Ung thư tuyến giáp: Nguyên nhân, triệu chứng, chẩn đoán và điều trị

Ung thư tuyến giáp là gì?

Ung thư tuyến giáp là một bệnh lý ác tính khởi phát từ các tế bào của tuyến giáp – một tuyến nội tiết quan trọng có hình cánh bướm nằm ở phía trước cổ. Tuyến giáp chịu trách nhiệm sản xuất các hormone thiết yếu như thyroxine (T4) và triiodothyronine (T3), đóng vai trò trung tâm trong việc điều hòa hoạt động trao đổi chất, nhịp tim, huyết áp và nhiệt độ của cơ thể. Sự xuất hiện của các tế bào ung thư sẽ làm phá vỡ sự cân bằng của hệ thống nội tiết, gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến nhiều cơ chế sinh học trong cơ thể người.

Mặc dù ung thư tuyến giáp được đánh giá là một trong những loại ung thư có tiên lượng tốt nhất nếu được chẩn đoán và can thiệp sớm, việc chủ quan không điều trị có thể dẫn đến những hậu quả khôn lường. Khi khối u tiến triển, tế bào ác tính sẽ xâm lấn sâu vào các cơ quan lân cận ở vùng cổ như khí quản, thực quản, dây thần kinh thanh quản quặt ngược và di căn đến các cơ quan xa như phổi, xương hay não, đe dọa trực tiếp đến tính mạng người bệnh. Theo số liệu thống kê toàn cầu từ Globocan, ung thư tuyến giáp là bệnh lý ác tính phổ biến nhất của hệ nội tiết, chiếm khoảng 3% tổng số ca mắc ung thư mới trên toàn thế giới và đang có xu hướng gia tăng liên tục trong những thập kỷ gần đây.

Nguyên nhân gây ra ung thư tuyến giáp

Nguyên nhân

Nguyên nhân trực tiếp gây ra ung thư tuyến giáp là do sự phát sinh các đột biến trong cấu trúc di truyền (DNA) của tế bào tuyến giáp. Những đột biến này làm rối loạn chu kỳ phát triển tự nhiên của tế bào, khiến chúng tăng sinh liên tục, mất kiểm soát và không tự chết đi theo chương trình sinh học bình thường, từ đó tích tụ lại tạo thành khối u ác tính. Bên cạnh tác nhân trực tiếp này, y học thế giới đã xác định được nhiều nguyên nhân gián tiếp khác thúc đẩy quá trình đột biến tế bào diễn ra nhanh hơn:

• Phơi nhiễm bức xạ ion hóa: Đây là tác nhân môi trường được nghiên cứu chứng minh rõ ràng nhất. Việc tiếp xúc với tia bức xạ liều cao từ môi trường (như các thảm họa hạt nhân) hoặc từ các liệu pháp điều trị y tế vùng đầu, cổ khi còn nhỏ làm biến đổi sâu sắc cấu trúc DNA của tế bào tuyến giáp.
• Chế độ ăn thiếu hụt hoặc dư thừa i-ốt: Hàm lượng i-ốt trong chế độ dinh dưỡng hàng ngày ảnh hưởng trực tiếp đến hoạt động của tuyến giáp. Sự thiếu hụt i-ốt kéo dài thường liên quan đến ung thư thể nang, trong khi chế độ ăn quá dư thừa i-ốt có thể làm gia tăng tỷ lệ mắc ung thư thể nhú.
• Yếu tố di truyền và hội chứng gia đình: Sự xuất hiện của các đột biến gene truyền đời trong gia đình như đột biến gene RET trong hội chứng đa u tuyến nội tiết tuýp 2 (MEN 2), hoặc đột biến liên quan đến bệnh polyp tuyến gia đình (FAP) và hội chứng Cowden trực tiếp làm tăng nguy cơ khởi phát ung thư ở thế hệ sau.
• Bệnh lý tuyến giáp lành tính mãn tính: Những người có tiền sử mắc bệnh bướu cổ phì đại, viêm tuyến giáp mãn tính (như viêm tuyến giáp tự miễn Hashimoto) hoặc có các nhân giáp lành tính tồn tại lâu năm có tỷ lệ biến đổi mô học thành ác tính cao hơn so với người bình thường.

Cơ chế

Cơ chế dẫn đến sự hình thành ung thư tuyến giáp rất phức tạp, liên quan đến các con đường truyền tín hiệu nội bào bị rối loạn do đột biến gene cấu trúc:

• Sự kích hoạt liên tục của con đường tín hiệu MAPK và PI3K/Akt: Các đột biến điểm ở gene BRAF (đặc biệt là đột biến BRAF V600E thường gặp trong thể nhú) hoặc đột biến ở các gene RAS làm cho protein truyền tin luôn ở trạng thái hoạt hóa. Điều này gửi các tín hiệu tăng trưởng liên tục vào nhân tế bào, thúc đẩy sự phân chia tế bào nang giáp diễn ra vô hạn độ.
• Sự tái sắp xếp cấu trúc gene RET/PTC: Hiện tượng đứt gãy và nối sai các đoạn nhiễm sắc thể tạo ra gene lai RET/PTC. Sự hiện diện của protein lai này kích thích các tế bào tuyến giáp bình thường chuyển dạng thành tế bào ung thư thể nhú, ngay cả khi không có kích thích từ hormone TSH.
• Sự bất hoạt của gene ức chế khối u TP53: Đột biến làm mất chức năng của gene TP53 (thường thấy trong các thể ung thư tuyến giáp kém biệt hóa và thể không biệt hóa) khiến tế bào mất đi chốt kiểm soát lỗi DNA quan trọng nhất, cho phép các tế bào mang đột biến nặng nề tiếp tục nhân đôi và tiến triển thành thể ung thư cực kỳ ác tính.

Triệu chứng của ung thư tuyến giáp

Triệu chứng phổ biến

Trong giai đoạn đầu, ung thư tuyến giáp thường diễn tiến rất âm thầm và hầu như không gây ra bất kỳ triệu chứng lâm sàng rõ rệt nào. Phần lớn các trường hợp được phát hiện tình cờ khi người bệnh đi siêu âm cổ định kỳ hoặc chụp CT vùng ngực. Khi khối u phát triển đến một kích thước nhất định, các triệu chứng phổ biến sau sẽ bắt đầu xuất hiện rõ nét:

• Xuất hiện u hoặc hạch ở cổ: Người bệnh có thể tự sờ thấy một hoặc nhiều nhân cứng, gồ ghề, di động theo nhịp nuốt ở vùng trước cổ, hoặc thấy hạch bạch huyết sưng to ở vùng cổ bên cạnh.
• Khàn tiếng hoặc thay đổi giọng nói: Khối u ác tính khi phát triển rộng ra ngoài bao giáp sẽ chèn ép hoặc trực tiếp xâm lấn vào dây thần kinh thanh quản quặt ngược – cơ quan điều khiển hoạt động của dây thanh âm, dẫn đến khàn giọng, giọng nói yếu hoặc mất giọng.
• Khó nuốt hoặc đau khi nuốt: Thực quản nằm ngay phía sau tuyến giáp, do đó khi khối u có kích thước lớn chèn ép vào thực quản sẽ gây ra cảm giác vướng víu, nuốt nghẹn hoặc đau đớn khi ăn uống.
• Khó thở: Sự gia tăng kích thước của u giáp chèn ép cơ học trực tiếp vào khí quản, làm hẹp đường thở và khiến người bệnh cảm thấy ngột ngạt, thở khò khè hoặc khó thở khi nằm ngửa.
• Đau vùng cổ và họng: Cảm giác đau âm ỉ, liên tục ở vùng cổ trước, đôi khi cơn đau có xu hướng lan ngược lên góc hàm hoặc lên tai do áp lực chèn ép thần kinh cảm giác lân cận.

Triệu chứng theo mức độ

Để phân biệt mức độ nghiêm trọng và tiến trình phát triển của bệnh, các triệu chứng lâm sàng thường được so sánh chi tiết qua các giai đoạn phát triển như sau:

Trường hợp đặc biệt

Tùy thuộc vào thể mô bệnh học của ung thư tuyến giáp, người bệnh có thể gặp phải một số triệu chứng đặc biệt rất khác biệt so với các thể thông thường:

• Ung thư tuyến giáp thể tủy (MTC): Đây là thể ung thư khởi phát từ tế bào parafollicular (tế bào C) chuyên sản xuất hormone calcitonin. Sự gia tăng quá mức calcitonin và các peptide hoạt huyết khác vào máu gây ra triệu chứng tiêu chảy mãn tính kéo dài và các đợt đỏ bừng mặt đột ngột rất đặc trưng.
• Ung thư tuyến giáp thể không biệt hóa (ATC): Đây là thể cực kỳ ác tính, tiến triển nhanh chóng chỉ trong vài tuần. Triệu chứng đặc biệt là khối u vùng cổ phình to thần tốc, gây đau đớn dữ dội, nghẹt thở cấp và khàn giọng đột ngột do tính chất xâm lấn hủy hoại cực kỳ mạnh mẽ của tế bào ung thư.
• Ung thư tuyến giáp ở trẻ em và người trẻ tuổi: Triệu chứng đầu tiên thường không phải là u giáp mà là sự xuất hiện của các hạch cổ sưng to dai dẳng, rất dễ bị nhầm lẫn với tình trạng viêm hạch phản ứng thông thường do viêm họng hoặc viêm amidan.

Các biến chứng của ung thư tuyến giáp

Nếu không được phát hiện sớm và điều trị theo đúng phác đồ y khoa, ung thư tuyến giáp sẽ gây ra nhiều biến chứng nặng nề, ảnh hưởng nghiêm trọng đến chất lượng sống và tính mạng của người bệnh.

Di căn xa đến các cơ quan quan trọng

Khi các tế bào ác tính phá vỡ lớp vỏ bảo vệ của tuyến giáp, chúng sẽ đi vào hệ thống tuần hoàn máu và hệ bạch huyết để di chuyển đến các cơ quan xa. Biến chứng di căn phổ biến nhất là đến phổi (gây ho kéo dài, ho ra máu, tràn dịch màng phổi và suy hô hấp) và di căn đến xương (gây đau xương dữ dội, tiêu xương, dẫn đến nguy cơ gãy xương bệnh lý dù chỉ gặp chấn thương rất nhẹ). Trong các trường hợp muộn, tế bào ung thư có thể di căn lên não, gây tăng áp lực nội sọ, đau đầu dữ dội, co giật và liệt nửa người.

Chèn ép đường thở và đường ăn uống cấp tính

Sự tăng trưởng không ngừng về kích thước của khối u vùng cổ trước sẽ đè sập khí quản và thực quản. Biến chứng này khiến đường thở của bệnh nhân ngày càng bị thu hẹp, dẫn đến tình trạng thiếu oxy mãn tính, ngạt thở cấp tính đe dọa tính mạng và bắt buộc phải thực hiện thủ thuật mở khí quản để thở. Đồng thời, việc thực quản bị chèn ép hoàn toàn khiến người bệnh không thể nuốt được bất kỳ loại thức ăn hay nước uống nào, dẫn đến suy kiệt thể trạng, mất nước và suy dinh dưỡng nặng.

Mất giọng nói và tổn thương thần kinh vĩnh viễn

Khối u ác tính xâm lấn sâu và phá hủy trực tiếp dây thần kinh thanh quản quặt ngược nằm ngay sát phía sau tuyến giáp. Biến chứng này ban đầu gây khàn tiếng nặng, nói thào thào và tiến triển thành mất giọng nói hoàn toàn. Nếu tổn thương xảy ra ở cả hai bên dây thần kinh thanh quản, hai dây thanh âm sẽ bị liệt ở tư thế khép trung gian, gây tắc nghẽn đường thở cấp tính cực kỳ nguy hiểm, đòi hỏi phải can thiệp cấp cứu ngay lập tức.

Hạ canxi máu và suy tuyến giáp vĩnh viễn sau phẫu thuật

Đây là biến chứng phát sinh từ quá trình điều trị triệt căn bằng phẫu thuật. Khi thực hiện cắt bỏ toàn bộ tuyến giáp và nạo vét hạch cổ diện rộng, các tuyến cận giáp (tuyến kiểm soát nồng độ canxi trong máu nằm tựa trên tuyến giáp) rất dễ bị tổn thương hoặc vô tình bị cắt bỏ hoàn toàn. Hậu quả là gây hạ canxi máu cấp tính với biểu hiện co rút cơ (cơn Tetany), tê bì quanh miệng, co quắp tay chân. Bên cạnh đó, việc mất hoàn toàn tuyến giáp khiến người bệnh rơi vào tình trạng suy giáp vĩnh viễn, phải phụ thuộc hoàn toàn vào thuốc bổ sung hormone suốt đời.

Đối tượng nguy cơ mắc ung thư tuyến giáp

Nhóm tuổi, giới tính dễ mắc bệnh (phổ biến)

Dựa trên các nghiên cứu dịch tễ học quy mô lớn, tỷ lệ mắc ung thư tuyến giáp có sự khác biệt rất rõ rệt theo giới tính và độ tuổi sinh học:

• Giới tính nữ: Phụ nữ có nguy cơ mắc bệnh cao gấp 3 lần so với nam giới. Các nhà khoa học cho rằng sự chênh lệch lớn này liên quan mật thiết đến sự biến động nội tiết tố nữ estrogen trong các giai đoạn dậy thì, mang thai, sau sinh và tiền mãn kinh, do các tế bào tuyến giáp có các thụ thể nhạy cảm với hormone này.
• Nhóm tuổi từ 30 đến 50 tuổi ở nữ giới: Đây là nhóm tuổi ghi nhận tỷ lệ chẩn đoán mắc mới cao nhất, đặc biệt là đối với các thể ung thư biệt hóa như thể nhú và thể nang.
• Nhóm tuổi trên 60 tuổi ở nam giới: Mặc dù nam giới ít mắc bệnh hơn, nhưng nếu mắc bệnh ở độ tuổi sau 60, họ thường có nguy cơ cao đối mặt với các thể ung thư có độ ác tính cao, tiến triển rất nhanh và có tiên lượng điều trị kém hơn.

Nhóm yếu tố nguy cơ khác (hiếm hoặc ít phổ biến hơn)

Bên cạnh giới tính và tuổi tác, các nhóm đối tượng sở hữu những đặc điểm dưới đây cũng có nguy cơ mắc bệnh cao hơn rõ rệt so với cộng đồng:

• Người có tiền sử gia đình có người thân cận huyết mắc bệnh lý tuyến giáp ác tính: Đặc biệt là có bố mẹ, anh chị em ruột mắc ung thư tuyến giáp thể tủy hoặc thể nhú. Yếu tố này cảnh báo sự tồn tại của các gene đột biến có tính di truyền trong gia tộc.
• Người từng trải qua xạ trị vùng đầu cổ khi còn nhỏ: Những người từng phải điều trị bằng tia xạ để chữa các bệnh lý lành tính vùng cổ trước đây (như viêm amidan, u mạch máu, mụn trứng cá nặng) hoặc điều trị ung thư hạch (bệnh Hodgkin).
• Người mắc các hội chứng đa u nội tiết di truyền phức tạp: Những người được xác định mang hội chứng MEN 2A, MEN 2B hoặc hội chứng Cowden, bệnh bướu lành tuyến giáp gia đình. Những đối tượng này cần được theo dõi và tầm soát đặc biệt ngay từ khi còn rất nhỏ.

Phòng ngừa ung thư tuyến giáp

Mặc dù không thể phòng ngừa tuyệt đối ung thư tuyến giáp do các yếu tố di truyền không thể thay đổi, chúng ta hoàn toàn có thể chủ động giảm thiểu tối đa nguy cơ mắc bệnh bằng cách áp dụng các biện pháp khoa học sau đây:

Hạn chế tối đa việc tiếp xúc với bức xạ ion hóa

Tránh các xét nghiệm hình ảnh sử dụng tia xạ liều cao như chụp X-quang hoặc chụp cắt lớp vi tính (CT Scan) vùng đầu cổ khi không thực sự cần thiết, đặc biệt là đối với trẻ em và thanh thiếu niên – đối tượng có tế bào tuyến giáp cực kỳ nhạy cảm với tia xạ. Khi bắt buộc phải thực hiện các kỹ thuật này trong chẩn đoán y khoa, cần yêu cầu nhân viên y tế trang bị tấm chì che chắn bảo vệ vùng cổ trước để hạn chế lượng tia xạ hấp thụ vào tuyến giáp.

Xây dựng chế độ dinh dưỡng cung cấp đủ lượng i-ốt cần thiết

Đảm bảo chế độ ăn uống hàng ngày được cung cấp đầy đủ i-ốt thông qua việc sử dụng muối i-ốt, nước mắm bổ sung i-ốt hoặc ăn các thực phẩm giàu i-ốt tự nhiên như hải sản, rong biển, tảo biển với hàm lượng hợp lý. Việc thiếu hụt i-ốt kéo dài sẽ kích thích tuyến yên tăng tiết hormone TSH, làm tuyến giáp phải hoạt động quá công suất, phì đại và tăng nguy cơ hình thành các nhân giáp ác tính thể nang.

Thực hiện tầm soát định kỳ cho nhóm đối tượng nguy cơ cao

Đối với những người có tiền sử gia đình có người mắc ung thư tuyến giáp, đặc biệt là thể tủy, hoặc những người phát hiện mang gene đột biến RET, cần thực hiện xét nghiệm tầm soát gene sớm và siêu âm tuyến giáp định kỳ mỗi 6 – 12 tháng. Trong một số trường hợp mang gene đột biến RET có nguy cơ cực cao phát triển ung thư thể tủy, các bác sĩ có thể khuyến cáo phẫu thuật cắt tuyến giáp chủ động phòng ngừa ngay từ khi còn nhỏ để loại bỏ hoàn toàn nguy cơ khởi phát bệnh.

Duy trì lối sống lành mạnh và kiểm soát cân nặng hợp lý

Thực hiện chế độ ăn uống khoa học, nhiều rau xanh, trái cây tươi giàu chất chống oxy hóa để bảo vệ tế bào khỏi sự tấn công của các gốc tự do gây đột biến DNA. Thường xuyên luyện tập thể dục thể thao để duy trì cân nặng hợp lý, tránh tình trạng thừa cân béo phì (đã được chứng minh là có liên quan đến việc gia tăng nguy cơ mắc nhiều loại ung thư, trong đó có ung thư tuyến giáp). Đồng thời, tuyệt đối không hút thuốc lá và hạn chế rượu bia để bảo vệ hệ nội tiết luôn khỏe mạnh.

Chẩn đoán ung thư tuyến giáp

Quy trình chẩn đoán ung thư tuyến giáp hiện nay được thực hiện rất bài bản, kết hợp nhiều phương pháp chẩn đoán hình ảnh tiên tiến và xét nghiệm tế bào học có độ chính xác cực kỳ cao:

Siêu âm tuyến giáp vùng cổ

Đây là phương pháp chẩn đoán hình ảnh đầu tay, không xâm lấn, an toàn và cực kỳ hiệu quả để phát hiện các nhân giáp ngay cả khi kích thước của chúng chỉ vài milimet. Qua hình ảnh siêu âm độ phân giải cao, các bác sĩ chuyên khoa có thể đánh giá chi tiết cấu trúc nhân giáp (nhân đặc hay nhân nang), ranh giới (rõ hay mờ), sự hiện diện của các nốt vôi hóa nhỏ (microcalcification), trục của nhân (cao hơn rộng) và tình trạng tăng sinh mạch máu để phân loại mức độ nghi ngờ ác tính theo hệ thống phân loại chuẩn quốc tế TI-RADS.

Chọc hút tế bào bằng kim nhỏ (FNA)

Đây là tiêu chuẩn vàng trong chẩn đoán trước phẫu thuật, giúp xác định chính xác bản chất lành tính hay ác tính của nhân giáp. Dưới sự hướng dẫn trực tiếp của máy siêu âm, bác sĩ sẽ sử dụng một cây kim cực nhỏ (tương đương kim tiêm thuốc) đâm nhẹ qua da cổ vào đúng vị trí nhân giáp nghi ngờ để hút ra một lượng nhỏ tế bào. Các tế bào này sau đó được trải lên lam kính, nhuộm đặc biệt và soi dưới kính hiển vi bởi bác sĩ giải phẫu bệnh để tìm kiếm sự hiện diện của các tế bào ung thư ác tính.

Xét nghiệm máu đánh giá chức năng giáp và marker ung thư

Xét nghiệm máu bao gồm việc định lượng nồng độ các hormone tuyến giáp (FT3, FT4) và hormone kích thích tuyến giáp (TSH) để đánh giá tình trạng hoạt động của tuyến giáp. Bên trọng đó, các xét nghiệm định lượng chất chỉ điểm ung thư (marker) đóng vai trò rất quan trọng: định lượng Calcitonin và CEA trong máu đối với trường hợp nghi ngờ ung thư thể tủy, hoặc định lượng Thyroglobulin (Tg) phối hợp cùng kháng thể kháng Thyroglobulin (TgAb) nhằm theo dõi, đánh giá nguy cơ tái phát sau khi người bệnh đã được phẫu thuật cắt giáp hoàn toàn.

Chụp cắt lớp vi tính (CT Scan) hoặc cộng hưởng từ (MRI) vùng cổ

Các phương pháp chẩn đoán hình ảnh cắt lớp này thường được chỉ định trong những trường hợp khối u giáp có kích thước lớn, tiến triển nhanh hoặc nghi ngờ đã xâm lấn ra ngoài vỏ giáp vào các cấu trúc sâu xung quanh vùng cổ như khí quản, thực quản, các mạch máu lớn (động mạch cảnh, tĩnh mạch cổ) hoặc di căn xuống hạch trung thất. Kết quả CT Scan hay MRI giúp bác sĩ phẫu thuật lập bản đồ chi tiết cho ca mổ, hạn chế tối đa các tai biến tổn thương mạch máu và thần kinh quan trọng.

Điều trị ung thư tuyến giáp

Phương pháp y khoa

Lựa chọn phương pháp điều trị ung thư tuyến giáp phụ thuộc vào thể mô bệnh học (thể nhú, thể nang, thể tủy hay thể không biệt hóa), giai đoạn tiến triển của bệnh, độ tuổi và thể trạng chung của bệnh nhân. Các phương pháp y khoa chính bao gồm:

• Phẫu thuật cắt bỏ tuyến giáp: Đây là phương pháp điều trị triệt căn đóng vai trò quan trọng nhất. Tùy thuộc vào kích thước u và sự lan rộng của bệnh, bác sĩ có thể chỉ định cắt bỏ một thùy và eo tuyến giáp (đối với u nhỏ dưới 1 – 2 cm, đơn độc, chưa di căn) hoặc phẫu thuật cắt bỏ toàn bộ tuyến giáp kết hợp với nạo vét hạch cổ (nếu có di căn hạch cổ hoặc u kích thước lớn).
• Liệu pháp i-ốt phóng xạ (I-131): Thường được chỉ định sau khi bệnh nhân đã được phẫu thuật cắt bỏ toàn bộ tuyến giáp đối với các trường hợp ung thư thể biệt hóa (thể nhú, thể nang) có nguy cơ tái phát trung bình hoặc cao. Khi uống I-131, các phân tử phóng xạ sẽ được các tế bào tuyến giáp lành tính còn sót lại hoặc tế bào ung thư đã di căn khắp cơ thể hấp thụ chọn lọc và tiêu diệt chúng bằng tia xạ Beta, hạn chế tối đa tổn thương đến các mô lành xung quanh.
• Liệu pháp hormone thay thế và ức chế TSH (Levothyroxine): Bệnh nhân sau cắt toàn bộ tuyến giáp phải uống thuốc Levothyroxine hàng ngày suốt đời để bù đắp lượng hormone giáp thiếu hụt. Ngoài ra, việc dùng thuốc liều cao để giữ nồng độ TSH trong máu ở mức cực thấp (ức chế TSH) có tác dụng ngăn chặn sự kích thích tăng trưởng của các tế bào ung thư tuyến giáp còn sót lại, giảm tỷ lệ tái phát bệnh.
• Liệu pháp nhắm trúng đích: Áp dụng cho các trường hợp ung thư tuyến giáp giai đoạn muộn, di căn xa và đã kháng hoàn toàn với liệu pháp điều trị bằng i-ốt phóng xạ I-131. Các thuốc ức chế Tyrosine Kinase đa mục tiêu (như Lenvatinib, Sorafenib) giúp ức chế quá trình tăng sinh mạch máu nuôi dưỡng khối u và ngăn chặn các con đường truyền tín hiệu phân chia của tế bào ác tính.

Lối sống hỗ trợ

Bên cạnh việc tuân thủ nghiêm ngặt phác đồ điều trị y khoa của bác sĩ, một lối sống khoa học và tích cực sẽ giúp người bệnh nhanh chóng phục hồi sức khỏe, giảm thiểu tác dụng phụ của các liệu pháp điều trị:

• Thực hiện chế độ ăn kiêng i-ốt nghiêm ngặt trước khi điều trị I-131: Người bệnh cần tuân thủ chế độ ăn nghèo i-ốt (dưới 50 microgam i-ốt/ngày) trong vòng 2 tuần trước khi uống I-131 theo chỉ định của bác sĩ. Việc này giúp làm “đói” i-ốt các tế bào đích, từ đó giúp chúng hấp thụ tối đa lượng i-ốt phóng xạ khi điều trị, nâng cao hiệu quả diệt tủy giáp.
• Bổ sung canxi và vitamin D hợp lý: Nếu người bệnh bị suy cận giáp tạm thời hoặc vĩnh viễn sau phẫu thuật dẫn đến hạ canxi máu, cần bổ sung canxi đường uống cùng vitamin D theo đúng liều lượng bác sĩ hướng dẫn để ngăn chặn tình trạng tê bì chân tay và co rút cơ.
• Tập luyện các bài tập vận động vùng cổ nhẹ nhàng: Sau khi vết mổ đã lành hoàn toàn, bệnh nhân nên thực hiện các bài tập kéo giãn cơ cổ nhẹ nhàng dưới sự hướng dẫn của chuyên gia vật lý trị liệu để giảm thiểu tình trạng xơ cứng cơ vùng cổ, cải thiện độ linh hoạt của khớp cổ và giảm cảm giác căng tức khó chịu quanh vết mổ.

Lưu ý khi điều trị

Để đảm bảo hiệu quả điều trị tối ưu và sự an toàn tuyệt đối cho người bệnh cũng như những người xung quanh, cần lưu ý một số nguyên tắc y khoa quan trọng sau:

• Uống thuốc hormone tuyến giáp đúng giờ và đúng cách: Thuốc Levothyroxine phải được uống đều đặn mỗi ngày vào một khung giờ cố định vào buổi sáng, ngay khi vừa thức dậy và trước khi ăn sáng ít nhất từ 30 đến 60 phút. Nên uống thuốc với một ly nước lọc đầy, tránh uống cùng sữa, nước hoa quả, trà, cà phê hay các thuốc chứa canxi, sắt vì sẽ làm giảm nghiêm trọng khả năng hấp thu thuốc của cơ thể.
• Tuân thủ nghiêm ngặt nguyên tắc cách ly phóng xạ sau khi uống I-131: Người bệnh cần cách ly tạm thời tại phòng riêng trong khoảng 3 – 7 ngày đầu sau khi uống thuốc phóng xạ. Cần sử dụng nhà vệ sinh riêng, xả nước nhiều lần sau khi sử dụng, giặt quần áo riêng biệt và giữ khoảng cách an toàn tối thiểu 2 mét với người xung quanh, tuyệt đối không tiếp xúc gần với phụ nữ mang thai và trẻ em nhỏ để tránh phơi nhiễm phóng xạ cho họ.
• Tái khám định kỳ theo đúng lịch hẹn của bác sĩ: Việc tái khám định kỳ mỗi 3 – 6 tháng trong những năm đầu sau điều trị là cực kỳ quan trọng để thực hiện siêu âm vùng cổ kiểm tra hạch, xét nghiệm nồng độ hormone TSH để điều chỉnh liều thuốc hormone phù hợp và định lượng nồng độ Thyroglobulin (Tg) nhằm phát hiện sớm nhất các dấu hiệu bệnh tái phát hoặc di căn.

So sánh với bệnh lý tương tự

Bệnh lý tương tự

Tuyến giáp là cơ quan rất dễ xuất hiện các tổn thương dạng khối u hoặc tình trạng viêm nhiễm. Trên lâm sàng, có hai bệnh lý phổ biến có những biểu hiện ban đầu rất dễ bị nhầm lẫn với ung thư tuyến giáp:

• Bướu cổ lành tính (Bướu giáp nhân lành tính): Là tình trạng tăng sinh phì đại của các tế bào tuyến giáp bình thường, tạo thành một hoặc nhiều nhân giáp lành tính. Bệnh lý này chiếm tỷ lệ rất cao trong cộng đồng, hoàn toàn không có tính chất ác tính, không xâm lấn mô lành và không bao giờ di căn xa sang các cơ quan khác.
• Viêm tuyến giáp tự miễn Hashimoto: Là một bệnh lý viêm mãn tính của tuyến giáp do hệ thống miễn dịch của cơ thể sản sinh ra các kháng thể tự miễn tấn công hủy hoại các tế bào tuyến giáp lành. Quá trình viêm kéo dài có thể tạo ra các nốt xơ cứng, làm tuyến giáp to lên gồ ghề, rất dễ bị nhầm lẫn với các khối u ác tính khi sờ nắn lâm sàng hoặc siêu âm vùng cổ.

Phân biệt giữa các bệnh lý

Để giúp người bệnh có cái nhìn rõ ràng và tránh hoang mang lo lắng, bảng so sánh chi tiết dưới đây sẽ phân biệt rõ 3 bệnh lý vùng giáp dựa trên 5 tiêu chí y khoa quan trọng:

Mọi người cũng hỏi

Ung thư tuyến giáp có chữa khỏi được không?

Ung thư tuyến giáp hoàn toàn có thể chữa khỏi được với tỷ lệ rất cao, đặc biệt là đối với các thể biệt hóa như thể nhú và thể nang (chiếm hơn 90% tổng số ca bệnh). Nếu bệnh được phát hiện ở giai đoạn sớm, khi các tế bào ác tính vẫn còn nằm hoàn toàn giới hạn trong bao giáp và chưa di căn hạch vùng, tỷ lệ sống sót sau 5 năm của người bệnh có thể đạt trên 98% đến 100%. Ngay cả khi bệnh nhân được chẩn đoán ở giai đoạn muộn hơn khi đã có di căn hạch cổ lân cận, việc áp dụng phác đồ phối hợp chuẩn y khoa bao gồm phẫu thuật triệt căn nạo vét hạch kết hợp với liệu pháp uống i-ốt phóng xạ I-131 vẫn mang lại hiệu quả kiểm soát bệnh vô cùng tuyệt vời, giúp bệnh nhân sống khỏe mạnh, kéo dài tuổi thọ thêm hàng chục năm với chất lượng cuộc sống gần như người bình thường. Tuy nhiên, tiên lượng sẽ kém hơn đối với thể không biệt hóa do tốc độ phát triển quá nhanh, đòi hỏi phải phát hiện bệnh cực kỳ sớm.

Sau khi cắt toàn bộ tuyến giáp có phải uống thuốc suốt đời không?

Có, việc uống thuốc hormone thay thế hàng ngày suốt đời là bắt buộc đối với tất cả các bệnh nhân đã thực hiện phẫu thuật cắt bỏ toàn bộ tuyến giáp. Tuyến giáp là cơ quan duy nhất trong cơ thể sản xuất ra hormone Thyroxine (T4) – một hormone đóng vai trò sống còn trong việc điều hòa toàn bộ quá trình trao đổi chất, nhịp tim, nhiệt độ và hoạt động của mọi tế bào. Khi tuyến giáp bị cắt bỏ hoàn toàn, cơ thể sẽ rơi vào trạng thái suy giáp nặng nề nếu không được bổ sung hormone từ bên ngoài. Do đó, người bệnh phải uống viên thuốc hormone tổng hợp Levothyroxine mỗi ngày. Việc bổ sung hormone này không chỉ có tác dụng thay thế lượng hormone thiếu hụt để duy trì hoạt động sinh lý bình thường cho cơ thể, mà còn giúp ức chế hormone TSH từ tuyến yên nhằm ngăn ngừa các tế bào ung thư tuyến giáp còn sót lại bị kích thích tái phát.

Bệnh ung thư tuyến giáp có lây qua đường ăn uống hoặc tiếp xúc không?

Ung thư tuyến giáp hoàn toàn không phải là bệnh truyền nhiễm, do đó bệnh không thể lây truyền từ người này sang người khác qua bất kỳ con đường tiếp xúc thông thường hay gián tiếp nào. Bệnh được hình thành do các đột biến gene xảy ra trong cấu trúc DNA của chính các tế bào tuyến giáp của cá thể người bệnh dưới tác động của các yếu tố nguy cơ như bức xạ ion hóa, di truyền hay chế độ ăn uống. Hoàn toàn không có sự hiện diện của virus, vi khuẩn hay bất kỳ tác nhân lây nhiễm nào trong sự khởi phát bệnh. Vì vậy, người thân, bạn bè và đồng nghiệp hoàn toàn có thể yên tâm sinh hoạt, ăn uống chung, giao tiếp, ôm hôn hay chăm sóc người bệnh bình thường mà không cần thực hiện bất kỳ biện pháp cách ly hay phòng ngừa lây nhiễm nào. Lưu ý duy nhất là cần tránh tiếp xúc gần trong vài ngày đầu khi người bệnh vừa thực hiện uống i-ốt phóng xạ I-131 để phòng ngừa phơi nhiễm tia xạ.

Chi phí điều trị ung thư tuyến giáp có cao không và có được bảo hiểm chi trả không?

So với các bệnh lý ác tính khác, chi phí điều trị ung thư tuyến giáp được đánh giá là ở mức trung bình, hợp lý và nằm trong khả năng chi trả của đa số người bệnh, do các kỹ thuật điều trị như phẫu thuật và uống i-ốt phóng xạ I-131 đã rất phổ biến và được chuẩn hóa. Tại Việt Nam, Bảo hiểm Y tế (BHYT) chi trả phần lớn các danh mục điều trị chính của căn bệnh này theo đúng quy định phân tuyến, bao gồm chi phí phẫu thuật cắt giáp, chi phí nạo vét hạch cổ, tiền giường bệnh, tiền thuốc hormone thay thế định kỳ hàng tháng và đặc biệt là chi phí cho các đợt nằm viện uống i-ốt phóng xạ I-131. Do đó, nếu người bệnh có thẻ BHYT và đi khám chữa bệnh đúng tuyến, gánh nặng tài chính sẽ được giảm thiểu tối đa, giúp người bệnh yên tâm tuân thủ đầy đủ phác đồ điều trị lâu dài mà không gặp quá nhiều khó khăn về kinh tế.

Phụ nữ sau khi điều trị ung thư tuyến giáp có thể mang thai và sinh con được không?

Phụ nữ sau khi điều trị ổn định ung thư tuyến giáp hoàn toàn có thể mang thai và sinh con khỏe mạnh bình thường mà không phải lo lắng về việc ảnh hưởng đến thai nhi. Tuy nhiên, việc lên kế hoạch mang thai cần được thảo luận kỹ lưỡng và có sự đồng ý của bác sĩ chuyên khoa nội tiết. Nếu người bệnh phải trải qua liệu pháp điều trị bằng i-ốt phóng xạ I-131 sau phẫu thuật, các bác sĩ khuyến cáo bắt buộc phải trì hoãn việc thụ thai ít nhất từ 6 đến 12 tháng sau liều phóng xạ cuối cùng. Khoảng thời gian này giúp đảm bảo chất phóng xạ đã được đào thải hoàn toàn ra khỏi cơ thể và chức năng buồng trứng đã hồi phục ổn định. Trong suốt thai kỳ, thai phụ cần được kiểm tra xét nghiệm máu định kỳ mỗi 4 – 6 tuần để bác sĩ điều chỉnh liều lượng thuốc Levothyroxine phù hợp, vì nhu cầu hormone giáp của cơ thể người mẹ sẽ tăng cao để phục vụ cho sự phát triển não bộ của thai nhi.

Ung thư tuyến giáp có di truyền sang thế hệ sau không?

Khả năng di truyền của ung thư tuyến giáp phụ thuộc rất lớn vào thể bệnh mô học mà người bệnh mắc phải. Phần lớn các trường hợp mắc thể biệt hóa (thể nhú, thể nang) xảy ra một cách ngẫu nhiên do tác động của môi trường và tuổi tác, tỷ lệ có yếu tố di truyền gia đình chỉ chiếm khoảng 5%. Tuy nhiên, đối với ung thư tuyến giáp thể tủy (MTC), yếu tố di truyền đóng vai trò cực kỳ mạnh mẽ. Khoảng 25% các ca ung thư thể tủy có liên quan đến đột biến gene RET di truyền trội trên nhiễm sắc thể thường, nằm trong hội chứng đa u tuyến nội tiết tuýp 2 (MEN 2). Nếu cha hoặc mẹ mang đột biến gene RET này, con cái sinh ra sẽ có tới 50% nguy cơ thừa hưởng gene đột biến và hầu như chắc chắn sẽ phát triển bệnh trong đời. Đối với các gia đình có người mắc thể tủy, việc thực hiện xét nghiệm gene đột biến RET cho tất cả các thành viên thế hệ sau là cực kỳ khẩn thiết để có hướng can thiệp sớm.

Tài liệu tham khảo về ung thư tuyến giáp

• American Thyroid Association (ATA)
• American Cancer Society (ACS)
• National Comprehensive Cancer Network (NCCN)
• World Health Organization (WHO) – International Agency for Research on Cancer (IARC)
• Mayo Clinic