Viêm cân gan chân là gì?
Viêm cân gan chân (Plantar Fasciitis) là tình trạng tổn thương, thoái hóa hoặc viêm của dải mô liên kết dày chạy dọc dưới lòng bàn chân, nối liền xương gót với các ngón chân (gọi là cân gan chân). Cân gan chân đóng vai trò quan trọng như một dải giảm chấn cơ học, nâng đỡ vòm bàn chân và hấp thụ lực tác động khi cơ thể di chuyển.
Khi cân gan chân bị tổn thương dai dẳng mà không được chẩn đoán và điều trị kịp thời, bệnh sẽ chuyển thành thể mãn tính, gây đau đớn dữ dội mỗi khi đi lại, làm thay đổi dáng đi tự nhiên của người bệnh. Việc thay đổi dáng đi này gián tiếp gây áp lực bất thường lên các khớp xương khác, dẫn đến các chấn thương thứ phát nghiêm trọng tại khớp cổ chân, khớp gối, khớp háng và cột sống thắt lưng. Theo các số liệu thống kê từ Hiệp hội Phẫu thuật Cổ chân và Bàn chân Hoa Kỳ (ACFAS), tình trạng này là nguyên nhân phổ biến nhất gây đau gót chân, ảnh hưởng đến khoảng 10% dân số thế giới ở một thời điểm bất kỳ trong đời và chiếm đến hơn 1 triệu lượt khám y khoa mỗi năm.
Nguyên nhân gây ra viêm cân gan chân
Nguyên nhân
Nguyên nhân trực tiếp dẫn đến bệnh lý này là do lực căng cơ học lặp đi lặp lại vượt quá giới hạn chịu đựng của sợi collagen, tạo ra các vết rách vi mô (micro-tears) tại điểm bám gót của cân gan chân.
Bên cạnh nguyên nhân trực tiếp, các yếu tố gián tiếp khác cũng đóng vai trò thúc đẩy quá trình tổn thương bao gồm:
- Tăng cân đột ngột hoặc béo phì làm gia tăng đáng kể tải trọng cơ học đè nặng lên cấu trúc vòm chân trong mỗi bước đi.
- Hoạt động thể thao cường độ cao lặp đi lặp lại như chạy bộ đường dài, nhảy cao, khiêu vũ thể thao hoặc thể dục nhịp điệu gây áp lực kéo giãn liên tục.
- Đặc thù công việc đứng lâu hoặc đi lại thường xuyên trên bề mặt sàn cứng trong nhiều giờ liền, phổ biến ở các ngành nghề như giáo viên, công nhân nhà máy, đầu bếp, lễ tân.
- Sử dụng giày dép không phù hợp như giày mòn đế, giày cao gót hoặc giày dép đế bệt hoàn toàn không có cấu trúc đệm nâng đỡ vòm chân.
- Cơ sinh học bàn chân bất thường như bàn chân bẹt, vòm bàn chân quá cao hoặc dáng đi không cân đối khiến lực phân bổ không đều khi tiếp đất.
Cơ chế
Cơ chế sinh lý bệnh dẫn đến tổn thương bao gồm các giai đoạn tiến triển cơ học và sinh hóa sau:
- Sự căng giãn cơ học liên tục: Khi bàn chân tiếp đất, cân gan chân bị kéo căng để giảm chấn. Lực căng quá mức và kéo dài khiến các sợi collagen cấu thành dải cân bị kéo giãn quá giới hạn đàn hồi, xuất hiện các vết rách nhỏ siêu vi.
- Quá trình thoái hóa sợi collagen (Tendinosis): Trái ngược với quan điểm trước đây về tình trạng viêm cấp tính, các nghiên cứu mô học hiện đại chứng minh đây là một quá trình thoái hóa không viêm. Tại vùng tổn thương, các tế bào collagen bị xơ hóa, mất đi cấu trúc song song đàn hồi tự nhiên, kèm theo sự tăng sinh mạch máu bất thường và các mô sẹo kém chất lượng.
- Sự suy giảm tưới máu vùng bám tận: Điểm bám của cân gan chân vào xương gót là khu vực có lưu lượng máu nuôi dưỡng tự nhiên rất nghèo nàn. Khi xảy ra tổn thương lặp lại, lượng máu không đủ cung cấp chất dinh dưỡng khiến tốc độ tự phục hồi của mô chậm hơn tốc độ tổn thương, tạo thành vòng lặp bệnh lý mãn tính.
Triệu chứng của viêm cân gan chân
Triệu chứng phổ biến
Các triệu chứng lâm sàng thường xuất hiện từ từ và có xu hướng tăng dần theo thời gian nếu không có biện pháp can thiệp thích hợp:
- Đau gót chân dữ dội vào buổi sáng khi vừa bước chân xuống giường ở những bước đi đầu tiên. Cơn đau nhói như kim châm hoặc dao cắt này có thể thuyên giảm bớt sau khi đi lại một lát do cân gan chân được kéo giãn ra.
- Đau nhói sau khi nghỉ ngơi kéo dài, chẳng hạn như sau khi ngồi làm việc lâu, ngồi xe ô tô hoặc xem tivi rồi đứng dậy di chuyển.
- Cơn đau tăng lên sau khi tập thể dục hoặc vận động mạnh chứ không đau trực tiếp trong khi đang thực hiện các hoạt động thể chất đó.
- Nhạy cảm khi sờ nắn vào vùng dưới gót chân, đặc biệt là vị trí mặt dưới sườn trong của xương gót.
- Căng cứng cơ bắp chân làm hạn chế biên độ gập mu bàn chân (gập bàn chân về phía ống chân).
Triệu chứng theo mức độ
Để đánh giá và đưa ra phác đồ điều trị phù hợp, triệu chứng của bệnh lý này được phân chia cụ thể theo các mức độ lâm sàng như sau:
| Tiêu chí so sánh | Mức độ Nhẹ | Mức độ Trung bình | Mức độ Nặng |
|---|---|---|---|
| Cường độ cơn đau | Cảm giác ê ẩm nhẹ, đau nhói thoáng qua khi mới thức dậy. | Đau nhức nhối rõ rệt, đau thắt lại khi chịu lực sau nghỉ ngơi. | Đau dữ dội liên tục, cảm giác như bị châm chích mạnh hoặc rách cơ dưới lòng bàn chân. |
| Thời điểm xuất hiện | Chỉ xuất hiện ở vài bước đi đầu tiên buổi sáng, sau đó biến mất hoàn toàn. | Đau vào buổi sáng và xuất hiện lại vào cuối ngày sau khi làm việc, đi lại nhiều. | Đau bất kỳ lúc nào chân chạm đất, đau ngay cả khi đang nằm nghỉ ngơi hoặc ngủ. |
| Ảnh hưởng dáng đi | Không làm thay đổi dáng đi, người bệnh vẫn di chuyển bình thường. | Đi khập khiễng nhẹ, có xu hướng nhón gót hoặc đi bằng rìa ngoài bàn chân để tránh đau. | Đi khập khiễng nặng, không thể đặt gót chân xuống đất, phải dùng nạng hỗ trợ. |
| Độ căng cứng khớp | Căng nhẹ vùng cổ chân vào buổi sáng, gập mu chân bình thường. | Cổ chân căng cứng rõ rệt, hạn chế gập góc cổ chân khoảng 10-15 độ. | Cổ chân và toàn bộ bắp chân đông cứng, đau buốt khi cố gắng kéo giãn cổ chân. |
| Khả năng hồi phục khi nghỉ | Cơn đau biến mất nhanh sau khi ngồi nghỉ từ 5 đến 10 phút. | Cần nghỉ ngơi lâu hơn, kết hợp xoa bóp nhẹ mới giảm bớt đau nhức. | Nghỉ ngơi không còn tác dụng giảm đau, gót chân sưng nề nhẹ và nóng ran. |
Trường hợp đặc biệt
Bên cạnh các thể viêm thông thường, bệnh lý này có thể xuất hiện dưới một số dạng lâm sàng đặc biệt:
- Đau cả hai bên gót chân cùng lúc: Thường gặp ở những bệnh nhân có liên quan đến các bệnh lý viêm khớp tự miễn hệ thống như viêm cột sống dính khớp, viêm khớp dạng thấp hoặc viêm khớp vẩy nến.
- Đứt cân gan chân cấp tính: Người bệnh đột ngột nghe thấy một tiếng “pốp” ở lòng bàn chân trong lúc vận động mạnh, kèm theo sưng nề, bầm tím lan rộng và hoàn toàn không thể đứng chịu lực trên bàn chân đó.
Các biến chứng của viêm cân gan chân
Tình trạng tổn thương cân gan chân kéo dài không được kiểm soát có thể gây ra nhiều biến chứng nghiêm trọng ảnh hưởng đến hệ vận động toàn thân:
Đau gót chân mãn tính
Cơn đau nhức dai dẳng kéo dài từ tháng này sang tháng khác làm suy giảm nghiêm trọng khả năng vận động, hạn chế các hoạt động thể chất và ảnh hưởng lớn đến tâm lý, chất lượng giấc ngủ của người bệnh.
Thay đổi cơ sinh học dáng đi và chấn thương thứ phát
Để tránh cơn đau ở gót chân, người bệnh sẽ tự động thay đổi dáng đi bằng cách dồn lực sang mũi chân, rìa ngoài chân hoặc đi khập khiễng. Sự thay đổi dáng đi lệch trục cơ thể này kéo dài sẽ gây mất cân bằng lực tác động lên các khớp, dẫn đến đau khớp cổ chân, viêm khớp gối, thoái hóa khớp háng và đau vẹo cột sống thắt lưng.
Sự hình thành gai xương gót chân
Tình trạng căng kéo liên tục của dải cân tại điểm bám vào xương gót kích thích phản ứng bồi đắp canxi của cơ thể để tự bảo vệ. Quá trình tích tụ canxi này kéo dài tạo thành một mỏm xương nhọn gọi là gai xương gót. Mặc dù gai xương không trực tiếp gây ra cơn đau, nhưng sự hiện diện của nó phản ánh mức độ xơ hóa nghiêm trọng của cân gan chân.
Đối tượng nguy cơ mắc viêm cân gan chân
Nhóm tuổi, giới tính dễ mắc bệnh (phổ biến)
Các nghiên cứu dịch tễ học chỉ ra rằng những nhóm đối tượng sau có tỷ lệ mắc bệnh rất cao:
- Độ tuổi từ 40 đến 60 tuổi là nhóm tuổi phổ biến nhất do quá trình lão hóa tự nhiên làm giảm lượng nước, giảm sự đàn hồi và độ dẻo dẻo của các sợi collagen cấu thành cân gan chân.
- Phụ nữ có tỷ lệ mắc bệnh cao hơn nam giới, đặc biệt là phụ nữ trong giai đoạn mang thai do sự thay đổi nội tiết tố làm giãn các dây chằng kết hợp với sự tăng cân nhanh chóng của cơ thể.
Nhóm yếu tố nguy cơ khác (hiếm hoặc ít phổ biến hơn)
Bên cạnh các yếu tố về tuổi tác và giới tính, các đối tượng có đặc điểm dưới đây cũng có nguy cơ cao đối mặt với bệnh lý này:
- Vận động viên và người chơi thể thao chuyên nghiệp trong các bộ môn đòi hỏi bàn chân hoạt động cường độ cao liên tục như điền kinh, marathon, bóng rổ, khiêu vũ thể thao.
- Người có cấu trúc bàn chân bẹt hoặc vòm chân quá cao làm mất khả năng phân bổ lực cân bằng tự nhiên khi tiếp đất, khiến dải cân phải chịu áp lực căng kéo gấp nhiều lần bình thường.
- Người lao động có tính chất công việc đứng lâu trên các bề mặt cứng hoặc đi lại liên tục nhiều giờ trong ngày.
Phòng ngừa viêm cân gan chân
Chủ động thực hiện các biện pháp phòng ngừa giúp bảo vệ cấu trúc bàn chân vững chắc và hạn chế nguy cơ tổn thương dải cân gan chân:
Duy trì chỉ số cân nặng hợp lý
Kiểm soát cân nặng thông qua chế độ ăn uống khoa học giúp giảm bớt tải trọng cơ học và áp lực đè nặng lên vòm bàn chân trong mọi hoạt động di chuyển hằng ngày.
Lựa chọn và sử dụng giày dép nâng đỡ tốt
Tránh sử dụng các loại giày cao gót mũi nhọn hoặc dép bẹt đế mỏng không có đệm nâng đỡ vòm chân. Nên lựa chọn giày dép có đế êm ái, phần gót cao hơn mũi giày khoảng 2-3 cm và có cấu trúc ôm sát nâng đỡ vòm bàn chân tốt.
Thay thế giày thể thao định kỳ
Đối với những người thường xuyên chạy bộ hoặc tập luyện thể thao, cần thay giày mới sau mỗi 500 đến 800 km sử dụng, bởi giày cũ đã mất đi khả năng giảm chấn và đàn hồi của đế, dễ gây chấn thương cho gót chân.
Thực hiện các bài tập kéo giãn hằng ngày
Thường xuyên thực hiện các bài tập kéo giãn cơ bắp chân và kéo giãn lòng bàn chân trước khi ngủ và sau khi thức dậy nhằm duy trì độ linh hoạt, dẻo dai của hệ thống gân cơ vùng cổ chân.
Chẩn đoán viêm cân gan chân
Quá trình chẩn đoán đòi hỏi sự kết hợp chặt chẽ giữa thăm khám lâm sàng tỉ mỉ và các phương pháp chẩn đoán hình ảnh hiện đại:
Thăm khám lâm sàng và khai thác bệnh sử
Bác sĩ chuyên khoa tiến hành kiểm tra các điểm đau trên lòng bàn chân bằng cách ấn trực tiếp vào mặt dưới xương gót, đánh giá biên độ gập mu bàn chân, kiểm tra sức mạnh cơ bắp chân và quan sát dáng đi của người bệnh để tìm kiếm sự bất thường.
Chụp X-quang bàn chân thẳng và nghiêng
Chụp X-quang là phương pháp cơ bản giúp bác sĩ loại trừ các nguyên nhân gây đau gót chân khác như nứt gãy xương mỏi (stress fracture) hoặc viêm xương gót, đồng thời phát hiện sự hiện diện của gai gót chân dưới màng xương.
Siêu âm cơ xương khớp bàn chân
Siêu âm là công cụ chẩn đoán nhanh chóng, hiệu quả giúp đo độ dày của cân gan chân. Ở người bình thường, độ dày cân gan chân dưới 4mm; nếu chỉ số này vượt quá 4.5mm kèm theo hình ảnh giảm âm, sưng nề thì có thể xác định tình trạng viêm thoái hóa.
Chụp cộng hưởng từ MRI bàn chân
MRI là phương pháp chẩn đoán hình ảnh cao cấp nhất, thường được chỉ định trong các trường hợp đau kéo dài không đáp ứng với điều trị bảo tồn nhằm phát hiện chính xác các vết rách nhỏ, mức độ xơ hóa, hoặc loại trừ các u dây thần kinh vùng bàn chân.
Điều trị viêm cân gan chân
Phương pháp y khoa
Tùy thuộc vào mức độ tổn thương của cân gan chân, các bác sĩ chuyên khoa sẽ chỉ định các can thiệp y khoa phù hợp:
- Sử dụng thuốc kháng viêm không steroid (NSAIDs) như Ibuprofen, Naproxen hoặc Meloxicam giúp giảm đau và giảm sưng nề tạm thời trong các đợt đau cấp tính.
- Vật lý trị liệu chuyên sâu bao gồm các bài tập kéo giãn cơ bắp chân, sử dụng sóng siêu âm trị liệu, nhiệt trị liệu và kỹ thuật dán băng cơ (Kinesiology taping) để ổn định vòm bàn chân.
- Tiêm Corticosteroid tại chỗ giúp giảm đau nhanh chóng cho các trường hợp đau dữ dội không đáp ứng với thuốc uống. Tuy nhiên, phương pháp này cần được kiểm soát chặt chẽ vì nguy cơ gây teo lớp mỡ đệm gót chân hoặc đứt cân gan chân nếu lạm dụng.
- Liệu pháp sóng xung kích ngoài cơ thể (ESWT) sử dụng các sóng âm năng lượng cao truyền trực tiếp vào vùng gót chân tổn thương để kích thích tuần hoàn máu, đẩy nhanh quá trình tái tạo tế bào và chữa lành mô sẹo.
- Phẫu thuật giải phóng cân gan chân được cân nhắc là giải pháp cuối cùng khi các biện pháp bảo tồn thất bại hoàn toàn sau 6 đến 12 tháng điều trị tích cực. Bác sĩ sẽ tiến hành cắt bỏ một phần dải cân gan chân bị xơ hóa để giải phóng sức căng kéo liên tục lên xương gót.
Lối sống hỗ trợ
Việc điều chỉnh thói quen sinh hoạt hằng ngày đóng vai trò then chốt giúp đẩy nhanh tốc độ phục hồi cấu trúc bàn chân:
- Áp dụng liệu pháp chườm lạnh bằng cách đặt một chai nước đá đông lạnh dưới lòng bàn chân và lăn nhẹ nhàng qua lại trong 15-20 phút, thực hiện từ 3 đến 4 lần mỗi ngày để giảm sưng nhức.
- Sử dụng đế lót giày chỉnh hình (Orthotics) được thiết kế riêng theo cấu trúc bàn chân của từng người nhằm phân bổ đều lực ép cơ học, giảm áp lực tối đa lên vùng gót chân bị tổn thương.
- Sử dụng nẹp chỉnh hình ban đêm (Night splints) giữ cho bàn chân và cổ chân luôn ở tư thế gập mu nhẹ trong lúc ngủ, giúp ngăn ngừa tình trạng dải cân gan chân bị co rút lại qua đêm.
Lưu ý khi điều trị
Để quá trình điều trị đạt hiệu quả tối ưu và hạn chế tối đa nguy cơ tái phát, người bệnh cần đặc biệt lưu ý:
- Tránh tự ý tiêm thuốc giảm đau tại nhà hoặc đắp các loại lá thuốc dân gian không rõ nguồn gốc lên gót chân vì nguy cơ nhiễm trùng sâu và hoại tử mô là cực kỳ nguy hiểm.
- Kiên trì tuân thủ lộ trình phục hồi chức năng theo hướng dẫn của bác sĩ ngay cả khi cơn đau gót chân đã thuyên giảm đáng kể để đảm bảo các sợi collagen phục hồi hoàn toàn cấu trúc đàn hồi.
- Tạm thời hạn chế các hoạt động thể thao chịu lực mạnh lên bàn chân như chạy bộ, nhảy dây trong giai đoạn phục hồi, thay thế bằng các bài tập ít chịu lực hơn như bơi lội hoặc đạp xe nhẹ nhàng.
So sánh với bệnh lý tương tự
Bệnh lý tương tự
Đau gót chân là một triệu chứng chung của nhiều bệnh lý vùng cổ chân và bàn chân, dễ gây nhầm lẫn trong quá trình chẩn đoán:
- Gai xương gót chân (Heel spur): Tình trạng lắng đọng canxi tạo thành mỏm xương nhọn ở mặt dưới xương gót chân, thường tiến triển âm thầm từ tình trạng căng kéo dải cân gan chân kéo dài.
- Hội chứng ống cổ chân (Tarsal tunnel syndrome): Sự chèn ép của dây thần kinh chày sau khi đi qua ống cổ chân ở phía sau mắt cá trong, gây đau buốt và tê bì lan rộng khắp lòng bàn chân.
- Viêm gân gót (Achilles tendinitis): Tình trạng viêm hoặc thoái hóa của gân gót chân (gân Achilles) nối cơ bắp chân với mặt sau của xương gót chân.
Phân biệt giữa các bệnh lý
Bảng phân biệt chi tiết dưới đây giúp người bệnh và bác sĩ nhận diện chính xác các bệnh lý gây đau vùng gót chân dựa trên các tiêu chí lâm sàng cụ thể:
| Tiêu chí phân biệt | Viêm cân gan chân | Gai xương gót chân | Hội chứng ống cổ chân | Viêm gân gót |
|---|---|---|---|---|
| Định nghĩa | Tổn thương thoái hóa dải mô liên kết dưới lòng bàn chân. | Sự hình thành mỏm xương nhọn ở mặt dưới xương gót do canxi hóa. | Sự chèn ép dây thần kinh chày sau khi đi qua ống cổ chân. | Tình trạng viêm thoái hóa gân Achilles ở mặt sau cổ chân. |
| Triệu chứng đặc trưng | Đau nhói dữ dội ở gót chân vào buổi sáng khi bước những bước đi đầu tiên. | Đau nhói sâu ở trung tâm gót chân khi đi đứng, thường phát hiện tình cờ qua X-quang. | Đau rát bỏng, tê bì như kiến bò lan từ mắt cá trong xuống lòng bàn chân. | Đau nhức nhối ở vùng sau gót chân, đau tăng lên khi nhón chân hoặc gập cổ chân. |
| Nguyên nhân chủ yếu | Quá tải cơ học lặp đi lặp lại do đứng lâu, chạy bộ, béo phì. | Lực căng kéo kéo dài của cân gan chân kích thích bồi đắp canxi. | Chấn thương cổ chân, u bao hoạt dịch hoặc viêm khớp gây hẹp ống cổ chân. | Vận động quá mức cơ bắp chân, chạy nhảy cường độ cao đột ngột. |
| Tiến triển bệnh lý | Tiến triển mãn tính gây thoái hóa xơ hóa cân bàn chân nếu không điều trị. | Tiến triển chậm, gai xương không tự biến mất nhưng có thể chung sống hòa bình. | Tiến triển nặng gây teo cơ nhỏ ở lòng bàn chân và mất cảm giác da bàn chân. | Nguy cơ gây xơ hóa gân và có thể đứt gân gót hoàn toàn khi chịu lực mạnh. |
| Phương pháp điều trị chính | Kéo giãn cơ, nẹp đêm, lót giày chỉnh hình, sóng xung kích ESWT. | Điều trị tương tự viêm cân bàn chân; phẫu thuật cắt gai rất hiếm khi chỉ định. | Sử dụng thuốc kháng viêm giảm đau thần kinh, tiêm ngoài màng cứng hoặc mổ giải áp thần kinh. | Bất động cổ chân tạm thời, tập kéo giãn cơ lập tâm (eccentric exercises), sóng xung kích. |
Mọi người cũng hỏi
Viêm cân gan chân có tự khỏi được không?
Tình trạng này có thể tự cải thiện và phục hồi dần theo thời gian nếu người bệnh phát hiện sớm và áp dụng đúng các biện pháp chăm sóc bảo tồn tại nhà như nghỉ ngơi hợp lý, chườm đá lạnh, và thực hiện đều đặn các bài tập kéo giãn cơ bắp chân. Tuy nhiên, bệnh rất khó tự khỏi hoàn toàn nếu các yếu tố nguy cơ cốt lõi như thừa cân béo phì, thói quen đi giày dép không phù hợp hoặc dị tật cấu trúc bàn chân không được giải quyết dứt điểm. Nếu không có sự can thiệp phù hợp, các tổn thương vi mô trên dải cân gan chân sẽ liên tục lặp đi lặp lại trong quá trình đi lại hằng ngày, dẫn đến tình trạng thoái hóa mô collagen mãn tính và xơ hóa cấu trúc bàn chân rất khó điều trị về sau. Các nghiên cứu lâm sàng cho thấy khoảng 80% đến 90% bệnh nhân sẽ hồi phục hoàn toàn trong vòng 10 tháng nếu tuân thủ nghiêm ngặt lộ trình điều trị bảo tồn không xâm lấn.
Làm thế nào để giảm đau gót chân nhanh nhất tại nhà?
Để làm dịu cơn đau gót chân nhanh chóng ngay tại nhà, bạn có thể áp dụng phối hợp một số phương pháp đơn giản nhưng mang lại hiệu quả tức thì. Đầu tiên là áp dụng liệu pháp chườm lạnh bằng cách đặt một chai nước đá đông lạnh dưới lòng bàn chân và lăn nhẹ nhàng qua lại từ gót chân đến các ngón chân trong khoảng 15 đến 20 phút để nhanh chóng làm co mạch, giảm thiểu tình trạng sưng viêm cấp tính dưới màng xương gót. Tiếp theo, trước khi bước xuống giường vào buổi sáng, hãy thực hiện bài tập kéo giãn nhẹ nhàng bằng cách dùng tay kéo ngược các ngón chân về phía cổ chân và giữ nguyên trong 30 giây để kéo căng dải cân gan chân, giúp giảm bớt cú sốc cơ học khi chịu lực đột ngột. Bạn cũng nên sử dụng các loại dép đi trong nhà có đệm vòm chân êm ái thay vì đi chân trần trực tiếp trên sàn nhà cứng. Trong trường hợp cơn đau quá dữ dội ảnh hưởng đến di chuyển, việc sử dụng các loại thuốc giảm đau kháng viêm không kê đơn như Ibuprofen dưới sự tư vấn của dược sĩ sẽ giúp mang lại hiệu quả giảm đau tạm thời rất tốt.
Đi bộ có tốt cho người bị viêm cân gan chân không?
Đi bộ là một hoạt động vận động thể chất rất tốt cho sức khỏe tim mạch và cơ xương khớp nói chung, tuy nhiên đối với người đang bị tổn thương cân gan chân, hoạt động này cần được điều chỉnh và thực hiện một cách cực kỳ cẩn trọng. Đi bộ quá nhiều, đặc biệt là đi bộ trên các bề mặt đường cứng như bê tông, đường nhựa hoặc đi bộ đường dốc mà không có giày nâng đỡ thích hợp sẽ trực tiếp làm gia tăng đáng kể áp lực căng kéo lên dải cân gan chân vốn đang bị tổn thương, khiến các vết rách vi mô lan rộng và làm tình trạng viêm trở nên trầm trọng hơn. Trong giai đoạn đau cấp tính, bạn nên chủ động hạn chế đi bộ đường dài và thay thế bằng các môn thể thao ít chịu lực lên bàn chân hơn như bơi lội hoặc đạp xe nhẹ nhàng. Khi cơn đau gót chân đã giảm bớt, bạn có thể bắt đầu đi bộ trở lại với cường độ nhẹ nhàng tăng dần, cự ly ngắn, kết hợp sử dụng giày thể thao có đệm gót tốt và lót giày chỉnh hình để bảo vệ tối đa cho cấu trúc gót chân.
Tại sao viêm cân gan chân lại đau dữ dội vào buổi sáng?
Hiện tượng đau nhói dữ dội ở gót chân vào buổi sáng khi vừa bước chân xuống giường là triệu chứng điển hình nhất của bệnh lý này. Nguyên nhân sinh lý là do trong suốt thời gian chúng ta ngủ ban đêm, bàn chân và cổ chân thường ở trạng thái gập nhẹ về phía lòng bàn chân (plantar flexion), khiến cho dải cân gan chân bị co ngắn lại và các sợi collagen bắt đầu quá trình tự chữa lành, liên kết lại trong tư thế co rút này. Khi bạn thức dậy và bước những bước chân đầu tiên xuống giường, trọng lượng toàn bộ cơ thể đột ngột đè nặng lên vòm bàn chân, ép phẳng lòng bàn chân xuống và làm dải cân gan chân bị kéo căng ra một cách đột ngột. Sự căng giãn đột ngột này làm nứt rách lại các sợi collagen vừa mới liên kết yếu ớt qua đêm, gây ra cảm giác đau nhói như kim châm dữ dội. Sau vài bước đi di chuyển, dải cân gan chân dần được kéo giãn ra và thích nghi với áp lực chịu lực, giúp cơn đau dịu đi bớt nhưng có thể xuất hiện lại sau một ngày dài vận động liên tục.
Đi giày gì tốt nhất khi bị viêm cân gan chân?
Lựa chọn giày dép phù hợp đóng vai trò quyết định đến hơn 50% sự thành công trong quá trình điều trị phục hồi tổn thương gót chân. Người bệnh nên ưu tiên lựa chọn những đôi giày thể thao chuyên dụng có phần đế giữa (midsole) dày, êm ái và có khả năng giảm chấn cơ học tốt để hấp thụ bớt lực tác động từ mặt đất dội lên gót chân khi di chuyển. Giày phải có cấu trúc nâng đỡ vòm bàn chân (arch support) vững chãi nhằm phân bổ đều lực ép lên toàn bộ lòng bàn chân. Đồng thời, phần gót giày nên cao hơn phần mũi giày một chút (khoảng 2 đến 3 cm) để giúp chuyển dịch bớt trọng lực cơ thể từ gót chân ra phía trước mũi chân, giảm tải áp lực căng kéo cho cân gan chân. Cần tuyệt đối tránh đi các loại giày cao gót mũi nhọn, giày búp bê đế bệt hoàn toàn, dép tông xẹp mỏng hoặc đi chân trần trên nền gạch cứng vì chúng sẽ trực tiếp làm gia tăng áp lực căng cơ và gây tổn thương nặng nề hơn.
Khi nào người bệnh cần tiến hành phẫu thuật?
Phẫu thuật giải phóng cân gan chân là giải pháp cuối cùng và chỉ được bác sĩ chuyên khoa chấn thương chỉnh hình chỉ định khi người bệnh đã tuân thủ nghiêm ngặt các phương pháp điều trị bảo tồn (bao gồm vật lý trị liệu chuyên sâu, sử dụng đế lót chỉnh hình thiết kế riêng, dùng thuốc kháng viêm, tiêm corticosteroid tại chỗ hoặc trị liệu sóng xung kích ngoài cơ thể) liên tục từ 6 đến 12 tháng nhưng không mang lại hiệu quả cải thiện rõ rệt, cơn đau dai dẳng vẫn tiếp tục gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến khả năng đi lại và sinh hoạt hằng ngày. Phẫu thuật này có thể được thực hiện bằng phương pháp mổ hở truyền thống hoặc mổ nội soi ít xâm lấn, trong đó bác sĩ sẽ tiến hành cắt bỏ một phần dải cân gan chân bị xơ hóa để giải phóng sức căng kéo cơ học lên xương gót. Mặc dù tỷ lệ thành công của ca phẫu thuật khá cao, phương pháp này vẫn tiềm ẩn một số rủi ro nhất định như làm suy yếu vòm bàn chân tự nhiên, tổn thương dây thần kinh lân cận hoặc nhiễm trùng vết mổ, do đó cần được cân nhắc và thảo luận kỹ lưỡng với bác sĩ.
Tài liệu tham khảo về viêm cân gan chân
- Mayo Clinic
- American Academy of Orthopaedic Surgeons (AAOS)
- American College of Foot and Ankle Surgeons (ACFAS)
- National Institutes of Health (NIH)
- Harvard Medical School
