Ung thư tuyến tụy: Nguyên nhân, triệu chứng, chẩn đoán và điều trị

Ung thư tuyến tụy là gì?

Ung thư tuyến tụy là một loại bệnh lý ác tính hình thành từ các tế bào của tuyến tụy – một cơ quan nằm ngang phía sau phần dưới của dạ dày. Tuyến tụy đóng vai trò quan trọng trong cơ thể bằng cách sản xuất các enzym hỗ trợ tiêu hóa (chức năng ngoại tiết) và các hormone như insulin để điều hòa lượng đường trong máu (chức năng nội tiết). Khi các tế bào này bị đột biến và phát triển không kiểm soát, chúng tạo thành các khối u ác tính phá hủy nhu mô tụy và xâm lấn các cơ quan xung quanh.

Đây là một trong những loại ung thư nguy hiểm nhất với tỷ lệ tử vong cực kỳ cao do bệnh thường diễn tiến âm thầm và rất khó phát hiện ở giai đoạn đầu. Theo thống kê từ Tổ chức Ghi nhận Ung thư Toàn cầu (Globocan), ung thư tuyến tụy tuy không nằm trong nhóm phổ biến nhất về số ca mắc mới nhưng lại đứng hàng đầu về tỷ lệ tử vong. Tỷ lệ sống sót sau 5 năm của căn bệnh này trên toàn cầu chỉ dao động ở mức 10-11%, đòi hỏi việc chẩn đoán sớm và điều trị tích cực để cải thiện tiên lượng cho bệnh nhân.

Nguyên nhân gây ra ung thư tuyến tụy

Nguyên nhân

Nguyên nhân trực tiếp gây ra bệnh là do các đột biến gen tích lũy trong DNA của tế bào tuyến tụy. Các đột biến này kích hoạt gen sinh ung thư (như gen KRAS) và làm mất hoạt tính của các gen ức chế khối u (như TP53, CDKN2A, SMAD4), khiến tế bào phân chia vô hạn và tránh được chu trình chết tự nhiên của tế bào.

Bên cạnh nguyên nhân trực tiếp, có nhiều yếu tố gián tiếp thúc đẩy sự hình thành của bệnh bao gồm:

• Hút thuốc lá: Đây là yếu tố nguy cơ hàng đầu được khoa học chứng minh. Các chất hóa học độc hại trong khói thuốc lá đi vào máu, gây tổn thương trực tiếp cấu trúc DNA tế bào tuyến tụy và làm tăng nguy cơ mắc bệnh lên gấp 2 đến 3 lần so với người không hút thuốc.
• Viêm tụy mãn tính: Tình trạng viêm kéo dài ở nhu mô tụy, thường do lạm dụng rượu bia hoặc di truyền, gây tổn thương mô liên tục, tạo điều kiện cho các phản ứng viêm mãn tính thúc đẩy quá trình ác tính hóa tế bào.
• Bệnh tiểu đường khởi phát muộn: Sự thay đổi đột ngột trong khả năng dung nạp glucose ở người lớn tuổi thường liên quan mật thiết đến sự thay đổi cấu trúc nhu mô tụy do khối u âm thầm gây ra, đồng thời nồng độ insulin máu cao cũng kích thích tế bào u tăng sinh.
• Béo phì và chế độ ăn giàu chất béo: Thừa cân làm thay đổi nồng độ hormone và kích hoạt các phản ứng viêm hệ thống, kết hợp với chế độ ăn nhiều thịt đỏ và mỡ động vật làm tăng gánh nặng chuyển hóa cho tuyến tụy.

Cơ chế

Cơ chế dẫn đến sự hình thành khối u là một tiến trình đa bước, diễn ra liên tục qua nhiều năm trước khi phát triển thành ung thư thực sự.

• Tích lũy đột biến gen liên tục: Bắt đầu từ những tổn thương tiền ung thư vi mô gọi là tân sinh nội biểu mô tuyến tụy (Pancreatic Intraepithelial Neoplasia – PanIN). Theo thời gian, việc tích lũy thêm các đột biến gen KRAS, CDKN2A, TP53 khiến các tổn thương này tiến triển từ cấp độ thấp đến cấp độ cao và cuối cùng thành ung thư biểu mô tuyến xâm lấn.
• Tạo dựng vi môi trường xơ hóa đặc biệt: Tế bào ung thư kích thích các tế bào hình sao của tuyến tụy sản xuất một lượng lớn collagen và các protein ngoại bào khác, tạo nên một hàng rào xơ hóa cực kỳ dày đặc (desmoplasia). Hàng rào này làm tăng áp lực kẽ, ép xẹp các mạch máu nhỏ, gây ra tình trạng thiếu oxy mô và ngăn cản sự xâm nhập của hệ miễn dịch cũng như thuốc hóa trị.
• Khả năng di căn và xâm lấn sớm: Ngay từ khi khối u có kích thước rất nhỏ, các tế bào ung thư đã có khả năng chuyển đổi kiểu hình (EMT) để trở nên linh động hơn, dễ dàng xâm lấn vào các sợi thần kinh và mạch máu phong phú bao quanh tuyến tụy để di căn đến các cơ quan xa như gan và phúc mạc.

Triệu chứng của ung thư tuyến tụy

Triệu chứng phổ biến

Bệnh thường được mệnh danh là “kẻ giết người thầm lặng” vì ở giai đoạn sớm, các triệu chứng lâm sàng rất mơ hồ và dễ nhầm lẫn với các rối loạn tiêu hóa thông thường. Khi khối u phát triển lớn hơn, các triệu chứng rõ rệt bắt đầu xuất hiện:

• Vàng da và vàng mắt: Đây là triệu chứng phổ biến nhất, đặc biệt là đối với các khối u nằm ở đầu tụy. Khối u phát triển chèn ép trực tiếp vào ống mật chủ, ngăn chặn dòng chảy của mật từ gan xuống tá tràng, dẫn đến sự tích tụ bilirubin trong máu và mô dưới da.
• Đau bụng thượng vị lan ra sau lưng: Cơn đau thường âm ỉ, xuất hiện ở vùng bụng trên và có xu hướng lan rộng ra phía sau lưng. Cơn đau thường trầm trọng hơn sau khi ăn hoặc khi nằm ngửa, và giảm nhẹ khi bệnh nhân cúi người về phía trước do giảm áp lực chèn ép lên đám rối thần kinh tạng.
• Sụt cân nhanh chóng không rõ nguyên nhân: Bệnh nhân giảm cân nghiêm trọng do mất cảm giác thèm ăn, kết hợp với tình trạng thiếu hụt enzym tiêu hóa ngoại tiết do tuyến tụy bị khối u tàn phá, dẫn đến việc cơ thể không thể hấp thụ chất dinh dưỡng từ thức ăn.
• Phân nhạt màu và nước tiểu sẫm màu: Do đường mật bị tắc nghẽn, sắc tố mật không thể xuống ruột để tạo màu cho phân khiến phân có màu như đất sét hoặc xám mỡ, đồng thời bilirubin dư thừa đào thải qua đường tiết niệu làm nước tiểu có màu vàng sậm như nước chè đặc.

Triệu chứng theo mức độ

Biểu hiện lâm sàng của bệnh có sự khác biệt rõ rệt giữa giai đoạn khởi phát sớm và giai đoạn tiến triển muộn:

Trường hợp đặc biệt

Tùy thuộc vào loại tế bào khởi phát khối u (ung thư biểu mô ngoại tiết hoặc u nội tiết tuyến tụy – NETs), bệnh nhân có thể gặp các triệu chứng đặc thù:

• Hội chứng Whipple (Hạ đường huyết): Thường gặp ở các u nội tiết insulinoma, tế bào u bài tiết insulin quá mức kiểm soát gây ra các cơn hạ đường huyết nghiêm trọng với biểu hiện vã mồ hôi, đánh trống ngực, run rẩy tay chân và ngất xỉu khi đói.
• Viêm huyết khối tĩnh mạch di chuyển (Hội chứng Trousseau): Sự xuất hiện của các cục máu đông tự phát, biến mất rồi lại xuất hiện ở các tĩnh mạch nông hoặc sâu trên cơ thể, xảy ra do khối u giải phóng các yếu tố đông máu vào tuần hoàn.
• Tiêu chảy nước ồ ạt và đỏ bừng mặt: Đặc trưng cho u nội tiết tiết VIPoma, khối u tăng tiết peptide vận mạch hoạt hóa ruột gây mất nước, mất kali nghiêm trọng và đỏ bừng vùng mặt, cổ.

Đường lây truyền của ung thư tuyến tụy

Ung thư tuyến tụy là một bệnh lý ác tính không lây nhiễm (non-communicable disease). Các nghiên cứu y học và dịch tễ học quốc tế đã chứng minh rõ ràng rằng tế bào ung thư không thể truyền từ người này sang người khác thông qua tiếp xúc thông thường, đường hô hấp, nước bọt, ăn uống chung, hay quan hệ tình dục. Bệnh phát sinh hoàn toàn từ sự biến đổi sinh học nội tại của cơ thể, do sự tích lũy các đột biến gen trong tế bào tuyến tụy dưới tác động của các yếu tố di truyền và môi trường sống độc hại.

Các biến chứng của ung thư tuyến tụy

Khi bệnh tiến triển đến giai đoạn muộn, khối u sẽ phát triển kích thước và xâm lấn sâu, gây ra nhiều biến chứng nặng nề cho cơ thể:

Tắc nghẽn đường mật cấp tính

Sự chèn ép hoàn toàn của khối u đầu tụy lên ống mật chủ dẫn đến tình trạng ứ mật nghiêm trọng tại gan. Biến chứng này không chỉ gây vàng da, ngứa ngáy dữ dội mà còn dẫn đến nhiễm trùng đường mật ngược dòng nguy hiểm tính mạng và suy giảm chức năng tế bào gan nếu không được dẫn lưu kịp thời.

Tắc nghẽn cơ học tá tràng

Khối u phát triển lớn xâm lấn và chèn ép trực tiếp vào lòng tá tràng (phần đầu của ruột non), ngăn cản hoàn toàn thức ăn đi từ dạ dày xuống ruột. Bệnh nhân sẽ rơi vào trạng thái nôn mửa liên tục sau khi ăn, mất nước, điện giải và không thể dung nạp thức ăn qua đường miệng.

Cơn đau nội tạng dữ dội khó kiểm soát

Sự xâm lấn của tế bào ung thư vào đám rối thần kinh thân tạng phía sau tuyến tụy gây ra những cơn đau lưng và đau bụng vô cùng dữ dội. Cơn đau này kéo dài liên tục, làm suy sụp hoàn toàn sức khỏe tinh thần và thể chất của người bệnh, đòi hỏi phải can thiệp bằng các thuốc giảm đau nhóm opioid liều cao hoặc thủ thuật phong bế thần kinh.

Hội chứng suy mòn do ung thư

Sự kết hợp giữa tình trạng mất enzym tiêu hóa nghiêm trọng và việc tế bào ung thư giải phóng các cytokine gây viêm làm biến đổi quá trình chuyển hóa của cơ thể. Bệnh nhân bị mất cảm giác thèm ăn hoàn toàn, tiêu thụ nhanh chóng các mô mỡ và cơ xương, dẫn đến suy kiệt, teo cơ và suy giảm miễn dịch nghiêm trọng.

Đối tượng nguy cơ mắc ung thư tuyến tụy

Nhóm tuổi, giới tính dễ mắc bệnh (phổ biến)

Dịch tễ học ghi nhận bệnh có sự phân bố không đồng đều và tập trung nhiều hơn ở các nhóm đối tượng cụ thể:

• Người lớn tuổi (trên 65 tuổi): Độ tuổi trung bình khi chẩn đoán bệnh là 70-72 tuổi. Sự tích lũy các tổn thương DNA theo thời gian cùng với sự suy giảm tự nhiên của hệ thống sửa chữa gen khiến người cao tuổi là nhóm có nguy cơ mắc bệnh cao nhất.
• Nam giới: Thống kê cho thấy nam giới có tỷ lệ mắc bệnh cao hơn nữ giới khoảng 30%. Sự khác biệt này một phần do thói quen hút thuốc lá, tiêu thụ rượu bia và tiếp xúc với các hóa chất công nghiệp độc hại phổ biến hơn ở nam giới trong nhiều thập kỷ qua.

Nhóm yếu tố nguy cơ khác (hiếm hoặc ít phổ biến hơn)

Một số yếu tố di truyền và bệnh lý hiếm gặp cũng làm tăng đáng kể khả năng khởi phát căn bệnh này:

• Hội chứng ung thư di truyền gia đình: Những người mang đột biến gen BRCA1, BRCA2 (thường liên quan đến ung thư vú và buồng trứng) hoặc mắc hội chứng Lynch, hội chứng Peutz-Jeghers có nguy cơ phát triển khối u tuyến tụy cao hơn gấp nhiều lần so với người bình thường.
• Bệnh viêm tụy di truyền: Một dạng bệnh lý di truyền hiếm gặp khởi phát từ thời thơ ấu gây ra các đợt viêm tụy cấp tái diễn liên tục, làm xơ hóa toàn bộ nhu mô tụy và đẩy nguy cơ ung thư hóa lên mức rất cao khi trưởng thành.
• Phơi nhiễm hóa chất công nghiệp độc hại: Những người làm việc trong môi trường tiếp xúc thường xuyên với thuốc trừ sâu, benzen, thuốc nhuộm aniline và các dẫn xuất dầu mỏ có nguy cơ tích lũy chất độc gây đột biến tế bào tụy cao hơn.

Phòng ngừa ung thư tuyến tụy

Dù không thể phòng ngừa tuyệt đối do yếu tố tuổi tác và di truyền, việc chủ động thay đổi lối sống có thể giúp giảm thiểu tối đa nguy cơ mắc bệnh:

Từ bỏ thuốc lá hoàn toàn và tránh khói thuốc thụ động

Ngừng hút thuốc lá là biện pháp phòng bệnh hiệu quả nhất. Sau khi bỏ thuốc từ 10 đến 15 năm, nguy cơ mắc bệnh của một người từng hút thuốc sẽ giảm dần xuống mức tương đương với người chưa từng hút thuốc trong đời.

Duy trì cân nặng hợp lý và tích cực vận động

Kiểm soát tốt chỉ số khối cơ thể (BMI) thông qua việc tập thể dục đều đặn ít nhất 150 phút mỗi tuần giúp giảm tình trạng kháng insulin, cân bằng nội tiết tố và hạn chế các phản ứng viêm hệ thống trong cơ thể.

Xây dựng chế độ ăn uống khoa học giàu chất xơ

Tăng cường bổ sung các loại rau xanh, trái cây tươi có màu sắc đậm, ngũ cốc nguyên hạt chứa nhiều chất chống oxy hóa tự nhiên giúp bảo vệ màng tế bào. Đồng thời, cần hạn chế tối đa việc tiêu thụ các loại thịt đỏ, mỡ động vật và thực phẩm chế biến sẵn chứa nhiều chất bảo quản.

Hạn chế tối đa việc lạm dụng rượu bia

Kiểm soát lượng cồn nạp vào cơ thể giúp ngăn ngừa viêm tụy cấp và viêm tụy mãn tính – một trong những tiền đề bệnh lý hàng đầu dẫn đến sự biến đổi cấu trúc tế bào tuyến tụy thành ác tính.

Chẩn đoán ung thư tuyến tụy

Việc phát hiện bệnh đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa các kỹ thuật chẩn đoán hình ảnh tiên tiến và xét nghiệm giải phẫu bệnh:

Chụp cắt lớp vi tính (CT Scan) và cộng hưởng từ (MRI)

Chụp CT ổ bụng đa dãy (MSCT) có tiêm thuốc cản quang là phương pháp đầu tay quan trọng nhất giúp phát hiện khối u, đánh giá kích thước, vị trí và mối tương quan của u với các mạch máu lớn xung quanh. Chụp cộng hưởng từ mật tụy (MRCP) giúp dựng hình chi tiết đường mật và ống tụy để phát hiện các điểm tắc nghẽn.

Siêu âm nội soi (EUS)

Kỹ thuật đưa đầu dò siêu âm nhỏ qua đường miệng vào dạ dày và tá tràng để quan sát tuyến tụy ở khoảng cách gần nhất qua thành dạ dày. Phương pháp này có độ nhạy cực cao trong việc phát hiện các khối u có kích thước nhỏ dưới 2cm mà các phương pháp chụp chiếu thông thường có thể bỏ sót.

Sinh thiết bằng kim nhỏ dưới hướng dẫn của siêu âm nội soi (EUS-FNA)

Đây là tiêu chuẩn vàng để chẩn đoán xác định bệnh. Bác sĩ sẽ sử dụng một cây kim nhỏ luồn qua kênh của máy siêu âm nội soi, đâm xuyên qua thành dạ dày vào khối u ở tụy để lấy mẫu tế bào, sau đó đem đi nhuộm và soi dưới kính hiển vi để tìm tế bào ác tính.

Xét nghiệm chất chỉ điểm khối u CA 19-9

Xét nghiệm nồng độ kháng nguyên carbohydrate 19-9 (CA 19-9) trong máu. Chỉ số này thường tăng cao ở bệnh nhân mắc bệnh. Tuy nhiên, xét nghiệm này không dùng đơn độc để sàng lọc vì có thể tăng trong các bệnh lành tính khác, nhưng có giá trị rất lớn trong việc đánh giá hiệu quả điều trị và theo dõi tái phát.

Điều trị ung thư tuyến tụy

Phương pháp y khoa

Phác đồ điều trị được cá thể hóa dựa trên giai đoạn bệnh, vị trí khối u và thể trạng tổng quát của bệnh nhân:

• Phẫu thuật cắt bỏ khối u (Phẫu thuật Whipple): Áp dụng cho khối u nằm ở đầu tụy chưa có di căn xa và chưa xâm lấn vào các mạch máu lớn. Đây là phẫu thuật lớn và phức tạp, bao gồm việc cắt bỏ đầu tụy, tá tràng, túi mật, một phần ống mật chủ và một phần dạ dày, sau đó nối lại các đường tiêu hóa.
• Hóa trị liệu: Sử dụng các thuốc hóa chất mạnh (như phác đồ phối hợp FOLFIRINOX hoặc Gemcitabine kết hợp Nab-paclitaxel) để tiêu diệt tế bào ung thư toàn thân. Hóa trị có thể dùng trước mổ để thu nhỏ khối u (tân bổ trợ) hoặc sau mổ để tiêu diệt các tế bào ung thư còn sót lại (bổ trợ).
• Xạ trị liệu: Sử dụng các tia bức xạ năng lượng cao hướng chính xác vào khối u để tiêu diệt tế bào ác tính hoặc kiểm soát sự phát triển của chúng, thường được kết hợp đồng thời với hóa trị để tăng hiệu quả kiểm soát khối u tại chỗ khi không còn khả năng phẫu thuật.
• Liệu pháp nhắm trúng đích và miễn dịch: Sử dụng các loại thuốc nhắm vào các đột biến gen cụ thể (như thuốc ức chế PARP cho bệnh nhân có đột biến gen BRCA) hoặc kích hoạt hệ miễn dịch của cơ thể nhận diện và tiêu diệt tế bào ung thư, mở ra cơ hội cho các trường hợp bệnh nhân giai đoạn muộn.

Lối sống hỗ trợ

Bên cạnh các phương pháp can thiệp y khoa, việc điều chỉnh lối sống giúp bệnh nhân nâng cao thể trạng để thích ứng tốt hơn với các liệu pháp điều trị nặng nề:

• Liệu pháp thay thế enzym tụy (PERT): Bổ sung các viên uống enzym ngoại tiết trước mỗi bữa ăn chính và bữa ăn phụ theo chỉ định của bác sĩ để giúp cơ thể tiêu hóa và hấp thụ chất dinh dưỡng, ngăn ngừa tình trạng tiêu chảy mỡ và sụt cân.
• Chia nhỏ khẩu phần ăn hàng ngày: Bệnh nhân nên ăn từ 5 đến 6 bữa nhỏ mỗi ngày thay vì 3 bữa lớn, lựa chọn các thực phẩm mềm, dễ tiêu, giàu protein và năng lượng để giảm tải áp lực cho hệ tiêu hóa đang bị tổn thương.
• Quản lý và kiểm soát tốt đường huyết: Theo dõi sát sao các chỉ số đường huyết hàng ngày và sử dụng insulin theo đúng phác đồ điều trị của bác sĩ chuyên khoa nội tiết để kiểm soát tình trạng tiểu đường thứ phát do tụy bị tổn thương.

Lưu ý khi điều trị

Những nguyên tắc quan trọng người bệnh và người nhà cần đặc biệt lưu ý trong suốt quá trình điều trị:

• Theo dõi sát tác dụng phụ của hóa trị: Cần đặc biệt chú ý đến các dấu hiệu như sốt cao, rét run, tiêu chảy mất nước nặng hoặc mệt mỏi cực độ để kịp thời đưa bệnh nhân đến bệnh viện xử trí, tránh các biến chứng đe dọa tính mạng.
• Tiếp cận chăm sóc giảm nhẹ sớm: Chăm sóc giảm nhẹ nên được thực hiện song hành cùng điều trị đặc hiệu ngay từ thời điểm chẩn đoán để kiểm soát tối ưu cơn đau, cải thiện giấc ngủ và hỗ trợ tâm lý toàn diện cho bệnh nhân.
• Tuân thủ lịch tái khám định kỳ nghiêm ngặt: Thực hiện đầy đủ các xét nghiệm máu (CA 19-9) và chụp chiếu kiểm tra định kỳ để đánh giá chính xác mức độ đáp ứng điều trị và phát hiện sớm nhất các dấu hiệu tái phát hoặc di căn của khối u.

So sánh với bệnh lý tương tự

Bệnh lý tương tự

Do tuyến tụy nằm sâu trong ổ bụng và có liên quan mật thiết đến hệ thống đường mật, các triệu chứng của bệnh rất dễ bị nhầm lẫn với một số bệnh lý tiêu hóa và mật tụy lành tính khác:

• Viêm tụy mãn tính: Tình trạng viêm kéo dài dẫn đến xơ hóa nhu mô tụy, gây đau bụng vùng thượng vị lan ra sau lưng và sụt cân do kém hấp thu, biểu hiện lâm sàng cực kỳ giống với khối u tuyến tụy.
• Sỏi ống mật chủ: Sỏi mật di chuyển xuống gây tắc nghẽn cơ học đường mật dẫn đến tình trạng vàng da tắc mật tiến triển, đau hạ sườn phải và sốt, dễ nhầm với u đầu tụy chèn ép đường mật.
• Ung thư đường mật (Cholangiocarcinoma): Một loại u ác tính phát sinh từ biểu mô đường mật trong hoặc ngoài gan, cũng gây ra hội chứng vàng da tắc mật tiến triển nhanh chóng và sụt cân nghiêm trọng.

Phân biệt giữa các bệnh lý

Dưới đây là bảng so sánh chi tiết giúp phân biệt rõ ràng giữa các bệnh lý này dựa trên các tiêu chí lâm sàng và cận lâm sàng:

Mọi người cũng hỏi

Ung thư tuyến tụy có chữa khỏi được không?

Khả năng điều trị khỏi hoàn toàn căn bệnh này phụ thuộc rất lớn vào giai đoạn phát hiện bệnh. Nếu bệnh được phát hiện ở giai đoạn rất sớm (giai đoạn I), khi khối u còn nhỏ, khu trú hoàn toàn trong tuyến tụy và chưa xâm lấn vào các mạch máu lớn hay di căn xa, phẫu thuật triệt căn (như phẫu thuật Whipple) kết hợp hóa trị bổ trợ có thể mang lại cơ hội chữa khỏi hoặc kéo dài đáng kể thời gian sống cho bệnh nhân. Tuy nhiên, do bệnh tiến triển âm thầm, có đến hơn 80% bệnh nhân được chẩn đoán ở giai đoạn muộn khi khối u đã xâm lấn tại chỗ hoặc di căn sang các cơ quan khác. Ở giai đoạn này, việc điều trị không thể chữa khỏi hoàn toàn mà hướng tới mục tiêu kiểm soát khối u, giảm đau đớn, giải quyết tình trạng tắc mật và nâng cao chất lượng cuộc sống cho người bệnh.

Tại sao ung thư tuyến tụy lại có tỷ lệ tử vong cao?

Tỷ lệ tử vong của căn bệnh này đứng hàng đầu trong các bệnh lý ác tính do ba nguyên nhân chính. Thứ nhất, về mặt giải phẫu, tuyến tụy nằm rất sâu trong ổ bụng, phía sau dạ dày và được bao bọc bởi nhiều cơ quan khác, khiến các khối u nhỏ rất khó phát hiện qua thăm khám lâm sàng thông thường hoặc siêu âm ổ bụng đơn giản. Thứ hai, bệnh không có triệu chứng đặc hiệu ở giai đoạn đầu; khi các dấu hiệu rõ ràng như vàng da hay đau lưng xuất hiện thì khối u thường đã ở giai đoạn muộn. Thứ ba, tế bào u tuyến tụy có tính chất sinh học rất hung hãn, có xu hướng xâm lấn mạch máu và di căn rất sớm. Thêm vào đó, khối u tụy được bao bọc bởi một lớp mô liên kết xơ hóa cực kỳ dày đặc, tạo nên một rào cản vật lý ngăn không cho các thuốc hóa trị và tế bào miễn dịch tiếp cận để tiêu diệt tế bào ung thư.

Xét nghiệm máu có phát hiện được ung thư tuyến tụy không?

Xét nghiệm máu thông thường không thể dùng để chẩn đoán xác định căn bệnh này. Tuy nhiên, xét nghiệm chỉ số CA 19-9 (kháng nguyên carbohydrate 19-9) trong máu là một công cụ hỗ trợ lâm sàng quan trọng. CA 19-9 là một chất chỉ điểm sinh học (tumor marker) thường tăng cao ở phần lớn bệnh nhân mắc bệnh này. Mặc dù vậy, xét nghiệm CA 19-9 không được sử dụng để sàng lọc đại trà trong cộng đồng vì chỉ số này có thể tăng cao trong một số bệnh lý lành tính khác như viêm đường mật, xơ gan, tắc mật hoặc viêm tụy thông thường. Ngược lại, một số ít người mắc bệnh nhưng cơ thể hoàn toàn không sản sinh ra CA 19-9 do thiếu kháng nguyên nhóm máu Lewis. Do đó, để chẩn đoán chính xác, bác sĩ luôn phải kết hợp kết quả xét nghiệm máu với các phương pháp chẩn đoán hình ảnh chuyên sâu như chụp CT, MRI, siêu âm nội soi và sinh thiết tế bào.

Ung thư tuyến tụy di căn sang những cơ quan nào đầu tiên?

Do vị trí giải phẫu đặc thù nằm gần các mạch máu lớn và hệ thống hạch bạch huyết phong phú, tế bào u tuyến tụy có xu hướng di căn từ rất sớm. Cơ quan đầu tiên và phổ biến nhất mà tế bào ung thư di căn đến là gan. Điều này xảy ra do dòng máu từ tuyến tụy được dẫn lưu trực tiếp về gan qua hệ thống tĩnh mạch cửa, tạo điều kiện thuận lợi cho tế bào ung thư trôi theo dòng máu và khu trú tại gan. Vị trí di căn phổ biến tiếp theo là khoang phúc mạc (màng bụng), gây ra tình trạng gieo rắc các nốt ung thư khắp ổ bụng và tích tụ dịch cổ chướng. Ngoài ra, các hạch bạch huyết lân cận quanh tụy, tá tràng và dạ dày cũng bị xâm lấn sớm. Ở giai đoạn muộn hơn, tế bào ung thư có thể theo tuần hoàn máu di căn xa đến phổi, xương và hiếm gặp hơn là di căn não, gây suy kiệt nghiêm trọng.

Người bị ung thư tuyến tụy sống được bao lâu?

Thời gian sống của bệnh nhân phụ thuộc rất lớn vào giai đoạn bệnh khi được chẩn đoán và khả năng đáp ứng với các phương pháp điều trị. Tiên lượng chung của căn bệnh này khá dè dặt với tỷ lệ sống sót sau 5 năm tính chung cho tất cả các giai đoạn chỉ khoảng 10%. Đối với những bệnh nhân may mắn phát hiện ở giai đoạn sớm khi khối u còn khu trú và có thể phẫu thuật cắt bỏ hoàn toàn, tỷ lệ sống sót sau 5 năm có thể đạt từ 30% đến 40%. Đối với trường hợp khối u đã tiến triển tại chỗ, xâm lấn vào các mạch máu lớn xung quanh và không thể phẫu thuật, thời gian sống thêm trung bình dao động từ 12 đến 18 tháng nếu được điều trị tích cực bằng hóa trị và xạ trị. Trong trường hợp bệnh phát hiện ở giai đoạn muộn đã di căn xa sang gan, phổi hoặc phúc mạc, thời gian sống trung bình của bệnh nhân thường chỉ kéo dài từ 3 đến 6 tháng.

Tài liệu tham khảo về ung thư tuyến tụy

• World Health Organization
• American Cancer Society
• National Cancer Institute
• Mayo Clinic
• Pancreatic Cancer Action Network
• Johns Hopkins Medicine
• National Health Service