Ung thư phổi: Nguyên nhân, triệu chứng, chẩn đoán và điều trị

Ung thư phổi là gì?

Ung thư phổi là một bệnh lý ác tính xảy ra khi các tế bào trong nhu mô phổi bắt đầu tăng sinh một cách vô tổ chức và mất kiểm soát, dần dần hình thành nên các khối u ác tính. Sự phát triển bất thường này phá hủy cấu trúc mô phổi lành lặn xung quanh, làm suy giảm nghiêm trọng chức năng hô hấp của cơ thể và cản trở trực tiếp đến quá trình trao đổi khí oxy và carbon dioxide thiết yếu để duy trì sự sống.

Đây là một trong những căn bệnh ác tính có mức độ nguy hiểm hàng đầu và là nguyên nhân gây tử vong do ung thư cao nhất trên toàn cầu. Theo các báo cáo thống kê thực tế từ Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) và Cơ quan Nghiên cứu Ung thư Quốc tế (IARC), mỗi năm thế giới ghi nhận hơn 2,2 triệu ca mắc mới và khoảng 1,8 triệu ca tử vong do căn bệnh này. Tại Việt Nam, bệnh đứng hàng thứ hai về cả tỷ lệ mắc mới lẫn tỷ lệ tử vong, chỉ sau ung thư gan. Nếu không được phát hiện sớm và điều trị kịp thời bằng các phác đồ y khoa chuyên sâu, tế bào ác tính sẽ nhanh chóng xâm lấn vào hệ thống hạch bạch huyết và mạch máu, di căn đến các cơ quan xa như não, xương, gan, tuyến thượng thận, dẫn đến suy kiệt thể chất và tử vong trong thời gian ngắn.

Nguyên nhân gây ra ung thư phổi

Nguyên nhân

Sự hình thành khối u ác tính ở phổi xuất phát từ nhiều tác nhân độc hại khác nhau tác động trực tiếp hoặc gián tiếp lên hệ hô hấp của con người trong thời gian dài.

Hút thuốc lá trực tiếp là nguyên nhân chính và hàng đầu gây ra bệnh, chiếm khoảng 85% đến 90% tổng số ca mắc. Trong khói thuốc lá chứa hơn 7.000 chất hóa học độc hại, trong đó có ít nhất 69 chất đã được chứng minh là tác nhân gây ung thư cực mạnh như benzene, formaldehyde, arsenic, cadmium và các hydrocarbon thơm đa vòng (PAHs). Khi hít vào, các chất này trực tiếp hủy hoại các tế bào biểu mô lót đường thở của phổi.

Bên cạnh nguyên nhân trực tiếp, các yếu tố gián tiếp khác dưới đây cũng đóng vai trò thúc đẩy sự phát triển của bệnh:

• Hút thuốc lá thụ động: Những người không hút thuốc nhưng thường xuyên phải hít khói thuốc từ người khác tại nhà hoặc nơi làm việc có nguy cơ mắc bệnh tăng từ 20% đến 30% do khói thuốc thụ động vẫn chứa nồng độ chất độc cực cao.
• Tiếp xúc với khí radon: Đây là một loại khí phóng xạ tự nhiên không màu, không mùi, sinh ra từ sự phân rã của urani trong đất đá và tích tụ trong các không gian kín của tòa nhà qua các vết nứt nền, là nguyên nhân hàng đầu gây bệnh ở những người chưa từng hút thuốc.
• Phơi nhiễm hóa chất và bụi kim loại tại nơi làm việc: Thường xuyên làm việc trong môi trường tiếp xúc với amiăng (asbestos), thạch anh, niken, crom, thạch tín hoặc khí thải động cơ diesel làm biến đổi cấu trúc tế bào phế quản, tăng nguy cơ hình thành khối u ác tính.
• Ô nhiễm không khí môi trường: Việc hít thở không khí có nồng độ bụi mịn PM2.5 cao, khí thải công nghiệp, khí CO và các dung môi hữu cơ bay hơi lâu ngày gây ra các phản ứng viêm mạn tính và làm tổn thương DNA tế bào phổi.
• Yếu tố di truyền cá thể: Những người có người thân ruột thịt (bố mẹ, anh chị em) từng mắc bệnh có khả năng di truyền các đột biến cấu trúc gen nhạy cảm hoặc có cùng xu hướng suy giảm khả năng sửa chữa DNA bị tổn thương.

Cơ chế

Cơ chế sinh bệnh học của khối u ác tính ở phổi là một chuỗi biến đổi sinh học phức tạp diễn ra liên tục từ cấp độ phân tử đến cấu trúc mô.

• Đột biến gen tích lũy: Các tác nhân độc hại từ môi trường bên ngoài tác động liên tục vào phổi, làm đứt gãy mạch DNA và gây ra các sai sót trong quá trình sao chép tế bào. Khi các lỗi này vượt quá khả năng tự sửa chữa của cơ thể, các đột biến gen ác tính sẽ hình thành và tích lũy.
• Kích hoạt các gen sinh ung: Các đột biến làm hoạt hóa quá mức các gen sinh ung (như EGFR, KRAS, ALK, ROS1), thúc đẩy các tế bào biểu mô phế quản phân chia liên tục, bỏ qua các tín hiệu ức chế tăng trưởng tự nhiên của cơ thể.
• Bất hoạt gen ức chế khối u: Sự suy giảm chức năng hoặc mất hoàn toàn các gen bảo vệ (đặc biệt là gen TP53 và RB1) khiến tế bào bị tổn thương nghiêm trọng không thể thực hiện quá trình tự hủy theo chương trình (apoptosis), dẫn đến sự tăng sinh vô hạn của tế bào dị dạng.
• Tăng sinh mạch và xâm lấn màng nền: Khi khối u đạt kích thước nhất định, chúng giải phóng các yếu tố tăng trưởng nội mạc mạch máu (VEGF) để tự tạo ra hệ thống mạch máu mới nuôi dưỡng chính mình, giúp tế bào ác tính dễ dàng xâm nhập qua màng nền vào hệ tuần hoàn để di căn xa.

Triệu chứng của ung thư phổi

Triệu chứng phổ biến

Trong giai đoạn đầu, bệnh tiến triển âm thầm nên các biểu hiện lâm sàng thường rất mơ hồ. Khi khối u phát triển lớn, các triệu chứng sau sẽ xuất hiện rõ nét:

• Ho dai dẳng kéo dài: Đây là dấu hiệu phổ biến nhất của bệnh. Cơn ho không thuyên giảm sau nhiều tuần điều trị bằng các thuốc ho thông thường, có thể là ho khan hoặc ho khạc đờm đặc.
• Ho ra máu: Bệnh nhân khạc ra đờm có lẫn những tia máu tươi hoặc máu có màu sẫm, đây là dấu hiệu cảnh báo tổn thương loét mạch máu trong đường thở do khối u xâm lấn.
• Đau tức ngực thường trực: Cơn đau âm ỉ hoặc nhói lên ở vùng ngực, đau tăng lên khi bệnh nhân hít thở sâu, ho, hắt hơi hoặc cười do khối u đã xâm lấn đến màng phổi hoặc thành ngực.
• Khó thở và thở khò khè: Cảm giác hụt hơi, khó thở xảy ra khi khối u phát triển lớn gây hẹp lòng phế quản, bít tắc đường thở hoặc gây tràn dịch màng phổi ép chặt phổi.
• Khàn tiếng kéo dài: Giọng nói thay đổi trở nên trầm đục, khàn đặc do khối u ở vùng đỉnh phổi hoặc các hạch bạch huyết trung thất sưng to chèn ép vào dây thần kinh thanh quản quặt ngược.
• Sụt cân nhanh không rõ nguyên nhân: Cơ thể sụt giảm trọng lượng đột ngột đi kèm với cảm giác mệt mỏi rã rời, chán ăn do tế bào ác tính giải phóng các cytokine gây rối loạn chuyển hóa toàn thân.

Triệu chứng theo mức độ

Triệu chứng lâm sàng có sự khác biệt rõ rệt giữa giai đoạn sớm khi khối u còn khu trú và giai đoạn muộn khi bệnh đã lan tràn toàn thân:

Trường hợp đặc biệt

Một số thể khối u ác tính nằm ở vị trí đặc thù hoặc có hoạt tính sinh học đặc biệt sẽ gây ra các hội chứng lâm sàng rất đặc trưng:

• Hội chứng Pancoast: Xuất hiện khi khối u nằm ở vùng đỉnh phổi chèn ép vào đám rối thần kinh cánh tay và chuỗi hạch giao cảm cổ, gây đau đớn dữ dội ở vùng vai lan xuống mặt trong cánh tay, đi kèm hội chứng Horner (sụp mí mắt, co đồng tử, giảm tiết mồ hôi một bên mặt).
• Hội chứng chèn ép tĩnh mạch chủ trên: Khối u trung thất hoặc hạch lớn chèn ép vào tĩnh mạch chủ trên cản trở máu từ đầu cổ về tim, gây phù nề vùng mặt, cổ, nổi tĩnh mạch nông ở ngực và khó thở khi nằm đầu thấp.
• Hội chứng cận ung thư: Tế bào ung thư bài tiết các hormone hoặc peptides vào máu gây ra các rối loạn điện giải và thần kinh như tăng canxi máu (gây lú lẫn, buồn nôn), hội chứng SIADH gây giảm natri máu, hoặc hội chứng Cushing do tăng tiết ACTH.

Các biến chứng của ung thư phổi

Sự tiến triển tự nhiên của khối u ác tính ở phổi không chỉ phá hủy chức năng hô hấp mà còn gây ra nhiều biến chứng nghiêm trọng đe dọa trực tiếp đến mạng sống của người bệnh.

Tràn dịch màng phổi ác tính

Khi các tế bào ác tính xâm lấn trực tiếp vào lá thành và lá tạng của màng phổi, chúng gây ra phản ứng viêm mạnh và làm rò rỉ dịch rỉ ác tính vào khoang màng phổi. Lượng dịch tích tụ ngày càng nhiều sẽ chèn ép cơ học vào nhu mô phổi lành, gây xẹp phổi hoàn toàn và dẫn đến tình trạng suy hô hấp cấp tính, khiến người bệnh luôn có cảm giác ngạt thở, thiếu oxy nghiêm trọng.

Di căn lan rộng đến các cơ quan xa

Tế bào ác tính bong ra khỏi khối u ban đầu, di chuyển theo đường máu và hệ bạch huyết để đến định cư và phá hủy các cơ quan khác. Di căn xương gây đau đớn khủng khiếp, tiêu xương và gãy xương bệnh lý; di căn não gây tăng áp lực nội sọ, đau đầu dữ dội, co giật, liệt nửa người; di căn gan dẫn đến suy gan, vàng da, cổ trướng và hôn mê gan.

Hội chứng tắc nghẽn và xẹp phổi

Khối u phát triển lớn ngay trong lòng các phế quản chính sẽ bít kín hoàn toàn đường dẫn khí của một thùy phổi hoặc toàn bộ một bên phổi. Sự tắc nghẽn này khiến không khí không thể đi vào, dẫn đến xẹp phổi. Vùng phổi xẹp bị ứ đọng dịch bài tiết, tạo điều kiện thuận lợi cho các vi khuẩn độc lực cao phát triển gây viêm phổi hoại tử hoặc áp xe phổi rất khó điều trị.

Xuất huyết phổi và ho ra máu sét đánh

Khối u ác tính có xu hướng ăn mòn và phá hủy thành của các động mạch phổi lớn nằm xung quanh. Khi thành mạch bị vỡ, máu sẽ tràn ngập vào các phế quản và đường thở, gây ra tình trạng ho ra máu sét đánh với số lượng lớn liên tục, dẫn đến suy hô hấp do tràn ngập máu trong đường thở và sốc mất máu cấp tính gây tử vong ngay lập tức.

Đối tượng nguy cơ mắc ung thư phổi

Nhóm tuổi, giới tính dễ mắc bệnh (phổ biến)

Bệnh lý ác tính này thường có xu hướng xuất hiện nhiều hơn ở một số nhóm đối tượng có các đặc điểm sinh học và lối sống đặc thù:

• Người cao tuổi (từ 65 tuổi trở lên): Tuổi tác là yếu tố nguy cơ lớn nhất. Phần lớn các trường hợp mắc bệnh được chẩn đoán ở những người từ 65 tuổi trở lên do sự tích lũy lâu ngày các đột biến gen tế bào và thời gian tiếp xúc dài hạn với các tác nhân độc hại trong môi trường sống.
• Nam giới: Thống kê dịch tễ học cho thấy tỷ lệ nam giới mắc bệnh cao hơn rõ rệt so với nữ giới. Sự chênh lệch này chủ yếu liên quan đến thói quen hút thuốc lá truyền thống phổ biến hơn ở nam giới, kết hợp với tính chất công việc nặng nhọc có nguy cơ phơi nhiễm hóa chất cao hơn.

Nhóm yếu tố nguy cơ khác (hiếm hoặc ít phổ biến hơn)

Bên cạnh tuổi tác và giới tính, một số đối tượng có các đặc điểm bệnh lý hoặc môi trường đặc biệt cũng có nguy cơ mắc bệnh cao hơn:

• Người từng điều trị xạ trị vùng ngực trước đó: Những bệnh nhân từng được điều trị bằng tia xạ liều cao ở vùng ngực để chữa các bệnh lý khác như ung thư vú hoặc bệnh Hodgkin có nguy cơ biến đổi ác tính tế bào phổi cao hơn sau nhiều năm.
• Bệnh nhân mắc các bệnh lý phổi mạn tính sẵn có: Những người có tiền sử mắc bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (COPD), xơ phổi vô căn hoặc từng bị lao phổi để lại các sẹo xơ cũ là những vị trí dễ phát sinh tế bào ác tính do các phản ứng viêm kéo dài làm tổn thương cấu trúc tế bào phế quản.
• Công nhân làm việc trong các mỏ quặng hoặc nhà máy hóa chất: Những người trực tiếp khai thác quặng phóng xạ (uranium), công nhân sản xuất nhựa hóa chất, luyện kim tiếp xúc với các ion kim loại nặng mà không có phương tiện bảo hộ hô hấp đạt chuẩn.

Phòng ngừa ung thư phổi

Thực hiện chủ động các biện pháp phòng ngừa dưới đây là cách hiệu quả nhất để bảo vệ hệ hô hấp và giảm thiểu tối đa nguy cơ mắc bệnh lý ác tính nguy hiểm này.

Từ bỏ thuốc lá hoàn toàn và tránh xa khói thuốc lá thụ động

Đây là biện pháp phòng bệnh quan trọng nhất. Những người đang hút thuốc cần tìm kiếm sự hỗ trợ từ y tế để cai thuốc lá càng sớm càng tốt. Sau khi bỏ thuốc lá 10 năm, nguy cơ mắc bệnh lý ác tính này sẽ giảm đi một nửa so với người tiếp tục hút. Đối với người không hút thuốc, cần chủ động tránh xa các khu vực có khói thuốc để bảo vệ bản thân khỏi tác hại của khói thuốc thụ động.

Hạn chế tối đa việc tiếp xúc với hóa chất độc hại và phóng xạ

Đối với những người làm việc trong môi trường công nghiệp nặng, khai khoáng hoặc xây dựng, việc tuân thủ nghiêm ngặt các quy định về an toàn lao động là bắt buộc. Phải luôn trang bị và sử dụng đúng cách khẩu trang hoạt tính, mặt nạ lọc độc chuyên dụng để ngăn ngừa hít phải bụi amiăng, crom, niken. Kiểm tra và xử lý rò rỉ khí radon trong các hộ gia đình bằng cách tăng cường độ thông thoáng cho ngôi nhà.

Xây dựng chế độ dinh dưỡng lành mạnh và tích cực vận động

Áp dụng một chế độ ăn uống khoa học, giàu các chất chống oxy hóa tự nhiên bằng cách tăng cường ăn nhiều rau xanh, các loại củ quả tươi có màu sắc đậm, các loại hạt và ngũ cốc nguyên hạt. Các vitamin tự nhiên giúp củng cố màng tế bào phế quản chống lại sự tấn công của các gốc tự do. Rèn luyện thể dục thể thao đều đặn ít nhất 30 phút mỗi ngày giúp tăng cường dung tích sống của phổi và hệ miễn dịch toàn thân.

Thực hiện tầm soát định kỳ cho các đối tượng có nguy cơ cao

Những người nằm trong nhóm nguy cơ cao bao gồm: độ tuổi từ 50 đến 80, có tiền sử hút thuốc lá từ 20 bao-năm trở lên (hoặc đã bỏ thuốc trong vòng 15 năm qua) cần thực hiện chụp cắt lớp vi tính liều thấp (LDCT) định kỳ hàng năm. Việc tầm soát này giúp phát hiện ra các nốt tổn thương phổi cực kỳ nhỏ khi chưa biểu hiện triệu chứng, nâng cao cơ hội điều trị khỏi hoàn toàn.

Chẩn đoán ung thư phổi

Chẩn đoán chính xác sự hiện diện của khối u ác tính, thể mô bệnh học và giai đoạn bệnh là cơ sở tiên quyết để bác sĩ chuyên khoa đưa ra phác đồ điều trị phù hợp nhất.

Chẩn đoán hình ảnh lồng ngực

Chụp X-quang phổi thẳng và nghiêng thường là bước sàng lọc ban đầu giúp phát hiện các đám mờ bất thường hoặc xẹp phổi. Tiếp theo, chụp cắt lớp vi tính (CT scan) lồng ngực có tiêm thuốc cản quang là phương pháp cực kỳ quan trọng giúp xác định rõ kích thước, vị trí, cấu trúc khối u, sự xâm lấn hạch bạch huyết trung thất. Chụp PET/CT toàn thân được áp dụng để phát hiện chính xác các ổ di căn xa trong cơ thể.

Nội soi phế quản ống mềm

Bác sĩ sử dụng một ống soi mềm có gắn camera siêu nhỏ đi qua đường mũi hoặc miệng của bệnh nhân vào sâu trong lòng cây phế quản. Phương pháp này cho phép quan sát trực tiếp các tổn thương sùi loét, chèn ép trong đường thở, đồng thời tiến hành sinh thiết u hoặc chọc hút hạch bằng siêu âm nội soi (EBUS) để lấy mẫu bệnh phẩm làm xét nghiệm tế bào.

Sinh thiết phổi dưới hướng dẫn của CT

Đối với các khối u nằm ở vùng ngoại vi sát thành ngực mà ống nội soi phế quản không thể tiếp cận được, bác sĩ sẽ thực hiện kỹ thuật chọc hút bằng kim nhỏ xuyên thành ngực (FNA) dưới sự định vị chính xác của hình ảnh CT scan. Cây kim chuyên dụng sẽ đi qua da vào đúng vị trí khối u để lấy ra một mảnh mô phổi nhỏ phục vụ cho việc đọc kết quả giải phẫu bệnh.

Xét nghiệm sinh học phân tử

Khi mẫu mô sinh thiết được xác định là ung thư biểu mô tuyến hoặc tế bào không nhỏ, các xét nghiệm tìm đột biến gen chuyên sâu (như đột biến EGFR, ALK, ROS1, BRAF, RET) và định lượng mức độ biểu lộ của protein PD-L1 được thực hiện bằng phương pháp giải trình tự gen thế hệ mới (NGS). Kết quả này là chìa khóa mở ra việc áp dụng các thuốc điều trị đích và miễn dịch hiện đại.

Điều trị ung thư phổi

Phương pháp y khoa

Tùy thuộc vào giai đoạn bệnh và thể trạng sức khỏe của từng bệnh nhân, bác sĩ sẽ phối hợp đa mô thức các phương pháp y khoa hiện đại sau để điều trị ung thư phổi:

• Phẫu thuật ngoại khoa: Là phương pháp lựa chọn ưu tiên hàng đầu cho bệnh nhân ở giai đoạn sớm (giai đoạn I, II). Bác sĩ sẽ tiến hành cắt bỏ thùy phổi chứa khối u hoặc cắt toàn bộ một bên phổi kết hợp nạo vét triệt để hệ thống hạch bạch huyết vùng lân cận để loại bỏ hoàn toàn tế bào ác tính.
• Hóa trị liệu: Sử dụng các loại hóa chất cực mạnh truyền qua đường tĩnh mạch nhằm tiêu diệt các tế bào ác tính đang phân chia nhanh trong cơ thể. Hóa trị có thể dùng bổ trợ trước mổ để thu nhỏ u, bổ trợ sau mổ để diệt tế bào vi căn còn sót, hoặc điều trị giảm nhẹ cho giai đoạn muộn.
• Xạ trị liệu: Sử dụng các chùm tia phóng xạ có năng lượng cực cao nhắm chính xác vào khối u để phá hủy cấu trúc DNA của tế bào ung thư, ngăn không cho chúng nhân lên. Xạ trị thường phối hợp với hóa trị trong trường hợp u không thể phẫu thuật hoặc dùng giảm đau do di căn xương.
• Liệu pháp nhắm trúng đích: Sử dụng các thuốc dạng viên uống tác động đặc hiệu vào các protein đột biến của tế bào u (như thuốc ức chế EGFR cho đột biến EGFR). Phương pháp này mang lại hiệu quả kiểm soát bệnh vượt trội và ít tác dụng phụ toàn thân hơn nhiều so với hóa trị thông thường.
• Liệu pháp miễn dịch: Sử dụng các kháng thể đơn dòng (chất ức chế chốt kiểm soát miễn dịch) giúp hệ thống miễn dịch tự nhiên của chính bệnh nhân nhận diện và tấn công tiêu diệt tế bào ác tính, thường áp dụng cho bệnh nhân giai đoạn muộn có biểu lộ PD-L1 cao.

Lối sống hỗ trợ

Duy trì một lối sống khoa học đóng vai trò nâng đỡ thể trạng giúp bệnh nhân có đủ sức khỏe để vượt qua các chu kỳ điều trị y khoa khắc nghiệt:

• Chế độ dinh dưỡng giàu năng lượng và protein: Bệnh nhân cần ăn đầy đủ các nhóm chất, ưu tiên thực phẩm dễ tiêu hóa, giàu đạm như thịt nạc, cá, trứng, sữa và chia nhỏ bữa ăn thành 5 đến 6 lần trong ngày để khắc phục tình trạng chán ăn và sụt cân.
• Tập luyện phục hồi chức năng hô hấp và vận động nhẹ: Thực hiện các bài tập thở sâu bằng cơ hoành dưới sự hướng dẫn của chuyên gia vật lý trị liệu, kết hợp đi bộ nhẹ nhàng giúp cải thiện thông khí phổi và giảm cảm giác mệt mỏi thường trực.
• Chăm sóc và hỗ trợ tâm lý tích cực: Giữ tinh thần lạc quan, chia sẻ cởi mở những lo lắng với người thân hoặc tham gia vào các câu lạc bộ người bệnh giúp giảm bớt căng thẳng, trầm cảm, nâng cao hiệu quả đáp ứng điều trị của cơ thể.

Lưu ý khi điều trị

Bệnh nhân và người nhà cần đặc biệt lưu ý những điểm sau trong suốt quá trình đồng hành cùng các phác đồ điều trị:

• Tuyệt đối tuân thủ phác đồ điều trị của bác sĩ chuyên khoa: Không được tự ý bỏ dở liệu trình điều trị y khoa để theo đuổi các phương pháp chữa bệnh dân gian truyền miệng chưa được kiểm chứng, tránh làm mất đi cơ hội vàng cứu sống bản thân.
• Theo dõi và thông báo ngay các tác dụng phụ bất thường: Cần liên lạc ngay với nhân viên y tế khi xuất hiện các triệu chứng như sốt cao trên 38.5 độ C, khó thở tăng dần, nôn ói nhiều không thể ăn uống, hoặc tiêu chảy nặng để được xử trí kịp thời.
• Tái khám định kỳ nghiêm ngặt theo đúng lịch hẹn: Thực hiện đầy đủ các xét nghiệm máu, chụp chiếu kiểm tra định kỳ sau điều trị để bác sĩ đánh giá chính xác mức độ đáp ứng thuốc và phát hiện sớm các dấu hiệu tái phát của khối u.

So sánh với bệnh lý tương tự

Bệnh lý tương tự

Triệu chứng lâm sàng của khối u phổi ác tính rất dễ bị nhầm lẫn với một số bệnh lý đường hô hấp thường gặp khác sau đây:

• Lao phổi: Một bệnh lý nhiễm trùng lây truyền qua đường hô hấp do trực khuẩn lao Mycobacterium tuberculosis gây ra các tổn thương viêm, xơ hóa và tạo hang ở nhu mô phổi.
• Bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (COPD): Bệnh lý viêm mạn tính đường thở do tiếp xúc lâu ngày với chất độc hại (chủ yếu là khói thuốc lá), dẫn đến giới hạn luồng khí thở ra không hồi phục hoàn toàn.
• Viêm phổi cấp tính: Tình trạng nhiễm trùng nhu mô phổi cấp tính do các tác nhân vi khuẩn, virus hoặc nấm gây ra phản ứng viêm lấp đầy các phế nang bằng dịch mủ.

Phân biệt giữa các bệnh lý

Bảng dưới đây giúp phân biệt rõ ràng giữa khối u phổi ác tính và các bệnh lý hô hấp tương tự dựa trên các tiêu chí lâm sàng và cận lâm sàng cốt lõi:

Mọi người cũng hỏi

Ung thư phổi có lây qua đường tiếp xúc thông thường không?

Bệnh hoàn toàn không phải là bệnh lý truyền nhiễm nên không thể lây truyền từ người này sang người khác thông qua các con đường tiếp xúc thông thường hàng ngày như bắt tay, ôm ấp, giao tiếp trực tiếp, dùng chung bát đũa, cốc chén hay đồ dùng sinh hoạt cá nhân. Khối u hình thành do sự tích lũy các biến đổi đột biến gen xảy ra trong chính các tế bào phổi của cá thể người bệnh dưới tác động của các chất độc hại từ môi trường. Tế bào ung thư không thể tồn tại hoặc nhân lên ngoài môi trường tự nhiên để xâm nhập vào cơ thể người khỏe mạnh khác qua đường hô hấp hay tiếp xúc thông thường. Nếu trong một gia đình có nhiều người cùng mắc bệnh, nguyên nhân chính là do các thành viên cùng sống chung trong một môi trường ô nhiễm, cùng hít phải khói thuốc lá thụ động trong thời gian dài, phơi nhiễm với khí radon tự nhiên tích tụ trong nhà hoặc có chung các yếu tố di truyền nhạy cảm với bệnh lý ác tính này. Do đó, cộng đồng không cần có thái độ kỳ thị hay cách ly bệnh nhân, mà ngược lại cần dành sự chăm sóc, động viên tinh thần giúp họ yên tâm điều trị bệnh.

Tỷ lệ sống sót sau 5 năm của bệnh nhân là bao nhiêu?

Tỷ lệ sống sót sau 5 năm của người bệnh phụ thuộc rất lớn vào thể mô bệnh học của khối u (tế bào nhỏ hay không tế bào nhỏ) và giai đoạn phát hiện bệnh của bệnh nhân. Đối với thể ung thư không tế bào nhỏ (chiếm khoảng 85% tổng số ca bệnh), nếu được phát hiện ở giai đoạn cực kỳ sớm khi khối u còn khu trú hoàn toàn trong phổi và chưa có di căn hạch, tỷ lệ sống sót sau 5 năm có thể đạt mức khá cao từ 60% đến 63%. Khi bệnh tiến triển đến giai đoạn di căn hạch vùng xung quanh trung thất, tỷ lệ này sụt giảm xuống còn khoảng 35%. Đến giai đoạn muộn khi các tế bào ác tính đã di căn xa đến các cơ quan như xương, não, gan, tỷ lệ sống sót sau 5 năm chỉ còn dao động khoảng 7% đến 8%. Đối với thể ung thư tế bào nhỏ, đây là thể bệnh có độ ác tính cực cao, tiến triển vô cùng nhanh chóng và di căn rất sớm, tỷ lệ sống sót chung sau 5 năm cho tất cả các giai đoạn chỉ ở mức thấp khoảng 6% đến 7%. Việc chủ động tầm soát định kỳ cho các nhóm đối tượng nguy cơ cao bằng chụp CT liều thấp là giải pháp then chốt giúp phát hiện sớm tổn thương, nâng cao tỷ lệ điều trị thành công.

Người không bao giờ hút thuốc lá có nguy cơ mắc bệnh không?

Mặc dù việc hút thuốc lá chủ động là nguyên nhân hàng đầu gây ra bệnh, nhưng những người không bao giờ hút thuốc lá vẫn có nguy cơ mắc bệnh lý ác tính này, chiếm tỷ lệ khoảng 10% đến 20% tổng số ca bệnh được chẩn đoán trên toàn thế giới mỗi năm. Đối với những trường hợp chưa từng hút thuốc, nguyên nhân gây bệnh thường xuất phát từ việc hít phải khói thuốc lá thụ động do những người xung quanh hút trong thời gian dài tại gia đình hoặc nơi làm việc. Bên cạnh đó, việc sống và làm việc trong môi trường tích tụ khí phóng xạ tự nhiên radon, phơi nhiễm với các hóa chất độc hại công nghiệp như amiăng, silic, bụi kim loại nặng, hoặc hít thở bầu không khí ô nhiễm chứa nồng độ bụi mịn PM2.5 cao cũng là những tác nhân chính gây đột biến gen tế bào phổi. Ngoài ra, các yếu tố di truyền nội tại của cá thể hoặc tiền sử mắc các bệnh lý viêm phổi mạn tính như xơ phổi, COPD, sẹo lao phổi cũ cũng góp phần làm tăng tính nhạy cảm và thúc đẩy sự hình thành khối u ác tính. Vì vậy, việc bảo vệ hệ hô hấp và duy trì lối sống lành mạnh là cần thiết cho tất cả mọi người.

Chụp X-quang ngực thông thường có thể phát hiện sớm khối u phổi không?

Phim chụp X-quang phổi thẳng quy ước là một phương tiện chẩn đoán hình ảnh cơ bản, phổ biến và có chi phí rẻ, rất có giá trị trong việc phát hiện ra các đám mờ, tràn dịch màng phổi hoặc xẹp phổi diện rộng. Tuy nhiên, phương pháp này thường có độ nhạy không cao đối với việc phát hiện khối u phổi ở giai đoạn rất sớm. Những nốt đơn độc ở phổi có kích thước nhỏ dưới 1cm hoặc nằm ở các vị trí khuất như sau tim, sau xương sườn, sát cơ hoành hoặc gần rốn phổi rất khó có thể quan sát rõ nét trên phim chụp X-quang thông thường. Khi một khối u đã biểu hiện rõ rệt thành một đám mờ lớn trên phim X-quang kèm theo các triệu chứng lâm sàng như ho ra máu, đau ngực thì thông thường bệnh đã tiến triển sang các giai đoạn muộn hơn. Để tầm soát hiệu quả và phát hiện sớm các tổn thương tiền ung thư hoặc khối u kích thước nhỏ khi chưa có triệu chứng lâm sàng, kỹ thuật chụp cắt lớp vi tính liều thấp (LDCT) lồng ngực là phương pháp ưu việt nhất được các hiệp hội y khoa quốc tế khuyến cáo áp dụng hàng năm cho nhóm đối tượng nguy cơ cao.

Điều trị đích và điều trị miễn dịch khác nhau như thế nào?

Đây là hai liệu pháp điều trị tiên tiến nhất hiện nay trong y học ung bướu, mang lại hiệu quả vượt trội cho bệnh nhân giai đoạn muộn nhưng hoạt động theo hai cơ chế hoàn toàn khác biệt. Liệu pháp điều trị nhắm trúng đích sử dụng các loại thuốc (phổ biến nhất là dạng viên uống hàng ngày) đi vào cơ thể và tấn công trực tiếp, chính xác vào các protein hoặc phân tử tín hiệu bị biến đổi do đột biến gen cụ thể nằm trên bề mặt hoặc bên trong tế bào ung thư (như đột biến EGFR, ALK, ROS1). Thuốc đích giúp ngăn chặn hoàn toàn nguồn dinh dưỡng và tín hiệu nhân lên của khối u mà ít làm tổn hại đến tế bào lành xung quanh, do đó phương pháp này chỉ áp dụng hiệu quả cho những bệnh nhân có kết quả xét nghiệm đột biến gen dương tính. Ngược lại, liệu pháp điều trị miễn dịch (thường sử dụng dạng truyền tĩnh mạch) không trực tiếp tiêu diệt tế bào ung thư. Phương pháp này hoạt động bằng cách giải phóng hệ thống miễn dịch tự nhiên của chính bệnh nhân (ức chế các chốt kiểm soát miễn dịch như PD-1, PD-L1), từ đó kích hoạt và tăng cường khả năng các tế bào miễn dịch T-lymphocyte tự nhận diện, tấn công và tiêu diệt các tế bào ác tính trong cơ thể.

Tài liệu tham khảo về ung thư phổi

• World Health Organization
• American Cancer Society
• National Cancer Institute
• Mayo Clinic
• Centers for Disease Control and Prevention