Tình trạng mắt trẻ sơ sinh xuất hiện ghèn vàng, ghèn trắng dính chặt vào mi mắt là hiện tượng phổ biến khiến nhiều bậc cha mẹ không khỏi lo lắng. Trong những tuần đầu đời, đôi mắt của trẻ vô cùng nhạy cảm và hệ thống tuyến lệ chưa phát triển hoàn thiện. Hiểu rõ nguyên nhân gây ra hiện tượng này không chỉ giúp phụ huynh an tâm hơn mà còn hỗ trợ việc chăm sóc, xử lý đúng cách, ngăn ngừa các biến chứng ảnh hưởng đến thị lực của bé.
Vì sao mắt trẻ sơ sinh hay bị đổ ghèn?
Có nhiều nguyên nhân dẫn đến tình trạng mắt bé tiết nhiều chất nhầy dính, từ các phản ứng sinh lý lành tính cho đến các bệnh lý nhiễm trùng mắt cần can thiệp y tế:
Tắc tuyến lệ bẩm sinh
Đây là nguyên nhân phổ biến hàng đầu khiến mắt trẻ sơ sinh liên tục ứ đọng nước mắt và đổ ghèn. Theo số liệu y khoa, có khoảng 20% trẻ chào đời với ống dẫn lệ chưa mở hoàn toàn, thường do một lớp màng mỏng ở đoạn cuối ống lệ mũi chưa kịp tiêu biến. Khi ống lệ bị tắc, nước mắt không thể thoát xuống mũi mà trào ngược ra ngoài, kết hợp với các mảnh vụn tế bào tạo thành ghèn dính, nhất là sau khi trẻ ngủ dậy.
Dịch ối và máu chảy vào mắt trong quá trình sinh nở
Trong quá trình chuyển dạ, đặc biệt là khi sinh thường qua ngả âm đạo, mắt của trẻ có thể tiếp xúc trực tiếp với dịch ối, máu hoặc chất dịch từ đường sinh dục của mẹ. Tình trạng này có thể gây ra phản ứng kích ứng nhẹ hoặc viêm kết mạc hóa ứng động trong vài ngày đầu sau sinh, làm mắt bé tiết dịch nhầy nhiều hơn bình thường.
Nhiễm trùng kết mạc ở trẻ sơ sinh
Viêm kết mạc do vi khuẩn hoặc virus là nguyên nhân bệnh lý nghiêm trọng. Trẻ có thể bị nhiễm các loại vi khuẩn từ đường sinh dục mẹ như Chlamydia trachomatis, Neisseria gonorrhoeae (vi khuẩn lậu), hoặc các vi khuẩn thông thường ngoài môi trường như Staphylococcus aureus, Streptococcus pneumoniae. Khi bị nhiễm khuẩn, mắt bé sẽ đổ ghèn màu vàng đậm hoặc xanh lá cây kèm theo mi mắt sưng phù nề, kết mạc đỏ rực.
Kích ứng do dị vật và môi trường sống
Hệ thống miễn dịch và hàng rào bảo vệ mắt của bé còn rất non nớt. Bụi bẩn từ môi trường, lông thú nuôi, khói thuốc lá, hoặc việc sử dụng xà phòng tắm, nước giặt có hương liệu nồng đều có thể gây kích ứng niêm mạc mắt. Khi mắt bị kích ứng, cơ chế tự bảo vệ sẽ kích thích tăng tiết dịch nhằm rửa trôi tác nhân lạ, dẫn đến hiện tượng đóng váng ghèn quanh mi.
Phân biệt mắt đổ ghèn sinh lý và bệnh lý ở trẻ
Để có hướng xử lý phù hợp, cha mẹ cần theo dõi cẩn thận tính chất của ghèn cũng như các triệu chứng đi kèm trên mắt bé:
Dấu hiệu đổ ghèn sinh lý bình thường
Trẻ được xem là đổ ghèn sinh lý hoặc tắc tuyến lệ đơn thuần khi có các biểu hiện sau:
- Ghèn có màu trắng đục, hơi vàng nhạt và xuất hiện chủ yếu sau giấc ngủ dài.
- Lòng trắng của mắt vẫn trong, không có hiện tượng đỏ ửng hay tấy rát.
- Mi mắt không bị sưng tấy, không có bọng mủ.
- Bé vẫn ăn ngủ tốt, bú mẹ bình thường, không quấy khóc hay có dấu hiệu sốt.
Dấu hiệu cảnh báo bệnh lý nguy hiểm
Cha mẹ cần cảnh giác cao độ nếu mắt bé xuất hiện các dấu hiệu nhiễm trùng nặng dưới đây:
- Ghèn đặc quánh, có màu vàng xanh hoặc xanh mủ, tiết ra liên tục cả ngày dù đã lau sạch.
- Mắt bé dính chặt không mở ra được, mí mắt sưng mọng, đỏ tấy.
- Lòng trắng mắt đỏ rực hoặc xuất hiện các đốm xuất huyết nhỏ.
- Trẻ thường xuyên dụi mắt, khó chịu, quấy khóc nhiều, bú kém hoặc sốt nhẹ đến sốt cao.
Hướng dẫn vệ sinh và chăm sóc mắt trẻ sơ sinh bị đổ ghèn tại nhà
Việc chăm sóc mắt đúng chuẩn y khoa đóng vai trò quyết định giúp trẻ nhanh khỏi và tránh lây nhiễm chéo giữa hai mắt.
Các bước lau rửa mắt an toàn bằng nước muối sinh lý
Khi vệ sinh mắt cho trẻ, phụ huynh nên tuân thủ quy trình sau:
- Bước 1: Rửa sạch tay của người chăm sóc bằng xà phòng sát khuẩn và nước ấm trước khi chạm vào mắt bé.
- Bước 2: Chuẩn bị nước muối sinh lý Natri Clorid 0.9% dạng đơn liều hoặc lọ chuyên dùng cho mắt, cùng gạc y tế vô trùng tiệt trùng riêng lẻ.
- Bước 3: Làm ẩm miếng gạc bằng nước muối sinh lý, nhẹ nhàng lau từ khóe mắt trong (gần sống mũi) ra đuôi mắt ngoài.
- Bước 4: Vứt bỏ miếng gạc vừa dùng. Dùng một miếng gạc hoàn toàn mới cho mắt còn lại nhằm tránh nguy cơ lây truyền mầm bệnh chéo.
- Bước 5: Thực hiện vệ sinh khoảng 2 đến 3 lần mỗi ngày hoặc bất cứ khi nào ghèn khô gây dính mi.
Cách massage thông tuyến lệ đúng kỹ thuật
Nếu trẻ bị tắc tuyến lệ, liệu pháp massage góc trong của mắt là phương pháp vật lý trị liệu hiệu quả nhất để khai thông ống dẫn:
- Cắt ngắn móng tay và vệ sinh bàn tay thật kỹ càng.
- Dùng đầu ngón tay trỏ đặt nhẹ vào góc trong mắt của trẻ, ngay vị trí tiếp giáp giữa khóe mắt và gốc mũi.
- Ấn nhẹ nhàng và vuốt dọc theo cạnh mũi xuống phía dưới cánh mũi khoảng 5 đến 10 lần mỗi nhịp.
- Áp lực tác động này giúp tạo lực đẩy cơ học nhằm mở thông nắp màng tắc của ống lệ. Nên thực hiện từ 2 đến 3 lần mỗi ngày, tốt nhất là sau khi vừa lau sạch mắt hoặc khi cho bé bú.
Những sai lầm cần tránh khi chăm sóc mắt cho bé
Nhiều bậc cha mẹ áp dụng các biện pháp dân gian phản khoa học dẫn đến tổn thương mắt nghiêm trọng:
- Tuyệt đối không nhỏ sữa mẹ, nước ép lá trầu không hoặc bất kỳ loại thảo dược nào vào mắt trẻ. Môi trường giàu dinh dưỡng của sữa mẹ và tạp khuẩn trong lá cây là mảnh đất màu mỡ cho vi khuẩn bùng phát, dễ dẫn đến viêm loét giác mạc.
- Không tự ý mua các loại thuốc nhỏ mắt chứa kháng sinh hoặc corticoid khi chưa có đơn chỉ định từ bác sĩ chuyên khoa mắt.
- Không dùng khăn xô lau đi lau lại nhiều lần vì khăn ẩm là nơi tích tụ nhiều vi khuẩn gây hại.
- Không cố gắng dùng tay cạy lớp ghèn khô cứng khi chưa làm mềm bằng nước muối sinh lý vì có thể làm rách da bờ mi hoặc trầy xước giác mạc.
Khi nào cha mẹ cần đưa trẻ đến gặp bác sĩ?
Mặc dù đa số các trường hợp đổ ghèn do tắc tuyến lệ có thể tự khỏi khi bé lớn dần (thường từ 6 đến 12 tháng tuổi), phụ huynh vẫn cần đưa trẻ đi khám chuyên khoa ngay nếu nhận thấy:
- Ghèn mắt tiết ra kèm mủ màu xanh lục hoặc vàng đục với lượng nhiều.
- Mắt bé đỏ nhiều, sưng húp hoặc khó mở mắt sau 2 đến 3 ngày chăm sóc tại nhà.
- Trẻ có biểu hiện sợ ánh sáng, nhắm nghiền mắt liên tục hoặc khóc thét khi ra nơi sáng.
- Vùng da quanh hốc mắt xuất hiện nốt sưng đỏ, nóng, có dấu hiệu viêm túi lệ cấp.
- Tình trạng đổ ghèn và chảy nước mắt sống kéo dài liên tục quá 6 tháng tuổi mà không có dấu hiệu thuyên giảm.
Mắt trẻ sơ sinh là cơ quan non nớt đòi hỏi sự quan tâm và chăm sóc tỉ mỉ từ cha mẹ. Việc nắm bắt chính xác nguyên nhân vì sao mắt trẻ sơ sinh hay bị đổ ghèn sẽ giúp phụ huynh chủ động xử lý an toàn bằng các biện pháp vệ sinh khoa học, đồng thời kịp thời phát hiện những dấu hiệu cảnh báo bất thường để đưa trẻ đi thăm khám chuyên khoa, bảo vệ toàn diện sức khỏe đôi mắt của con ngay từ những năm tháng đầu đời.
