạn tính ở niêm mạc dạ dày là nhiễm vi khuẩn Helicobacter pylori (H. pylori). Loại vi khuẩn này có khả năng thích nghi đặc biệt trong môi trường acid dạ dày và chiếm hơn 80% các trường hợp mắc bệnh trên toàn thế giới. Bên cạnh đó, các nguyên nhân gián tiếp khác cũng đóng vai trò quan trọng thúc đẩy sự tiến triển của bệnh bao gồm:

• Lạm dụng thuốc kháng viêm không steroid (NSAIDs): Việc sử dụng kéo dài các thuốc giảm đau, kháng viêm như ibuprofen, naproxen hoặc diclofenac làm ức chế enzyme COX-1. Quá trình này làm sụt giảm nghiêm trọng nồng độ prostaglandin, chất có vai trò duy trì tính toàn vẹn của lớp chất nhầy bảo vệ niêm mạc, dẫn đến tổn thương kéo dài.
• Phản ứng tự miễn: Hệ thống miễn dịch của cơ thể bị rối loạn và tự sản sinh ra các kháng thể tấn công các tế bào thành dạ dày (parietal cells). Điều này không chỉ gây viêm teo niêm mạc vùng thân vị mà còn cản trở quá trình hấp thu vitamin B12, gây ra bệnh lý thiếu máu ác tính.
• Trào ngược dịch mật kéo dài: Dịch mật từ tá tràng bị trào ngược ngược dòng lên dạ dày, phá hủy hàng rào liên bào bảo vệ và gây ra các phản ứng viêm mạn tính, đặc biệt tập trung tại vùng hang vị dạ dày.
• Lối sống và thói quen ăn uống không lành mạnh: Thói quen lạm dụng rượu bia, hút thuốc lá chứa nicotine và trạng thái căng thẳng thần kinh (stress) kéo dài liên tục kích thích hệ thần kinh phó giao cảm tăng tiết acid dịch vị, đồng thời làm co mạch, giảm tưới máu nuôi dưỡng niêm mạc dạ dày.

Cơ chế

Cơ chế dẫn đến viêm dạ dày mạn tính là một chuỗi các phản ứng sinh học phức tạp xảy ra tại lớp niêm mạc dạ dày dưới tác động liên tục của các tác nhân gây hại:

• Xâm nhập và hủy hoại của vi khuẩn Helicobacter pylori: Vi khuẩn H. pylori giải phóng enzyme urease chuyển hóa urea thành amoniac để trung hòa acid bao quanh chúng. Sau đó, vi khuẩn tiết ra các độc tố tế bào như CagA và VacA gây viêm tại chỗ, đồng thời kích hoạt hệ miễn dịch của cơ thể huy động các bạch cầu trung tính và đại thực bào giải phóng hàng loạt cytokine gây viêm (IL-1, IL-6, TNF-alpha) phá hủy tế bào tuyến dạ dày.
• Suy giảm hàng rào bảo vệ niêm mạc dạ dày: Tác động của các chất hóa học như NSAIDs hoặc dịch mật làm mỏng lớp chất nhầy mucin và giảm tiết bicarbonate. Acid clohydric (HCl) và pepsin trong dịch vị dễ dàng thấm ngược vào mô kẽ, gây hoại tử tế bào biểu mô và duy trì phản ứng viêm mạn tính dai dẳng.
• Tự kháng thể tấn công tế bào thành: Trong cơ chế tự miễn, các lympho bào T phá hủy trực tiếp bơm proton H+/K+-ATPase ở tế bào thành dạ dày, dẫn đến mất khả năng bài tiết acid (vô toan) và thiếu hụt yếu tố nội sinh cần thiết cho việc hấp thu vitamin B12 tại ruột non.

Triệu chứng của viêm dạ dày mạn tính

Triệu chứng phổ biến

Bệnh viêm dạ dày mạn tính thường tiến triển rất âm thầm và nhiều trường hợp hoàn toàn không có triệu chứng rõ rệt ở giai đoạn đầu. Khi bệnh có biểu hiện lâm sàng, các triệu chứng phổ biến thường xuất hiện bao gồm:

• Đau vùng thượng vị: Cảm giác đau âm ỉ, rát bỏng hoặc đau tức nặng ở vùng bụng trên rốn. Đau không có tính chất dữ dội nhưng kéo dài dai dẳng, thường tăng lên sau khi ăn hoặc xuất hiện vào ban đêm khi dạ dày trống rỗng.
• Chướng bụng và đầy hơi: Cảm giác bụng căng tức, khó tiêu ngay cả khi chỉ ăn một lượng thức ăn rất nhỏ. Điều này xảy ra do chức năng co bóp của dạ dày giảm và lượng men tiêu hóa tiết ra không đủ.
• Buồn nôn và nôn mửa: Người bệnh thường có cảm giác buồn nôn nhẹ, đặc biệt là vào buổi sáng sớm hoặc ngay sau các bữa ăn.
• Chán ăn và sụt cân không rõ nguyên nhân: Do cảm giác đầy bụng khó tiêu kéo dài dẫn đến mất cảm giác ngon miệng, ăn không đủ chất, cơ thể mệt mỏi và sụt cân dần theo thời gian.

Triệu chứng theo mức độ

Để phân biệt rõ ràng diễn tiến của bệnh viêm dạ dày mạn tính, các triệu chứng lâm sàng và cận lâm sàng được chia thành các mức độ cụ thể dưới đây:

Trường hợp đặc biệt

Trong một số thể bệnh đặc biệt của viêm dạ dày mạn tính, các triệu chứng có thể biểu hiện rất khác biệt và mang tính đặc thù cao:

• Thiếu máu ác tính do viêm dạ dày tự miễn: Người bệnh không có nhiều triệu chứng tiêu hóa nhưng biểu hiện rõ rệt hội chứng thiếu máu hồng cầu to với các dấu hiệu như tê bì tay chân, yếu cơ, giảm trí nhớ, rối loạn cảm giác nông sâu do tổn thương sừng sau tủy sống vì thiếu hụt vitamin B12 kéo dài.
• Xuất huyết tiêu hóa do viêm xước hóa chất: Ở những bệnh nhân viêm dạ dày mạn tính do lạm dụng thuốc NSAIDs hoặc rượu bia liều cao, niêm mạc xuất hiện các vết xước sâu gây chảy máu rỉ rả. Bệnh nhân có thể đột ngột nôn ra máu đỏ tươi hoặc đi ngoài phân đen như hắc ín, kèm theo chóng mặt, mạch nhanh, huyết áp tụt.

Đường lây truyền của viêm dạ dày mạn tính

Bản thân bệnh viêm dạ dày mạn tính không phải là một bệnh lây truyền trực tiếp. Tuy nhiên, tác nhân chính gây ra căn bệnh này là vi khuẩn Helicobacter pylori lại có khả năng lây truyền cực kỳ cao từ người sang người. Các con đường lây truyền vi khuẩn bao gồm:

Đường miệng – miệng (Oral – Oral)

Đây là con đường lây truyền phổ biến nhất của vi khuẩn H. pylori, đặc biệt trong phạm vi gia đình hoặc các môi trường sinh hoạt tập thể. Vi khuẩn tồn tại trong nước bọt, mảng bám răng và dịch tiết khoang miệng của người bệnh. Việc sử dụng chung các dụng cụ ăn uống như bát, đũa, thìa, cốc uống nước, thói quen chấm chung một bát gia vị, hoặc hành vi hôn trực tiếp đều là những nguyên nhân trực tiếp làm lây truyền vi khuẩn từ người lành sang người bệnh.

Đường phân – miệng (Fecal – Oral)

Vi khuẩn H. pylori sau khi được đào thải qua phân của người bệnh có thể nhiễm vào nguồn nước sinh hoạt hoặc các loại thực phẩm nếu không được xử lý đúng cách. Việc không thực hiện rửa tay sạch bằng xà phòng sau khi đi vệ sinh, ăn các loại rau sống được tưới bằng nguồn nước ô nhiễm, hoặc ăn uống tại các hàng quán không đảm bảo vệ sinh an toàn thực phẩm là nguyên nhân gián tiếp đưa vi khuẩn vào đường tiêu hóa của người khỏe mạnh.

Đường dạ dày – miệng (Gastro – Oral)

Con đường này xảy ra khi người lành tiếp xúc trực tiếp với dịch nôn hoặc chất thải từ dạ dày của người bệnh có chứa mật độ vi khuẩn H. pylori cực kỳ cao. Ngoài ra, trong môi trường y tế, nếu các thiết bị nội soi tiêu hóa không được tiệt trùng và khử khuẩn nghiêm ngặt theo đúng quy chuẩn kỹ thuật trước khi thực hiện cho bệnh nhân tiếp theo, vi khuẩn có thể bám vào ống nội soi và lây truyền trực tiếp vào dạ dày của người khám sau.

Các biến chứng của viêm dạ dày mạn tính

Viêm dạ dày mạn tính nếu không được chẩn đoán và điều trị kịp thời có thể dẫn đến nhiều biến chứng nguy hiểm, ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe và tính mạng của người bệnh:

Loét dạ dày tá tràng

Tình trạng viêm tiến triển mạn tính kéo dài làm mòn dần lớp niêm mạc dạ dày, phá hủy hàng rào bảo vệ và tạo điều kiện cho acid dịch vị tấn công sâu vào các lớp dưới niêm mạc, hình thành nên các ổ loét. Biến chứng này gây ra các cơn đau bụng dữ dội, dai dẳng và có nguy cơ tiến triển thành biến chứng thủng dạ dày gây viêm phúc mạc cấp tính vô cùng nguy hiểm.

Xuất huyết tiêu hóa

Các ổ viêm xước sâu hoặc vết loét mạn tính có thể ăn mòn vào các mạch máu lớn nằm ở lớp dưới niêm mạc dạ dày gây chảy máu. Người bệnh có thể bị xuất huyết tiêu hóa cấp tính dẫn đến nôn ra máu, đi ngoài phân đen, mất máu cấp gây sốc, hoặc chảy máu rỉ rả kéo dài dẫn đến tình trạng thiếu máu thiếu sắt mạn tính khiến cơ thể suy nhược nghiêm trọng.

Hẹp môn vị

Quá trình viêm, loét và xơ hóa tái đi tái lại nhiều lần tại khu vực hang môn vị (đường ra của dạ dày) sẽ hình thành nên các mô sẹo co kéo, làm chít hẹp lòng môn vị. Biến chứng này khiến thức ăn không thể di chuyển xuống tá tràng một cách bình thường, gây ra tình trạng ứ đọng thức ăn, bụng chướng to, nôn ra thức ăn cũ của ngày hôm trước và dẫn đến suy kiệt, mất nước, rối loạn điện giải.

Ung thư dạ dày

Đây là biến chứng nguy hiểm và đáng lo ngại nhất của viêm dạ dày mạn tính, đặc biệt là những trường hợp viêm teo niêm mạc dạ dày nặng có kèm theo dị sản ruột (intestinal metaplasia) và loạn sản tế bào (dysplasia). Sự kích thích viêm kéo dài hàng chục năm do vi khuẩn H. pylori làm thay đổi cấu trúc gen của tế bào biểu mô dạ dày, biến đổi chúng thành các tế bào ác tính. Ung thư dạ dày ở giai đoạn đầu thường không có triệu chứng đặc hiệu nên rất khó phát hiện nếu không nội soi tầm soát định kỳ.

Đối tượng nguy cơ mắc viêm dạ dày mạn tính

Nhóm tuổi, giới tính dễ mắc bệnh (phổ biến)

• Người trung niên và người cao tuổi (từ 50 tuổi trở lên): Quá trình lão hóa tự nhiên của cơ thể làm suy giảm sức đề kháng và khả năng tự tái tạo của niêm mạc dạ dày. Đồng thời, thời gian tiếp xúc tích lũy lâu dài với các tác nhân gây hại như vi khuẩn H. pylori, thuốc giảm đau hoặc chế độ ăn uống không lành mạnh khiến tỷ lệ mắc bệnh ở nhóm tuổi này tăng cao vượt trội.
• Giới tính nam giới: Nam giới ghi nhận tỷ lệ mắc bệnh và gặp các biến chứng nghiêm trọng cao hơn nữ giới. Nguyên nhân chủ yếu xuất phát từ thói quen sinh hoạt có hại phổ biến ở nam giới như hút thuốc lá, uống nhiều rượu bia và ăn uống thất thường.

Nhóm yếu tố nguy cơ khác (hiếm hoặc ít phổ biến hơn)

• Người mắc các bệnh lý tự miễn kèm theo: Những người có tiền sử mắc các bệnh tự miễn như viêm giáp Hashimoto, đái tháo đường tuýp 1, bệnh Addison hoặc bệnh bạch biến có nguy cơ cao bị hệ miễn dịch tự tấn công niêm mạc dạ dày, gây ra thể viêm dạ dày tự miễn.
• Người có tiền sử gia đình bị ung thư dạ dày: Yếu tố di truyền kết hợp với thói quen ăn uống, sinh hoạt chung của gia đình làm tăng đáng kể độ nhạy cảm của niêm mạc dạ dày trước các tác nhân gây viêm nhiễm.
• Người thường xuyên làm việc dưới áp lực tâm lý cực độ: Căng thẳng thần kinh, stress kéo dài do áp lực công việc làm kích hoạt trục dưới đồi – tuyến yên – tuyến thượng thận, gây co thắt mạch máu nuôi niêm mạc dạ dày và tăng tiết acid tự do.

Phòng ngừa viêm dạ dày mạn tính

Việc chủ động thực hiện các biện pháp phòng ngừa giúp giảm thiểu tối đa nguy cơ mắc bệnh và ngăn chặn sự tiến triển của các tổn thương niêm mạc dạ dày:

Vệ sinh an toàn thực phẩm và ăn chín uống sôi

Để ngăn chặn sự lây nhiễm của vi khuẩn H. pylori, cần duy trì thói quen rửa tay sạch bằng xà phòng trước khi ăn và sau khi đi vệ sinh. Chỉ sử dụng nguồn nước sạch đã được kiểm định, ưu tiên ăn các thực phẩm được chế biến chín hoàn toàn, hạn chế ăn rau sống, tiết canh hoặc các loại thức ăn đường phố không đảm bảo vệ sinh. Thường xuyên khử trùng các dụng cụ nhà bếp và bát đũa.

Hạn chế sử dụng chung đồ dùng cá nhân

Tránh thói quen dùng chung bát, đũa, cốc uống nước, bàn chải đánh răng hoặc khăn mặt với người khác, đặc biệt là khi trong gia đình có thành viên đã được chẩn đoán nhiễm vi khuẩn H. pylori. Thực hiện thói quen sử dụng đũa chung để gắp thức ăn khi ăn uống tập thể nhằm cắt đứt chuỗi lây truyền qua đường miệng – miệng.

Sử dụng thuốc kháng viêm NSAIDs một cách thận trọng

Chỉ sử dụng các thuốc giảm đau, kháng viêm không steroid khi thực sự cần thiết và phải có sự chỉ định, theo dõi sát sao từ bác sĩ chuyên khoa. Đối với những bệnh nhân bắt buộc phải điều trị bằng NSAIDs kéo dài, bác sĩ thường chỉ định kết hợp thêm các thuốc bảo vệ niêm mạc dạ dày như thuốc ức chế bơm proton (PPI) và ưu tiên lựa chọn nhóm thuốc ức chế chọn lọc COX-2 để giảm thiểu tác dụng phụ lên dạ dày.

Xây dựng lối sống lành mạnh và kiểm soát căng thẳng

Hạn chế tối đa việc tiêu thụ rượu bia, tuyệt đối không hút thuốc lá và tránh xa các chất kích thích khác. Thiết lập chế độ làm việc, nghỉ ngơi khoa học, đảm bảo ngủ đủ 7-8 tiếng mỗi ngày và tránh thức khuya sau 23 giờ. Người bệnh có thể áp dụng các liệu pháp thư giãn tinh thần như tập thiền, yoga, đi bộ nhẹ nhàng để giúp cân bằng hệ thần kinh thực vật, điều hòa quá trình co bóp và tiết dịch của dạ dày.

Chẩn đoán viêm dạ dày mạn tính

Quy trình chẩn đoán xác định bệnh lý viêm dạ dày mạn tính đòi hỏi sự kết hợp chặt chẽ giữa triệu chứng lâm sàng và các phương pháp cận lâm sàng hiện đại:

Nội soi dạ dày ống mềm kết hợp sinh thiết

Nội soi dạ dày là phương pháp chẩn đoán mang tính quyết định và là tiêu chuẩn vàng để đánh giá chính xác tổn thương. Bác sĩ sử dụng một ống soi mềm có gắn camera độ nét cao đưa qua đường miệng hoặc đường mũi của bệnh nhân để quan sát trực tiếp toàn bộ bề mặt niêm mạc dạ dày. Qua hình ảnh nội soi, bác sĩ có thể đánh giá mức độ viêm, sung huyết, teo niêm mạc hoặc dị sản ruột. Đồng thời, qua kênh thủ thuật của ống soi, bác sĩ sẽ lấy các mẫu mô nhỏ (sinh thiết) tại vùng tổn thương để tiến hành xét nghiệm giải phẫu bệnh lý dưới kính hiển vi nhằm xác định chính xác bản chất tổn thương và tầm soát tế bào ung thư sớm.

Xét nghiệm tìm vi khuẩn Helicobacter pylori

Để xác định sự hiện diện của tác nhân chính gây bệnh, bác sĩ có thể chỉ định các xét nghiệm xâm lấn hoặc không xâm lấn bao gồm:

• Test hơi thở (Urea Breath Test – UBT): Phương pháp không xâm lấn có độ nhạy và độ đặc hiệu cực cao (trên 95%), người bệnh chỉ cần uống một lượng nhỏ urea chứa đồng vị carbon (C13 hoặc C14) rồi thổi vào thiết bị chuyên dụng để đo lượng khí CO2 đào thải.
• Xét nghiệm kháng nguyên trong phân: Tìm kiếm sự hiện diện của vi khuẩn H. pylori trực tiếp từ mẫu phân của người bệnh.
• Xét nghiệm clo-test (nhanh urease): Thực hiện ngay trên mẫu sinh thiết dạ dày lấy được trong quá trình nội soi.

Xét nghiệm máu đánh giá pepsinogen và gastrin

Đây là phương pháp sinh hóa máu giúp đánh giá gián tiếp tình trạng teo niêm mạc dạ dày mà không cần nội soi trong một số trường hợp sàng lọc. Sự suy giảm nồng độ Pepsinogen I và tỷ lệ Pepsinogen I/II trong huyết thanh phản ánh rõ rệt tình trạng teo niêm mạc vùng thân vị dạ dày. Trong khi đó, nồng độ Gastrin-17 trong máu tăng cao thường gợi ý tình trạng giảm tiết acid dịch vị nghiêm trọng do teo niêm mạc lan tỏa hoặc viêm dạ dày tự miễn.

Điều trị viêm dạ dày mạn tính

Phương pháp y khoa

Mục tiêu điều trị y khoa đối với viêm dạ dày mạn tính là loại bỏ nguyên nhân gây bệnh, làm giảm các triệu chứng khó chịu, thúc đẩy quá trình chữa lành tổn thương niêm mạc và ngăn ngừa biến chứng ác tính:

• Phác đồ diệt trừ vi khuẩn H. pylori: Sử dụng kết hợp tối thiểu hai loại kháng sinh mạnh (như amoxicillin, clarithromycin, metronidazole hoặc levofloxacin) kết hợp với một thuốc ức chế bơm proton (PPI) và có thể thêm hợp chất Bismuth. Phác đồ này kéo dài liên tục từ 10 đến 14 ngày.
• Thuốc giảm tiết acid dịch vị: Các thuốc ức chế bơm proton (PPI) như omeprazole, esomeprazole, rabeprazole, lansoprazole hoặc thuốc kháng thụ thể H2 giúp giảm thiểu tối đa lượng acid clohydric tiết ra, giảm kích ứng niêm mạc và tạo điều kiện cho các tổn thương tự phục hồi.
• Thuốc bảo vệ niêm mạc dạ dày và trung hòa acid: Các hợp chất chứa aluminum hydroxide, magnesium hydroxide hoặc sucralfate hoạt động như một lớp màng cơ học bao bọc lấy niêm mạc dạ dày, bảo vệ các tế bào biểu mô khỏi sự tấn công trực tiếp của acid và pepsin.
• Bổ sung vitamin B12 liều cao: Áp dụng bắt buộc cho những bệnh nhân được chẩn đoán viêm dạ dày tự miễn có biến chứng thiếu máu ác tính bằng đường tiêm bắp định kỳ suốt đời.

Lối sống hỗ trợ

Bên cạnh việc dùng thuốc, thay đổi lối sống đóng vai trò vô cùng quan trọng giúp nâng cao hiệu quả điều trị và rút ngắn thời gian phục hồi niêm mạc dạ dày:

• Chế độ ăn uống thân thiện với dạ dày: Thực hiện nguyên tắc ăn đúng giờ, tuyệt đối không bỏ bữa và không ăn quá no trong một bữa. Nên chia nhỏ khẩu phần ăn thành 5-6 bữa trong ngày để giảm tải áp lực co bóp cho dạ dày. Ưu tiên chế biến các món ăn mềm, dễ tiêu hóa như cháo, súp, đồ hấp luộc, hạn chế đồ ăn quá khô cứng.
• Kiêng tuyệt đối các thực phẩm gây kích ứng: Loại bỏ hoàn toàn các món ăn cay nóng chứa nhiều ớt, tiêu, tỏi; các loại quả chua chứa nhiều acid tự nhiên như chanh, xoài xanh, cóc. Tránh xa các thực phẩm chiên xào nhiều dầu mỡ khó tiêu, đồ ăn chế biến sẵn chứa nhiều chất bảo quản, đồ uống có gas và các loại rượu bia, cà phê đậm đặc.
• Duy trì tinh thần lạc quan, thoải mái: Thực hiện cân bằng giữa thời gian làm việc và nghỉ ngơi, tránh làm việc quá sức gây căng thẳng tâm lý. Dành thời gian thư giãn mỗi ngày bằng các bài tập thể dục nhẹ nhàng để kích thích lưu thông máu và tăng cường hệ miễn dịch.

Lưu ý khi điều trị

Để quá trình điều trị viêm dạ dày mạn tính đạt hiệu quả cao nhất và tránh các rủi ro không đáng có, người bệnh cần đặc biệt lưu ý:

• Tuân thủ nghiêm ngặt phác đồ kháng sinh: Người bệnh phải uống thuốc đúng liều lượng, đúng thời gian và đủ số ngày quy định trong phác đồ diệt vi khuẩn H. pylori của bác sĩ. Tuyệt đối không tự ý ngưng thuốc giữa chừng khi thấy triệu chứng thuyên giảm, vì việc này sẽ trực tiếp dẫn đến tình trạng vi khuẩn kháng thuốc, khiến việc điều trị sau này cực kỳ khó khăn.
• Không tự ý sử dụng lại đơn thuốc cũ: Mỗi đợt bùng phát triệu chứng có thể do các nguyên nhân khác nhau gây ra. Việc tự ý mua thuốc uống mà không qua thăm khám của bác sĩ chuyên khoa tiêu hóa có thể làm che lấp các triệu chứng của biến chứng nguy hiểm hoặc gây ra các tác dụng phụ nghiêm trọng.
• Tái khám và nội soi kiểm tra định kỳ: Người bệnh cần đến cơ sở y tế tái khám đúng hẹn để bác sĩ đánh giá kết quả diệt trừ vi khuẩn H. pylori (thường sau khi ngưng kháng sinh ít nhất 4 tuần và ngưng PPI ít nhất 2 tuần). Đối với những bệnh nhân có tổn thương viêm teo hoặc dị sản ruột, việc nội soi định kỳ mỗi 1-2 năm là bắt buộc để tầm soát sớm nguy cơ ung thư hóa.

So sánh với bệnh lý tương tự

Bệnh lý tương tự

Triệu chứng đau vùng thượng vị và chướng bụng khó chịu của bệnh viêm dạ dày mạn tính rất dễ bị nhầm lẫn với một số bệnh lý phổ biến khác của đường tiêu hóa, bao gồm:

• Trào ngược dạ dày thực quản (GERD): Tình trạng dịch vị dạ dày trào ngược lên thực quản gây viêm thực quản.
• Loét dạ dày tá tràng cấp tính: Sự xuất hiện đột ngột của các vết loét sâu qua lớp cơ niêm mạc dạ dày hoặc tá tràng.
• Khó tiêu chức năng (Functional Dyspepsia): Hội chứng rối loạn cảm giác và vận động của dạ dày mà không tìm thấy bất kỳ tổn thương thực thể nào khi thực hiện nội soi ống mềm.

Phân biệt giữa các bệnh lý

Bảng so sánh chi tiết dưới đây dựa trên các tiêu chí lâm sàng giúp phân biệt rõ ràng viêm dạ dày mạn tính với các bệnh lý tiêu hóa tương tự:

Mọi người cũng hỏi

Viêm dạ dày mạn tính có thể chữa khỏi hoàn toàn được không?

Khả năng điều trị khỏi hoàn toàn bệnh viêm dạ dày mạn tính phụ thuộc rất lớn vào giai đoạn phát hiện bệnh và nguyên nhân trực tiếp gây ra tổn thương. Nếu bệnh được chẩn đoán sớm ở giai đoạn sung huyết, hoạt động viêm do nhiễm vi khuẩn Helicobacter pylori, việc tuân thủ nghiêm ngặt phác đồ điều trị kháng sinh diệt trừ vi khuẩn kết hợp với các thuốc giảm tiết acid hoàn toàn có thể giúp phục hồi niêm mạc dạ dày trở lại trạng thái bình thường. Tuy nhiên, nếu bệnh đã tiến triển sang giai đoạn muộn như viêm teo niêm mạc dạ dày mức độ trung bình đến nặng hoặc đã xuất hiện các dải dị sản ruột, các tổn thương cấu trúc tế bào này rất khó để đảo ngược hay phục hồi hoàn toàn. Lúc này, mục tiêu điều trị tối ưu của y khoa là kiểm soát tốt các triệu chứng lâm sàng, ngăn ngừa tổn thương tiến triển rộng hơn và thực hiện nội soi định kỳ nhằm phát hiện sớm các biến đổi tiền ung thư để can thiệp kịp thời.

Người bị viêm dạ dày mạn tính nên ăn gì và kiêng gì?

Chế độ dinh dưỡng đóng vai trò vô cùng quan trọng trong việc hỗ trợ làm lành tổn thương niêm mạc dạ dày. Người bệnh nên ưu tiên bổ sung các loại thực phẩm mềm, dễ tiêu hóa như cháo, súp, cơm nát, các loại củ hầm chín mềm và bánh mì (giúp thấm hút bớt lượng acid dịch vị dư thừa). Nên ăn nhiều rau xanh giàu chất xơ mịn như súp lơ xanh, bắp cải, các loại trái cây không chứa acid như chuối chín, đu đủ, bơ, và bổ sung sữa chua giàu lợi khuẩn để hỗ trợ tiêu hóa. Ngược lại, người bệnh cần tuyệt đối kiêng các loại thực phẩm có khả năng kích thích mạnh mẽ lên niêm mạc dạ dày bao gồm đồ ăn cay nóng chứa nhiều ớt, tiêu, tỏi; các loại quả chua chứa nhiều acid tự nhiên như chanh, quất, xoài xanh, cóc. Đồng thời, hạn chế tối đa đồ ăn chiên xào nhiều dầu mỡ khó tiêu, thực phẩm chế biến sẵn nhiều muối, các loại đồ uống có gas, rượu bia và chất kích thích như cà phê, thuốc lá.

Tại sao nhiễm khuẩn H. pylori lại dẫn đến viêm dạ dày mạn tính?

Vi khuẩn Helicobacter pylori (H. pylori) sở hữu những cơ chế thích nghi đặc biệt cho phép chúng sinh sống và phát triển mạnh mẽ trong môi trường acid đậm đặc của dạ dày. Sau khi xâm nhập vào dạ dày, vi khuẩn tiết ra enzyme urease chuyển hóa urea thành amoniac, tạo ra một lớp màng kiềm bao quanh giúp trung hòa acid tại chỗ để bảo vệ chính nó. H. pylori di chuyển xuyên qua lớp chất nhầy và bám chặt vào các tế bào biểu mô niêm mạc dạ dày. Tại đây, chúng giải phóng các độc tố tế bào nguy hiểm như CagA (Cytotoxin-associated gene A) và VacA (Vacuolating cytotoxin A). Những độc tố này trực tiếp phá hủy cấu trúc tế bào, kích hoạt phản ứng viêm của hệ thống miễn dịch bằng cách huy động bạch cầu trung tính và giải phóng các cytokine gây viêm (IL-1, IL-6, TNF-alpha). Phản ứng viêm này diễn ra dai dẳng, kéo dài từ năm này sang năm khác, dẫn đến tình trạng hủy hoại các tuyến dạ dày lành mạnh và hình thành tổn thương viêm mạn tính sâu sắc.

Viêm dạ dày tự miễn khác gì so với viêm dạ dày do vi khuẩn H. pylori?

Viêm dạ dày tự miễn và viêm dạ dày do H. pylori là hai thể bệnh có cơ chế bệnh sinh hoàn toàn khác biệt. Viêm dạ dày tự miễn xảy ra khi hệ thống miễn dịch của cơ thể bị rối loạn, tự sản sinh ra các kháng thể tấn công các tế bào thành dạ dày (parietal cells) và yếu tố nội sinh (intrinsic factor). Tình trạng này khu trú chủ yếu ở vùng thân vị và đáy vị, dẫn đến mất khả năng tiết acid dạ dày và giảm hấp thu vitamin B12 gây thiếu máu ác tính. Thể bệnh này tương đối hiếm gặp và có tính chất di truyền. Trong khi đó, viêm dạ dày do vi khuẩn H. pylori là bệnh lý nhiễm trùng do tác nhân ngoại lai gây ra, thường bắt đầu tổn thương ở vùng hang vị sau đó lan rộng toàn bộ dạ dày. Khác với thể tự miễn gây vô toan, viêm do H. pylori ban đầu thường làm tăng tiết acid dịch vị và có thể điều trị triệt để bằng thuốc kháng sinh, trong khi thể tự miễn không thể chữa khỏi hoàn toàn mà cần bổ sung vitamin B12 suốt đời.

Nội soi dạ dày chẩn đoán bệnh có đau không và cần lưu ý gì?

Nội soi dạ dày ống mềm là phương pháp chẩn đoán chính xác nhất để đánh giá tổn thương dạ dày. Hiện nay, với sự phát triển của y học hiện đại, người bệnh có thể lựa chọn phương pháp nội soi tiền mê (nội soi không đau) bên cạnh phương pháp nội soi truyền thống qua đường miệng hoặc đường mũi. Với nội soi tiền mê, người bệnh sẽ được đưa vào trạng thái ngủ nông trước khi tiến hành, hoàn toàn không có cảm giác đau đớn, nghẹn hay buồn nôn, giúp bác sĩ dễ dàng quan sát và thực hiện thủ thuật sinh thiết nếu cần. Để quá trình nội soi diễn ra an toàn và cho kết quả chính xác, người bệnh cần tuyệt đối nhịn ăn ít nhất 6 tiếng và nhịn uống nước ít nhất 2 tiếng trước khi thực hiện để làm sạch dạ dày, tránh nguy cơ sặc dịch vào đường thở. Ngoài ra, cần thông báo đầy đủ cho bác sĩ về các loại thuốc đang sử dụng, đặc biệt là thuốc chống đông máu hoặc các bệnh lý tim mạch, hô hấp đi kèm.

Bệnh lý này có di truyền từ cha mẹ sang con cái không?

Bản thân bệnh viêm dạ dày mạn tính không phải là một bệnh lý di truyền trực tiếp theo quy luật di truyền học thông thường. Tuy nhiên, yếu tố gia đình đóng một vai trò rất quan trọng trong sự xuất hiện của căn bệnh này. Điều này được giải thích bởi hai khía cạnh chính. Thứ nhất, vi khuẩn Helicobacter pylori là tác nhân lây nhiễm chính và rất dễ lây lan giữa các thành viên sống chung trong cùng một nhà thông qua thói quen ăn uống dùng chung bát đũa, nước chấm hoặc hôn nhau trực tiếp. Do đó, việc nhiều người trong một gia đình cùng mắc bệnh là do lây truyền chéo vi khuẩn chứ không phải do di truyền gen. Thứ hai, đối với thể viêm dạ dày tự miễn (hiếm gặp hơn), các nghiên cứu khoa học đã chứng minh có sự liên quan chặt chẽ đến yếu tố di truyền. Những người có người thân thế hệ thứ nhất (cha, mẹ, anh chị em ruột) mắc bệnh tự miễn thì có nguy cơ cao hơn bị hệ miễn dịch tấn công niêm mạc dạ dày của chính mình.

Tài liệu tham khảo về viêm dạ dày mạn tính

• World Health Organization
• World Gastroenterology Organisation
• American Gastroenterological Association
• Mayo Clinic
• National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases