Viêm củng mạc

Viêm củng mạc là gì?

Viêm củng mạc (Scleritis) là một bệnh lý viêm nhiễm nghiêm trọng, tiến triển mạn tính ảnh hưởng trực tiếp đến lớp củng mạc – lớp vỏ xơ màu trắng bảo vệ ngoài cùng của nhãn cầu. Không chỉ đơn thuần là một tình trạng đỏ mắt thông thường, bệnh lý này đặc trưng bởi sự thâm nhiễm tế bào viêm sâu trong mô củng mạc, gây phá hủy cấu trúc collagen và có thể dẫn đến những tổn hại vĩnh viễn cho thị lực nếu không được can thiệp kịp thời.

Mức độ nguy hiểm của bệnh lý này nằm ở khả năng tàn phá cấu trúc mắt cực kỳ nhanh chóng. Theo các nghiên cứu lâm sàng từ Hiệp hội Nhãn khoa Hoa Kỳ (AAO), có khoảng 30% đến 50% số ca bệnh có liên quan mật thiết đến các bệnh lý tự miễn hệ thống tiềm ẩn nguy hiểm. Nếu không được chẩn đoán sớm và điều trị tích cực bằng các liệu pháp kháng viêm mạnh mẽ, bệnh có thể tiến triển dẫn đến mỏng củng mạc, hoại tử nhãn cầu, tăng nhãn áp, viêm màng bồ đào, thậm chí gây thủng củng mạc (scleromalacia perforans) dẫn đến mù lòa vĩnh viễn.

Nguyên nhân gây ra viêm củng mạc

Nguyên nhân

Nguyên nhân trực tiếp gây khởi phát bệnh là phản ứng viêm miễn dịch tế bào hoặc sự tấn công trực tiếp của các tác nhân vi sinh vật vào cấu trúc collagen của củng mạc. Ngoài ra, các yếu tố gián tiếp đóng vai trò thúc đẩy sự phát triển của bệnh bao gồm:

• Bệnh tự miễn hệ thống: Đây là nguyên nhân gián tiếp phổ biến nhất, chiếm khoảng một nửa số trường hợp lâm sàng. Các bệnh lý như viêm khớp dạng thấp, lupus ban đỏ hệ thống, u hạt Wegener (GPA) hay viêm đa khớp tái phát khiến hệ miễn dịch của cơ thể bị rối loạn, tự sản sinh kháng thể tấn công các liên kết collagen ở củng mạc, gây ra phản ứng viêm hoại tử nghiêm trọng.
• Nhiễm trùng khu trú hoặc toàn thân: Chiếm tỷ lệ ít hơn nhưng cực kỳ nguy hiểm. Các tác nhân như vi khuẩn (Pseudomonas aeruginosa, Mycobacterium tuberculosis), virus (Herpes simplex, Varicella-zoster) hoặc nấm có thể xâm nhập trực tiếp vào củng mạc sau chấn thương, phẫu thuật hoặc lan truyền qua đường máu từ các ổ nhiễm trùng khác trong cơ thể.
• Chấn thương hoặc phẫu thuật mắt trước đó: Các tổn thương cơ học vật lý hoặc các thủ thuật ngoại khoa tại mắt (như phẫu thuật cắt mộng thịt, phẫu thuật đục thủy tinh thể) có thể làm thay đổi tính chất miễn dịch tại chỗ của mô củng mạc, tạo điều kiện thuận lợi cho phản ứng viêm cục bộ bùng phát.
• Yếu tố vô căn: Trong nhiều trường hợp, mặc dù đã thực hiện đầy đủ các xét nghiệm cận lâm sàng chuyên sâu, bác sĩ vẫn không thể tìm ra nguyên nhân cụ thể. Những trường hợp này được phân loại là vô căn và thường được điều trị theo hướng phản ứng tự miễn khu trú tại mắt.

Cơ chế

Cơ chế bệnh sinh dẫn đến sự tổn thương nhu mô củng mạc là một chuỗi các phản ứng miễn dịch phức tạp:

• Phản ứng quá mẫn tuýp III và tuýp IV: Sự lắng đọng của các phức hợp miễn dịch kháng nguyên – kháng thể trong thành các mạch máu củng mạc (quá mẫn tuýp III) kích hoạt hệ thống bổ thể, thu hút các tế bào bạch cầu trung tính giải phóng enzyme lysosome gây tổn thương mạch máu. Đồng thời, phản ứng miễn dịch qua trung gian tế bào (quá mẫn tuýp IV) hoạt hóa tế bào T và đại thực bào, giải phóng các cytokine tiền viêm và enzyme tiêu protein collagenase.
• Viêm mạch máu củng mạc: Tình trạng viêm khu trú tại đám rối mạch máu thượng củng mạc sâu dẫn đến hiện tượng tắc nghẽn vi mạch, hình thành các cục máu đông nhỏ gây thiếu máu cục bộ vùng củng mạc. Sự thiếu hụt nguồn cung cấp máu nuôi dưỡng lâu ngày sẽ dẫn đến hoại tử vô trùng và làm mỏng dần thành củng mạc.

Triệu chứng của viêm củng mạc

Triệu chứng phổ biến

Các dấu hiệu lâm sàng của bệnh thường tiến triển từ từ nhưng có xu hướng ngày càng nghiêm trọng nếu không có sự can thiệp y tế:

• Đau mắt dữ dội: Đây là triệu chứng đặc trưng và phổ biến nhất. Cơn đau thường được mô tả là đau nhức sâu, buốt, nhói như kim châm, lan tỏa ra xung quanh hốc mắt, lên vùng trán, thái dương hoặc xuống hàm. Cơn đau thường trở nên tồi tệ hơn vào ban đêm, làm gián đoạn giấc ngủ của người bệnh và tăng lên khi cử động nhãn cầu do các cơ vận nhãn co kéo lên vùng củng mạc đang bị viêm.
• Đỏ mắt sắc tím khu trú hoặc lan tỏa: Vùng lòng trắng của mắt xuất hiện các mạch máu giãn nở to, tạo nên một màu đỏ thẫm hoặc đỏ ánh tím đặc trưng (khác với màu đỏ tươi của viêm kết mạc). Màu đỏ này không hề thuyên giảm khi nhỏ thuốc co mạch nông như Phenylephrine.
• Sơ ánh sáng và chảy nước mắt liên tục: Phản ứng kích thích các đầu dây thần kinh cảm giác (nhánh mắt của dây thần kinh sinh ba) gây ra hiện tượng tăng tiết nước mắt phản xạ và khiến mắt người bệnh cực kỳ nhạy cảm với ánh sáng mặt trời hoặc ánh sáng đèn cường độ cao.
• Suy giảm thị lực rõ rệt: Thị lực của người bệnh có thể bị mờ đi từ nhẹ đến nặng. Điều này xảy ra khi tình trạng viêm lan rộng gây ảnh hưởng đến các cấu trúc kế cận như gây phù nề giác mạc, viêm màng bồ đào trước, hoặc phù hoàng điểm ở bán cầu sau.

Triệu chứng theo mức độ

Triệu chứng lâm sàng có sự khác biệt rõ rệt tùy thuộc vào thể lâm sàng và mức độ nghiêm trọng của tổn thương mô củng mạc:

Trường hợp đặc biệt

Bên cạnh các thể viêm điển hình, bệnh lý này còn biểu hiện qua các trường hợp lâm sàng đặc biệt sau:

• Viêm củng mạc hoại tử không kèm viêm (Scleromalacia perforans): Thể bệnh này thường xảy ra ở những phụ nữ lớn tuổi có tiền sử viêm khớp dạng thấp tiến triển lâu năm. Điểm đặc biệt là bệnh tiến triển hoàn toàn âm thầm, không hề gây đau đớn hay đỏ mắt, khiến người bệnh chủ quan cho đến khi củng mạc bị mỏng nghiêm trọng và lộ rõ màng bồ đào bên dưới.
• Viêm củng mạc sau đơn độc: Thường gặp ở người trẻ, không kèm theo tổn thương củng mạc phía trước. Triệu chứng chủ yếu là đau nhức sâu trong hốc mắt kèm theo nhìn đôi (diplopia) do hạn chế vận nhãn, sụp mi nhẹ và giảm thị lực nhanh chóng do phù nề gai thị hoặc bong võng mạc thanh dịch.

Các biến chứng của viêm củng mạc

Tình trạng viêm không được kiểm soát tốt sẽ nhanh chóng lan rộng và tàn phá cấu trúc nhãn cầu, dẫn đến nhiều biến chứng nguy hiểm cho người bệnh:

Mất thị lực vĩnh viễn

Sự lan rộng của phản ứng viêm vào các cấu trúc sâu hơn của mắt như võng mạc, dịch kính và dây thần kinh thị giác có thể gây ra tình trạng viêm võng mạc, phù hoàng điểm dạng túi hoặc teo gai thị. Những tổn thương cấu trúc thần kinh này thường không thể phục hồi, dẫn đến suy giảm thị lực nghiêm trọng hoặc mù lòa vĩnh viễn.

Thủng nhãn cầu

Đây là biến chứng cơ học đáng sợ nhất của thể viêm hoại tử. Quá trình tiêu hủy collagen liên tục bởi các enzyme protease làm mỏng thành củng mạc đến mức tối đa. Chỉ cần một tác động lực rất nhẹ từ bên ngoài hoặc sự gia tăng áp lực nội nhãn bình thường cũng có thể gây rách, thủng củng mạc, làm thoát vị các cấu trúc nội nhãn ra ngoài.

Glôcôm thứ phát

Sự xâm nhập của các tế bào viêm và protein huyết tương vào tiền phòng có thể làm nghẽn mạng vùng góc tiền phòng (trabecular meshwork) hoặc gây dính mống mắt vào mặt trước thủy tinh thể. Sự cản trở đường lưu thông của thủy dịch này dẫn đến tăng nhãn áp cấp tính hoặc mạn tính, phá hủy dần các sợi thần kinh thị giác.

Viêm loét giác mạc rìa

Tình trạng viêm củng mạc kề cận có thể lan sang vùng rìa giác mạc, gây ra biến chứng viêm loét giác mạc hình liềm (Peripheral Ulcerative Keratitis – PUK). Biến chứng này không chỉ gây đau đớn dữ dội mà còn làm mỏng và đe dọa thủng giác mạc, ảnh hưởng nghiêm trọng đến trục quang học của mắt.

Đối tượng nguy cơ mắc viêm củng mạc

Nhóm tuổi, giới tính dễ mắc bệnh (phổ biến)

Mặc dù bệnh có thể xuất hiện ở bất kỳ ai, nhưng các thống kê y học cho thấy bệnh có xu hướng tập trung ở các nhóm đối tượng cụ thể:

• Nữ giới: Tỷ lệ phụ nữ mắc bệnh cao gấp 1,6 đến 2 lần so với nam giới. Sự chênh lệch này được giải thích là do các bệnh lý tự miễn hệ thống liên quan thường có xu hướng khởi phát mạnh mẽ hơn ở nữ giới dưới sự ảnh hưởng của các yếu tố nội tiết tố.
• Người trong độ tuổi trung niên từ 40 đến 60 tuổi: Đây là giai đoạn có tần suất khởi phát bệnh cao nhất. Tuy nhiên, các thể bệnh nặng liên quan đến viêm khớp dạng thấp như thể hoại tử không viêm thường xuất hiện ở nhóm tuổi lớn hơn (trên 60 tuổi).

Nhóm yếu tố nguy cơ khác (hiếm hoặc ít phổ biến hơn)

Các yếu tố nguy cơ khác làm tăng khả năng mắc bệnh bao gồm:

• Người mắc các bệnh lý mô liên kết tự miễn: Những bệnh nhân đã được chẩn đoán mắc viêm khớp dạng thấp, lupus, viêm mạch Wegener, viêm đa sụn tái phát hay viêm cột sống dính khớp có nguy cơ tiến triển thành biến chứng viêm tại củng mạc cao hơn người bình thường gấp nhiều lần.
• Người có tiền sử phẫu thuật can thiệp tại mắt: Việc thực hiện các phẫu thuật vùng củng mạc, màng bồ đào đặc biệt là những phẫu thuật có sử dụng chất chống chuyển hóa (như Mitomycin C trong điều trị mộng thịt) làm suy yếu cấu trúc củng mạc và tăng tính nhạy cảm với các phản ứng viêm nhiễm sau này.
• Người mắc các bệnh nhiễm trùng mạn tính toàn thân: Bệnh nhân bị giang mai, lao, bệnh phong hoặc nhiễm virus Herpes Zoster vùng mắt nếu không được kiểm soát tốt có thể bị viêm củng mạc do sự di chuyển của mầm bệnh hoặc phản ứng miễn dịch muộn đối với kháng nguyên của vi sinh vật.

Phòng ngừa viêm củng mạc

Do phần lớn các trường hợp có liên quan đến các phản ứng tự miễn phức tạp, việc phòng ngừa bệnh đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa chăm sóc mắt và quản lý sức khỏe toàn thân:

Kiểm soát tốt các bệnh lý tự miễn hệ thống

Đối với những bệnh nhân đã mắc các bệnh tự miễn như viêm khớp dạng thấp hay lupus, việc tuân thủ tuyệt đối phác đồ điều trị của bác sĩ chuyên khoa cơ xương khớp hoặc miễn dịch lâm sàng là vô cùng quan trọng. Duy trì sự ổn định của bệnh lý nền bằng các thuốc điều hòa miễn dịch giúp giảm thiểu tối đa nguy cơ hệ miễn dịch tấn công sang các cơ quan đích khác như củng mạc mắt.

Điều trị sớm và triệt để các nhiễm trùng tại mắt và toàn thân

Khi xuất hiện các dấu hiệu nhiễm trùng vùng mắt như viêm kết mạc, viêm bờ mi, hoặc các bệnh lý toàn thân như lao, giang mai, người bệnh cần được điều trị bằng kháng sinh hoặc kháng virus kịp thời và đủ liều. Điều này ngăn chặn sự lan rộng của tác nhân gây bệnh vào sâu trong nhu mô củng mạc.

Bảo vệ mắt tránh các chấn thương cơ học

Sử dụng kính bảo hộ đạt tiêu chuẩn khi tham gia vào các hoạt động lao động có nguy cơ cao (như hàn, tiện, làm vườn) hoặc khi chơi các môn thể thao đối kháng. Việc tránh các chấn thương cơ học trực tiếp lên nhãn cầu giúp bảo toàn cấu trúc collagen củng mạc, ngăn ngừa phản ứng viêm khởi phát sau chấn thương.

Khám mắt định kỳ tại các cơ sở y tế chuyên khoa

Người có yếu tố nguy cơ cao (người mắc bệnh tự miễn hoặc đã từng phẫu thuật mắt) nên duy trì thói quen khám mắt định kỳ ít nhất 6 tháng một lần. Việc kiểm tra định kỳ giúp bác sĩ phát hiện sớm các dấu hiệu mỏng hoặc viêm củng mạc âm thầm trước khi các triệu chứng đau nhức dữ dội bùng phát.

Chẩn đoán viêm củng mạc

Quy trình chẩn đoán đòi hỏi sự kết hợp giữa thăm khám nhãn khoa tỉ mỉ và các xét nghiệm cận lâm sàng toàn thân để xác định chính xác thể bệnh và tìm kiếm nguyên nhân nền:

Khám sinh hiển vi đèn khe (Slit-lamp examination)

Đây là phương pháp chẩn đoán hình ảnh cơ bản và quan trọng nhất. Bác sĩ nhãn khoa sử dụng đèn khe dưới ánh sáng tự nhiên và ánh sáng lọc không đỏ (red-free light) để đánh giá độ sâu của các mạch máu bị cương tụ, xác định vùng củng mạc bị phù nề, mỏng đi hoặc xuất hiện các nốt viêm. Việc nhỏ thử thuốc Phenylephrine 10% giúp phân biệt với viêm thượng củng mạc (mạch máu thượng củng mạc nông sẽ co lại và nhạt màu đi, trong khi mạch máu củng mạc sâu trong bệnh lý này vẫn giữ nguyên trạng thái giãn nở).

Siêu âm nhãn cầu lát cắt B (B-scan ultrasonography)

Đặc biệt có giá trị trong việc chẩn đoán viêm củng mạc phía sau. Siêu âm B-scan giúp bác sĩ quan sát thấy sự dày lên của thành củng mạc phía sau nhãn cầu và hình ảnh tràn dịch trong khoang Tenon bao quanh dây thần kinh thị giác, tạo thành dấu hiệu chữ T (T-sign) đặc trưng.

Xét nghiệm máu tầm soát bệnh lý hệ thống

Để tìm kiếm nguyên nhân tự miễn tiềm ẩn, một loạt các xét nghiệm miễn dịch tế bào và huyết học sẽ được chỉ định, bao gồm: công thức máu toàn bộ, tốc độ lắng máu (ESR), định lượng protein phản ứng C (CRP), định lượng yếu tố dạng thấp (RF), kháng thể kháng CCP (anti-CCP), kháng thể kháng nhân (ANA) và kháng thể kháng bào tương bạch cầu trung tính (ANCA).

Chụp cắt lớp quang học võng mạc (OCT) và Chụp mạch huỳnh quang (FA)

Các phương pháp này được sử dụng khi có nghi ngờ tổn thương lan rộng đến bán cầu sau của mắt. OCT giúp phát hiện tình trạng phù hoàng điểm, bong võng mạc thanh dịch đi kèm. Chụp mạch huỳnh quang giúp đánh giá lưu lượng tuần hoàn của hệ mạch máu củng mạc, phát hiện các vùng vô mạch do thiếu máu cục bộ trong các thể viêm hoại tử.

Điều trị viêm củng mạc

Phương pháp y khoa

Mục tiêu điều trị hàng đầu là kiểm soát nhanh chóng phản ứng viêm để bảo toàn cấu trúc nhãn cầu và thị lực của bệnh nhân. Các biện pháp can thiệp y khoa bao gồm:

• Sử dụng thuốc kháng viêm không steroid (NSAIDs) đường uống: Được chỉ định cho các trường hợp viêm củng mạc phía trước thể lan tỏa hoặc thể nốt không kèm theo biến chứng hệ thống nguy hiểm. Các hoạt chất thường dùng bao gồm Indomethacin hoặc Flurbiprofen.
• Liệu pháp Corticosteroid hệ thống: Là chỉ định bắt buộc đối với thể viêm hoại tử hoặc khi bệnh nhân không đáp ứng với thuốc NSAIDs uống. Bác sĩ thường kê đơn Prednisolone đường uống liều cao, sau đó giảm liều dần cực kỳ thận trọng dưới sự theo dõi sát sao. Trong các trường hợp cấp tính đe dọa thủng mắt, truyền tĩnh mạch Methylprednisolone liều cao (liệu pháp xung) sẽ được áp dụng.
• Thuốc ức chế miễn dịch và liệu pháp sinh học: Được áp dụng khi viêm có liên quan đến các bệnh lý tự miễn hệ thống tiến triển hoặc khi bệnh nhân không đáp ứng với Corticosteroid. Các thuốc ức chế miễn dịch cổ điển như Methotrexate, Mycophenolate Mofetil hoặc Cyclophosphamide được lựa chọn. Gần đây, các liệu pháp sinh học kháng TNF-alpha (như Infliximab, Adalimumab) cho thấy hiệu quả kiểm soát viêm vượt trội và an toàn hơn.
• Phẫu thuật ghép củng mạc bảo tồn: Khi củng mạc bị hoại tử quá mức dẫn đến nguy cơ thủng nhãn cầu cực kỳ cao, phẫu thuật ngoại khoa khẩn cấp sử dụng mảnh ghép củng mạc hiến tặng hoặc màng ối sẽ được thực hiện để gia cố và bảo vệ tính toàn vẹn của thành nhãn cầu.

Lối sống hỗ trợ

Bên cạnh việc tuân thủ phác đồ điều trị y khoa, người bệnh cần thực hiện các thay đổi trong lối sống để hỗ trợ quá trình phục hồi:

• Đeo kính râm bảo vệ khi đi ra ngoài: Giúp giảm bớt cảm giác chói mắt, sợ ánh sáng và bảo vệ mắt đang bị tổn thương khỏi các tác nhân kích thích từ môi trường như bụi bẩn, gió mạnh.
• Thiết lập chế độ dinh dưỡng kháng viêm: Tăng cường bổ sung các thực phẩm giàu chất chống oxy hóa, axit béo Omega-3 (từ cá hồi, các loại hạt) và vitamin A, C, E để hỗ trợ hệ thống miễn dịch và đẩy nhanh quá trình chữa lành tổn thương mô sợi củng mạc.
• Dành thời gian cho mắt nghỉ ngơi hoàn toàn: Hạn chế tối đa việc sử dụng các thiết bị điện tử như điện thoại, máy tính trong giai đoạn viêm cấp tính để giảm thiểu sự điều tiết liên tục của các cơ vận nhãn, giúp xoa dịu cơn đau nhức mắt.

Lưu ý khi điều trị

Quá trình điều trị bệnh lý này đòi hỏi sự cẩn trọng tối đa từ phía người bệnh:

• Tuyệt đối không tự ý mua và sử dụng các loại thuốc nhỏ mắt chứa Corticosteroid: Việc tự ý nhỏ các thuốc này mà không có sự kiểm soát của bác sĩ, đặc biệt là trong thể hoại tử, có thể thúc đẩy nhanh quá trình tiêu collagen, dẫn đến mỏng củng mạc cấp tính và gây thủng mắt cực kỳ nguy hiểm.
• Tuân thủ nghiêm ngặt liều lượng và thời gian dùng thuốc hệ thống: Việc đột ngột ngưng sử dụng Corticosteroid hoặc thuốc ức chế miễn dịch uống có thể gây ra hiện tượng bùng phát phản ứng viêm dội ngược (rebound effect) với mức độ nghiêm trọng hơn gấp nhiều lần so với ban đầu.
• Thực hiện các xét nghiệm theo dõi định kỳ theo yêu cầu: Khi sử dụng các thuốc ức chế miễn dịch hệ thống dài ngày, người bệnh bắt buộc phải làm xét nghiệm công thức máu, chức năng gan, thận định kỳ để phát hiện sớm các tác dụng phụ độc hại của thuốc lên cơ thể.

So sánh với bệnh lý tương tự

Bệnh lý tương tự

Triệu chứng đỏ mắt và đau nhức của bệnh lý này rất dễ bị nhầm lẫn với một số bệnh lý bề mặt nhãn cầu phổ biến khác, bao gồm:

• Viêm thượng củng mạc (Episcleritis): Là tình trạng viêm lành tính của lớp mô liên kết nông nằm ngay dưới kết mạc và phía trên củng mạc. Bệnh thường tự giới hạn, không gây đau nhức dữ dội và không đe dọa đến thị lực của người bệnh.
• Viêm kết mạc (Conjunctivitis): Thường được gọi là bệnh đau mắt đỏ, là phản ứng viêm của lớp màng trong suốt bao phủ lòng trắng và lót bên trong mí mắt. Bệnh thường do nhiễm khuẩn, virus hoặc dị ứng gây ra, đặc trưng bởi cảm giác cộm xốn, ngứa và tiết nhiều dịch gỉ mắt.

Phân biệt giữa các bệnh lý

Bảng dưới đây giúp phân biệt rõ ràng giữa ba bệnh lý dễ nhầm lẫn này dựa trên các tiêu chí lâm sàng chủ chốt:

Mọi người cũng hỏi

Viêm củng mạc có tự khỏi được không?

Bệnh viêm củng mạc không thể tự khỏi nếu không có sự can thiệp y khoa tích cực. Khác với viêm thượng củng mạc là một tình trạng lành tính và có thể tự giới hạn trong vài tuần, viêm củng mạc là một phản ứng viêm sâu, phá hủy cấu trúc collagen của củng mạc. Nếu để bệnh tự tiến triển, quá trình viêm sẽ diễn ra liên tục, gây tổn thương mô không hồi phục, dẫn đến mỏng củng mạc, hoại tử và thậm chí là thủng nhãn cầu. Do đó, ngay khi xuất hiện các triệu chứng nghi ngờ, người bệnh cần được thăm khám bởi bác sĩ chuyên khoa mắt để được chẩn đoán và điều trị kịp thời bằng các thuốc kháng viêm hệ thống hoặc thuốc ức chế miễn dịch. Việc trì hoãn điều trị không chỉ làm tăng mức độ nghiêm trọng của bệnh mà còn làm tăng nguy cơ gặp phải các biến chứng nguy hiểm ảnh hưởng trực tiếp đến thị lực của bệnh nhân.

Làm thế nào để phân biệt viêm thượng củng mạc và viêm củng mạc?

Để phân biệt hai tình trạng này, các bác sĩ nhãn khoa thường dựa vào mức độ đau, màu sắc của vùng đỏ và phản ứng với thuốc nhỏ mắt chuyên dụng. Viêm thượng củng mạc thường chỉ gây cảm giác cộm xốn, khó chịu nhẹ và vùng mắt bị đỏ có màu đỏ tươi hoặc hồng. Trong khi đó, viêm củng mạc gây ra cơn đau nhức sâu, dữ dội, lan lên vùng trán hoặc thái dương và vùng đỏ mắt có sắc xanh tím đặc trưng do sự giãn nở của mạng lưới mạch máu sâu. Một thử nghiệm lâm sàng quan trọng là nhỏ dung dịch Phenylephrine 10%. Đối với viêm thượng củng mạc, các mạch máu nông sẽ co lại và mắt sẽ bớt đỏ rõ rệt sau vài phút. Ngược lại, đối với viêm củng mạc, thuốc nhỏ này không làm thay đổi màu sắc của mắt do các mạch máu sâu không bị ảnh hưởng bởi thuốc co mạch nông.

Viêm củng mạc có gây mù mắt không?

Viêm củng mạc hoàn toàn có thể gây mù mắt nếu không được phát hiện và điều trị kịp thời hoặc điều trị không đúng cách. Tình trạng viêm mãn tính và nghiêm trọng tại củng mạc có khả năng lan rộng sang các cấu trúc lân cận của mắt. Sự lan rộng này dẫn đến các biến chứng nguy hại như viêm giác mạc rìa, viêm màng bồ đào, tăng nhãn áp (glôcôm thứ phát), đục thủy tinh thể, viêm dịch kính, bong võng mạc co kéo hoặc phù hoàng điểm. Đặc biệt, trong thể viêm củng mạc hoử tử, sự phá hủy các sợi collagen có thể làm mỏng thành nhãn cầu đến mức gây thủng mắt tự phát hoặc sau một chấn thương nhẹ. Khi nhãn cầu bị thủng, cấu trúc bên trong mắt bị thoát vị và nguy cơ nhiễm trùng nội nhãn cực kỳ cao, dẫn đến mất thị lực vĩnh viễn và buộc phải bỏ nhãn cầu.

Người bị viêm củng mạc nên kiêng ăn gì?

Mặc dù chế độ ăn uống không trực tiếp gây ra hoặc chữa khỏi bệnh viêm củng mạc, nhưng một số loại thực phẩm có thể thúc đẩy phản ứng viêm trong cơ thể và làm trầm trọng thêm tình trạng bệnh. Người bệnh nên hạn chế tối đa các thực phẩm chế biến sẵn chứa nhiều chất béo bão hòa và chất béo chuyển hóa như đồ chiên rán, thức ăn nhanh. Nên kiêng các loại carbohydrate tinh chế như bánh ngọt, nước ngọt có ga và đồ ăn nhiều đường vì chúng làm tăng phản ứng viêm hệ thống. Ngoài ra, việc lạm dụng rượu bia và các chất kích thích cũng cần tránh tuyệt đối, bởi chúng có thể tương tác tiêu cực với các thuốc điều trị (như corticosteroid hoặc thuốc ức chế miễn dịch) và làm suy giảm hệ thống miễn dịch của cơ thể, khiến quá trình phục hồi diễn ra chậm hơn và tăng nguy cơ gặp tác dụng phụ của thuốc.

Viêm củng mạc có lây không?

Bệnh viêm củng mạc hoàn toàn không lây truyền từ người này sang người khác thông qua tiếp xúc thông thường, dùng chung đồ dùng cá nhân hay qua đường không khí. Bản chất của bệnh lý này đa phần là một phản ứng tự miễn hệ thống, tức là hệ thống miễn dịch của chính cơ thể người bệnh tự tấn công vào các mô củng mạc khỏe mạnh của họ. Trong một số ít trường hợp viêm củng mạc do nhiễm trùng (gây ra bởi vi khuẩn, virus hoặc nấm xâm nhập sau chấn thương hoặc phẫu thuật mắt), tác nhân gây bệnh cũng chỉ khu trú và gây tổn thương tại mắt của bệnh nhân đó mà không có khả năng lây lan thành dịch hay truyền sang người xung quanh. Do đó, người thân và đồng nghiệp không cần phải lo lắng về việc bị lây nhiễm khi tiếp xúc gần với người đang điều trị bệnh lý này.

Bệnh viêm củng mạc điều trị trong bao lâu thì khỏi?

Thời gian điều trị viêm củng mạc phụ thuộc rất lớn vào thể bệnh, nguyên nhân gốc rễ và mức độ đáp ứng với thuốc của từng bệnh nhân. Đối với thể viêm củng mạc phía trước không hoại tử thông thường, quá trình điều trị tích cực bằng thuốc kháng viêm có thể kéo dài từ vài tuần đến vài tháng để kiểm soát hoàn toàn triệu chứng. Tuy nhiên, đối với các trường hợp liên quan đến bệnh lý tự miễn hệ thống hoặc thể viêm củng mạc hoại tử, việc điều trị thường phức tạp hơn rất nhiều. Người bệnh có thể phải duy trì sử dụng thuốc ức chế miễn dịch hoặc liệu pháp sinh học trong nhiều tháng, thậm chí nhiều năm để ngăn ngừa bệnh tái phát và bảo vệ thị lực. Việc tự ý ngưng thuốc khi thấy triệu chứng thuyên giảm là vô cùng nguy hiểm, dễ dẫn đến bùng phát viêm trở lại với mức độ tàn phá nghiêm trọng hơn.

Tài liệu tham khảo về viêm củng mạc

• American Academy of Ophthalmology
• Mayo Clinic
• National Eye Institute
• Cleveland Clinic
• World Health Organization