Ung thư môi

Ung thư môi là gì?

Ung thư môi là một dạng bệnh lý ác tính xảy ra khi các tế bào ở vùng môi (thường gặp nhất là môi dưới) phát triển bất thường và mất kiểm soát. Đây là một phân nhóm phổ biến của ung thư khoang miệng (oral cavity cancer), chiếm khoảng 25-30% tổng số các trường hợp ung thư vùng miệng. Phần lớn các ca bệnh bắt đầu từ các tế bào biểu mô vảy (squamous cells) mỏng, phẳng lót ở bề mặt môi. Nếu không được phát hiện và điều trị kịp thời, bệnh lý này có thể xâm lấn sâu vào các cấu trúc cơ, xương hàm lân cận và di căn đến các hạch bạch huyết vùng cổ, gây nguy hiểm trực tiếp đến tính mạng của người bệnh. Theo Hiệp hội Ung thư Hoa Kỳ (ACS), tỷ lệ sống sót sau 5 năm đối với bệnh nhân được chẩn đoán ở giai đoạn khu trú đạt hơn 90%, tuy nhiên con số này giảm mạnh xuống dưới 40% nếu tế bào ác tính đã di căn xa, nhấn mạnh tầm quan trọng của việc chẩn đoán sớm.

Nguyên nhân gây ra ung thư môi

Nguyên nhân

Nguyên nhân trực tiếp dẫn đến bệnh lý này là sự tổn hại và đột biến trong cấu trúc DNA của các tế bào biểu mô môi, khiến chúng tăng sinh mất kiểm soát và không chết đi theo chu trình tự nhiên. Bên cạnh nguyên nhân trực tiếp, các yếu tố gián tiếp đóng vai trò kích hoạt và thúc đẩy quá trình đột biến này bao gồm:

• Tia cực tím (UV) từ ánh sáng mặt trời: Đây là yếu tố nguy cơ hàng đầu, đặc biệt ảnh hưởng đến môi dưới do vị trí tiếp xúc trực tiếp với ánh nắng. Việc tiếp xúc tích lũy với bức xạ UV phá hủy sợi collagen và DNA của tế bào môi, dẫn đến biến đổi ác tính.
• Sử dụng thuốc lá dưới mọi hình thức: Hút thuốc lá, xì gà, tẩu thuốc hoặc nhai thuốc lá giải phóng hàng loạt chất hóa học cực độc như nicotine, hắc ín, formaldehyde. Các chất này tiếp xúc trực tiếp với niêm mạc môi gây viêm mãn tính và tổn hại cấu trúc tế bào.
• Tiêu thụ bia rượu quá mức: Cồn đóng vai trò như một dung môi mạnh, làm tăng tính thấm của niêm mạc môi đối với các chất gây ung thư từ môi trường và thuốc lá. Khi kết hợp với hút thuốc, nguy cơ mắc bệnh tăng lên gấp nhiều lần.
• Nhiễm virus HPV (Human Papillomavirus): Đặc biệt là các chủng HPV nguy cơ cao như HPV-16 và HPV-18, có thể lây truyền qua đường quan hệ tình dục bằng miệng và tích hợp bộ gen của chúng vào tế bào ký chủ, thúc đẩy quá trình chuyển dạng ác tính.
• Hệ miễn dịch bị suy giảm: Những người sử dụng thuốc ức chế miễn dịch sau ghép tạng hoặc người nhiễm HIV có khả năng giám sát miễn dịch kém, tạo điều kiện cho các tế bào đột biến né tránh hệ thống bảo vệ của cơ thể.

Cơ chế

Cơ chế bệnh sinh là một quá trình đa bước phức tạp tích lũy qua nhiều năm dưới các tác động tiêu cực:

• Tích lũy đột biến gen: Dưới tác động liên tục của bức xạ UV hoặc hóa chất độc hại, các đột biến xảy ra ở các gen tiền ung thư (proto-oncogenes) và gen ức chế khối u (như p53), làm mất khả năng tự sửa chữa DNA của tế bào biểu mô vảy vùng môi.
• Sự suy giảm kiểm soát chu kỳ tế bào: Khi gen p53 bị bất hoạt, tế bào mang DNA tổn thương không bị đưa vào chu trình chết tự nhiên (apoptosis) mà tiếp tục phân chia vô hạn.
• Kích hoạt con đường tăng sinh tế bào ác tính: Các tế bào đột biến liên tục nhân lên, tạo thành các vùng dị sản (dysplasia) rồi chuyển hóa thành ung thư biểu mô tại chỗ (carcinoma in situ) và cuối cùng là ung thư xâm lấn sâu qua màng đáy.
• Sự xâm lấn và di căn: Khối u tiết ra các enzyme phân hủy chất nền ngoại bào (như matrix metalloproteinases) giúp chúng xâm nhập vào mạch máu và mạch bạch huyết lân cận để di chuyển đến các hạch cổ.

Triệu chứng của ung thư môi

Triệu chứng phổ biến

Biểu hiện lâm sàng của bệnh rất đa dạng nhưng dễ bị nhầm lẫn với các tổn thương lành tính vùng miệng. Các triệu chứng phổ biến bao gồm:

• Vết loét không lành trên môi: Đây là dấu hiệu kinh điển nhất, một vết loét hoặc tổn thương dạng trợt loét tồn tại dai dẳng trên 2-3 tuần mà không có dấu hiệu thuyên giảm dù đã dùng thuốc bôi thông thường.
• Xuất hiện u cục hoặc dày lên ở môi: Người bệnh có thể sờ thấy một vùng mô cứng, nổi gồ lên hoặc có cảm giác dày sừng xù xì như mụn cóc ở bờ môi.
• Mảng trắng hoặc đỏ trên niêm mạc môi: Sự xuất hiện của các mảng màu trắng (bạch sản) hoặc mảng màu đỏ (hồng sản) dễ chảy máu khi chạm vào.
• Chảy máu hoặc đau đớn dữ dội: Tổn thương dễ bị nứt nẻ, chảy máu tự phát hoặc gây ra cảm giác đau nhức, châm chích khi nói chuyện hoặc ăn uống.
• Tê hoặc ngứa ran ở vùng môi và cằm: Xảy ra khi khối u phát triển sâu và chèn ép vào các dây thần kinh cảm giác (như dây thần kinh cằm).

Triệu chứng theo mức độ

Bệnh tiến triển qua các giai đoạn từ nhẹ đến nặng với các biểu hiện lâm sàng khác biệt rõ rệt được thể hiện qua bảng so sánh dưới đây:

Trường hợp đặc biệt

Có một số trường hợp lâm sàng biểu hiện không điển hình, dễ gây nhầm lẫn và đòi hỏi sự cảnh giác cao từ phía người bệnh và bác sĩ điều trị:

• Tổn thương dạng nốt sắc tố tối màu: Thay vì loét hay mảng trắng thông thường, khối u xuất hiện dưới dạng một nốt có màu nâu sẫm hoặc đen ở bờ môi, dễ nhầm với nốt ruồi lành tính nhưng thực chất là ung thư tế bào hắc tố (melanoma) cực kỳ nguy hiểm.
• Biểu hiện giống viêm môi mãn tính: Tổn thương chỉ biểu hiện dưới dạng môi khô, nứt nẻ liên tục, bong tróc vảy kéo dài nhiều tháng, dễ bị bỏ qua do nhầm lẫn với dị ứng mỹ phẩm hoặc thời tiết hanh khô.

Đường lây truyền của ung thư môi

Bản thân bệnh lý ác tính này không phải là một bệnh truyền nhiễm trực tiếp từ người sang người. Người lành không thể bị lây bệnh thông qua tiếp xúc thông thường, ăn uống chung hay nói chuyện. Tuy nhiên, có những con đường gián tiếp liên quan đến tác nhân sinh học gây bệnh cần lưu ý:

Bệnh không lây truyền trực tiếp từ người sang người

Cơ chế hình thành bệnh dựa trên các đột biến gen nội tại của tế bào biểu mô vảy khi chịu tác động lâu dài từ bức xạ UV hoặc hóa chất độc hại trong khói thuốc. Do đó, các tế bào ác tính ở vùng môi hoàn toàn không có khả năng phát tán qua không khí, nước bọt hay các tiếp xúc cơ học thông thường như ôm hôn để bám dính và phát triển trên cơ thể người khác.

Lây nhiễm virus HPV gián tiếp qua đường tiếp xúc trực tiếp

Virus HPV (đặc biệt là chủng HPV-16) là tác nhân sinh học gián tiếp có khả năng lây truyền mạnh mẽ qua quan hệ tình dục bằng miệng (oral sex) hoặc tiếp xúc niêm mạc trực tiếp. Khi xâm nhập vào vùng niêm mạc môi bị tổn thương, virus này có thể tích hợp bộ gen vào tế bào ký chủ, âm thầm làm thay đổi cấu trúc tế bào và sau nhiều năm có thể dẫn đến đột biến ác tính.

Các biến chứng của ung thư môi

Nếu không được điều trị kịp thời và đúng phác đồ, bệnh lý này sẽ dẫn đến những biến chứng nặng nề cả về thể chất lẫn tinh thần cho người bệnh:

Biến dạng nghiêm trọng cấu trúc khuôn mặt

Khi khối u phát triển lớn, nó sẽ phá hủy diện rộng cấu trúc cơ, da và niêm mạc vùng môi. Việc phẫu thuật cắt bỏ khối u giai đoạn muộn bắt buộc phải cắt bỏ một phần lớn hoặc toàn bộ môi, dẫn đến tình trạng khuyết hổng lớn, biến dạng khuôn mặt nghiêm trọng, gây ảnh hưởng nặng nề đến tâm lý và sự tự tin của người bệnh trong giao tiếp xã hội.

Khó nuốt, suy kiệt dinh dưỡng và rối loạn phát âm

Môi đóng vai trò quan trọng trong việc giữ thức ăn trong miệng, nhai, nuốt và phát âm. Tổn thương đau đớn hoặc mất cấu trúc môi khiến người bệnh không thể khép kín miệng, gây chảy nước bọt liên tục, khó khăn trong việc ăn uống, dẫn đến sụt cân nhanh chóng, suy dinh dưỡng và suy kiệt cơ thể. Khả năng phát âm các âm môi cũng bị ảnh hưởng nặng nề, khiến người bệnh nói ngọng nghịu, khó nghe.

Di căn diện rộng đến các cơ quan xa

Tế bào ác tính từ môi dưới hoặc môi trên sẽ nhanh chóng xâm lấn vào hệ bạch huyết, di căn đến các hạch vùng cổ dưới hàm và dưới cằm. Ở giai đoạn cuối, các tế bào này theo dòng máu di căn đến các cơ quan xa như phổi, xương, gan hoặc não, dẫn đến suy đa cơ quan và cuối cùng là tử vong.

Đối tượng nguy cơ mắc ung thư môi

Nhóm tuổi, giới tính dễ mắc bệnh (phổ biến)

Các nghiên cứu dịch tễ học đã chỉ ra những nhóm đối tượng có tỷ lệ mắc bệnh vượt trội:

• Nam giới trên 50 tuổi: Chiếm phần lớn các ca chẩn đoán lâm sàng. Sự chênh lệch giới tính này (thường gấp 2-3 lần nữ giới) được cho là do nam giới có tần suất hút thuốc lá, uống rượu bia cao hơn và ít có thói quen sử dụng son dưỡng hoặc kem chống nắng bảo vệ môi.
• Người làm việc ngoài trời trong thời gian dài: Nông dân, ngư dân, công nhân xây dựng, cảnh sát giao thông là những người tiếp xúc liên tục với ánh nắng mặt trời mà không có biện pháp bảo vệ môi phù hợp, khiến lượng bức xạ UV tích lũy ở vùng môi rất cao.

Nhóm yếu tố nguy cơ khác (hiếm hoặc ít phổ biến hơn)

Bên cạnh các yếu tố phổ biến, một số nhóm đối tượng khác cũng cần lưu ý:

• Người mắc bệnh viêm môi ánh sáng (Actinic Cheilitis): Đây là một tổn thương tiền ung thư biểu hiện bằng tình trạng môi khô, nứt nẻ, đóng vảy liên tục do ánh nắng mặt trời. Khoảng 10-20% các trường hợp viêm môi ánh sáng không điều trị sẽ tiến triển thành ung thư biểu mô tế bào vảy.
• Người có làn da cực kỳ nhạy cảm và sáng màu: Những người có nước da trắng, tóc vàng hoặc đỏ, mắt xanh dễ bị tổn thương bởi tia UV hơn do lượng hắc tố melanin (chất bảo vệ da tự nhiên) trong cơ thể thấp hơn nhiều so với người da tối màu.

Phòng ngừa ung thư môi

Phòng bệnh chủ động bằng cách thay đổi lối sống và hạn chế tối đa các yếu tố nguy cơ là phương pháp hiệu quả nhất:

Sử dụng son dưỡng môi có chỉ số chống nắng SPF

Thói quen sử dụng son dưỡng môi có chỉ số SPF từ 30 trở lên hàng ngày, kết hợp với việc đội mũ rộng vành khi đi ra ngoài trời nắng là biện pháp then chốt để bảo vệ vùng môi khỏi tác hại hủy hoại tế bào của tia cực tím (UV). Nên thoa lại son dưỡng sau mỗi 2 giờ hoặc sau khi ăn uống.

Từ bỏ thuốc lá hoàn toàn và hạn chế rượu bia

Cai thuốc lá (bao gồm cả thuốc lá điện tử, xì gà, thuốc lào) giúp loại bỏ trực tiếp hàng trăm chất hóa học gây đột biến gen tiếp xúc với niêm mạc môi. Đồng thời, hạn chế tối đa việc tiêu thụ rượu bia để tránh kích hoạt các phản ứng viêm mãn tính và bảo vệ màng tế bào niêm mạc miệng luôn khỏe mạnh.

Thực hiện kiểm tra răng miệng định kỳ

Khám nha khoa định kỳ mỗi 6 tháng một lần không chỉ giúp chăm sóc răng miệng mà còn là cơ hội để các bác sĩ chuyên khoa phát hiện sớm các tổn thương tiền ung thư hoặc các biến đổi tế bào vùng môi ngay từ giai đoạn âm thầm nhất, nâng cao cơ hội điều trị thành công.

Chẩn đoán ung thư môi

Quy trình chẩn đoán đòi hỏi sự kết hợp chặt chẽ giữa khám lâm sàng và các phương pháp cận lâm sàng chuyên sâu:

Khám lâm sàng và khai thác tiền sử bệnh

Bác sĩ sẽ tiến hành quan sát kỹ lưỡng vùng môi dưới ánh sáng tốt, sờ nắn tổn thương để đánh giá độ cứng, mức độ xâm lấn sâu vào các mô cơ xung quanh, đồng thời thăm khám kỹ các hạch bạch huyết vùng cổ để xem có tình trạng sưng to hay cố định hay không.

Sinh thiết tổn thương ở môi

Đây là tiêu chuẩn vàng để chẩn đoán xác định bệnh. Bác sĩ sẽ lấy một mẫu mô nhỏ tại vùng tổn thương nghi ngờ (sau khi đã gây tê tại chỗ) để gửi đi giải phẫu bệnh. Dưới kính hiện vi, các nhà giải phẫu bệnh sẽ xác định xem có sự hiện diện của tế bào ác tính hay không, định rõ loại ung thư và độ biệt hóa của tế bào.

Các phương pháp chẩn đoán hình ảnh chuyên sâu

Sau khi xác định có tế bào ác tính, các kỹ thuật như chụp cắt lớp vi tính (CT scan), chụp cộng hưởng từ (MRI) vùng đầu cổ, hoặc chụp PET-CT toàn thân sẽ được chỉ định để đánh giá chính xác kích thước khối u, mức độ xâm lấn vào xương hàm và phát hiện sớm tình trạng di căn hạch cổ hay di căn xa đến phổi, gan.

Điều trị ung thư môi

Phương pháp y khoa

Phác đồ điều trị được cá thể hóa dựa trên giai đoạn bệnh, vị trí tổn thương và thể trạng của bệnh nhân:

• Phẫu thuật cắt bỏ rộng khối u (Surgery): Là phương pháp điều trị chủ chốt cho các trường hợp giai đoạn sớm. Bác sĩ phẫu thuật sẽ cắt bỏ khối u cùng một khoảng mô lành xung quanh để đảm bảo không còn tế bào ác tính. Sau đó, phẫu thuật tạo hình thẩm mỹ có thể được thực hiện để phục hồi chức năng và hình dạng môi.
• Xạ trị (Radiation Therapy): Sử dụng các tia bức xạ năng lượng cao để tiêu diệt tế bào ác tính. Phương pháp này có thể dùng đơn độc cho các khối u nhỏ ở vị trí khó phẫu thuật, hoặc kết hợp sau phẫu thuật (xạ trị bổ trợ) để tiêu diệt các tế bào ác tính còn sót lại, hạn chế tái phát.
• Hóa trị (Chemotherapy): Sử dụng các loại thuốc hóa chất truyền qua đường tĩnh mạch để tiêu diệt tế bào ung thư đang phân chia nhanh trên toàn cơ thể. Thường được chỉ định cho giai đoạn muộn, khối u kích thước lớn hoặc đã di căn xa, thường phối hợp cùng xạ trị (hóa-xạ trị đồng thời).
• Liệu pháp nhắm trúng đích và miễn dịch (Targeted & Immunotherapy): Sử dụng các thuốc như Cetuximab (nhắm vào thụ thể EGFR biểu hiện nhiều trên tế bào ung thư biểu mô vảy) hoặc Pembrolizumab (giúp hệ miễn dịch nhận diện và tiêu diệt tế bào ác tính). Đây là bước tiến mới giúp kéo dài thời gian sống và giảm tác dụng phụ cho bệnh nhân giai đoạn muộn.

Lối sống hỗ trợ

Các biện pháp tự chăm sóc tại nhà đóng vai trò nâng cao chất lượng cuộc sống trong suốt quá trình điều trị:

• Xây dựng chế độ dinh dưỡng lỏng, mềm và giàu dưỡng chất: Người bệnh nên ưu tiên các món ăn như cháo, súp, sinh tố xay nhuyễn để giảm bớt áp lực cơ học lên vùng môi đang tổn thương, tránh ăn đồ quá nóng, quá lạnh hoặc chứa nhiều gia vị cay, chua gây kích ứng mạnh.
• Vệ sinh răng miệng cực kỳ nhẹ nhàng: Sử dụng bàn chải lông mềm hoặc gạc mềm để làm sạch răng miệng sau mỗi bữa ăn, kết hợp súc miệng bằng nước muối sinh lý ấm để giữ khoang miệng luôn sạch sẽ, ngăn ngừa nhiễm trùng thứ phát.
• Bảo vệ vùng môi khỏi ánh nắng mặt trời tuyệt đối: Luôn che chắn kỹ vùng mặt, đeo khẩu trang dày và bôi son dưỡng ẩm có SPF phù hợp khi phải di chuyển ra ngoài để bảo vệ vùng da môi đang nhạy cảm sau điều trị.

Lưu ý khi điều trị

Người bệnh cần tuân thủ nghiêm ngặt các hướng dẫn y khoa sau để hạn chế tối đa biến chứng:

• Theo dõi và kiểm soát chặt chẽ các tác dụng phụ của xạ trị: Các tác dụng phụ như khô miệng, loét miệng, khó nuốt, đỏ da vùng chiếu xạ cần được thông báo ngay cho bác sĩ để có biện pháp can thiệp hỗ trợ kịp thời như dùng nước bọt nhân tạo hoặc thuốc bôi giảm đau.
• Tuân thủ nghiêm ngặt lịch tái khám định kỳ: Việc tái khám đều đặn (thường là 1-3 tháng/lần trong năm đầu tiên) là bắt buộc để bác sĩ theo dõi tiến trình hồi phục và phát hiện sớm bất kỳ dấu hiệu tái phát nào tại chỗ hoặc ở hạch cổ.
• Tuyệt đối không tự ý áp dụng các bài thuốc truyền miệng: Việc tự ý đắp lá thuốc, bôi các loại thảo dược không rõ nguồn gốc lên vết loét môi có thể gây nhiễm trùng nặng, hoại tử mô, làm chậm trễ thời gian vàng điều trị y khoa và khiến bệnh tiến triển nặng hơn một cách nhanh chóng.

So sánh với bệnh lý tương tự

Bệnh lý tương tự

Có một số tổn thương ở môi có biểu hiện bên ngoài tương đối giống, dễ gây nhầm lẫn trong quá trình chẩn đoán ban đầu bao gồm:

• Nhiệt miệng (Aphthous Ulcer): Là các vết loét nông, nhỏ, gây đau nhiều ở niêm mạc môi hoặc má, thường tự lành trong vòng 7-14 ngày mà không để lại sẹo.
• Herpes môi (Mụn rộp môi): Do virus Herpes Simplex (HSV) gây ra, biểu hiện bằng các cụm mụn nước nhỏ lây lan nhanh, sau đó vỡ ra tạo vết loét đóng vảy tiết rồi tự lành hoàn toàn trong khoảng 1-2 tuần.
• Viêm môi ánh sáng (Actinic Cheilitis): Là một tình trạng tổn thương tiền ung thư do ánh nắng mặt trời, biểu hiện bằng môi khô ráp, bong tróc vảy liên tục nhưng chưa hình thành khối u hay loét sâu xâm lấn.

Phân biệt giữa các bệnh lý

Bảng so sánh chi tiết dưới đây giúp phân biệt rõ ràng các bệnh lý này theo 5 tiêu chí:

Mọi người cũng hỏi

Ung thư môi có chữa khỏi hoàn toàn được không?

Khả năng chữa khỏi hoàn toàn bệnh lý này phụ thuộc rất lớn vào giai đoạn phát hiện bệnh. Nếu được chẩn đoán sớm ở giai đoạn 1 hoặc 2, khi kích thước khối u còn nhỏ dưới 2cm và chưa xâm lấn hay di căn đến các hạch bạch huyết vùng cổ, tỷ lệ điều trị thành công bằng phương pháp phẫu thuật cắt bỏ hoặc xạ trị đơn thuần có thể đạt từ 90% đến 95%. Ở giai đoạn này, chức năng nhai nuốt và thẩm mỹ khuôn mặt của người bệnh cũng được bảo tồn tối đa sau khi tạo hình phục hồi môi. Tuy nhiên, nếu phát hiện muộn ở giai đoạn tiến triển, khi tế bào ác tính đã lan rộng xâm lấn sâu vào xương hàm hoặc di căn xa sang các cơ quan khác như phổi, tỷ lệ sống sót sau 5 năm sẽ giảm sụt nghiêm trọng xuống dưới 40%. Việc điều trị lúc này cũng trở nên vô cùng phức tạp, đòi hỏi phải phối hợp đa mô thức gồm phẫu thuật triệt căn, hóa trị và xạ trị, kèm theo nguy cơ cao để lại những di chứng nặng nề về mặt chức năng và thẩm mỹ. Do đó, việc chủ động tầm soát và khám ngay khi có các dấu hiệu bất thường trên môi là chìa khóa quyết định tiên lượng của bệnh.

Làm sao để phân biệt nhiệt miệng thông thường và dấu hiệu ung thư môi?

Nhiệt miệng và bệnh lý ác tính ở môi rất dễ bị nhầm lẫn ở giai đoạn đầu, tuy nhiên chúng ta hoàn toàn có thể phân biệt dựa trên thời gian tồn tại và tính chất của tổn thương. Một vết loét nhiệt miệng thông thường (Aphthous ulcer) xuất hiện đột ngột, gây cảm giác đau rát rất dữ dội, đặc biệt là khi ăn các món mặn, chua hoặc cay. Vết loét này có hình tròn hoặc bầu dục rõ ràng, đáy màu trắng hoặc vàng nhạt, xung quanh có viền đỏ tươi. Quan trọng nhất, nhiệt miệng là bệnh lý tự giới hạn, vết loét sẽ tự thu nhỏ, bớt đau và lành lặn hoàn toàn trong vòng từ 7 đến 14 ngày mà không cần bất kỳ can thiệp y khoa đặc biệt nào. Ngược lại, tổn thương ác tính ở môi thường không gây đau đớn nhiều ở giai đoạn đầu nên dễ bị ngó lơ. Vết loét này tồn tại dai dẳng kéo dài trên 3 tuần mà không hề thuyên giảm dù đã bôi thuốc. Khi sờ vào, bờ vết loét có cảm giác cứng chắc, gồ ghề nứt nẻ và rất dễ bị chảy máu dù chỉ chạm nhẹ. Nếu bạn có vết loét môi kéo dài quá 3 tuần, hãy đến cơ sở y tế chuyên khoa để khám ngay.

Ung thư môi có lây qua đường hôn nhau hoặc ăn uống chung không?

Đây là một hiểu lầm cực kỳ phổ biến khiến nhiều người bệnh bị cô lập hoặc tự ti trong cuộc sống gia đình. Bản chất của bệnh lý này là một bệnh lý ác tính không lây nhiễm (non-communicable disease). Bệnh được hình thành do sự tích lũy các đột biến gen trong tế bào biểu mô của chính cơ thể người bệnh dưới tác động của các yếu tố nguy cơ như ánh nắng mặt trời, khói thuốc lá hay rượu bia. Do đó, các tế bào ác tính này hoàn toàn không thể truyền từ người này sang người khác thông qua các tiếp xúc thông thường hàng ngày như ôm, hôn, bắt tay, nói chuyện hay dùng chung bát đũa, ly uống nước và ăn uống chung mâm. Tuy nhiên, cần lưu ý rằng virus HPV (Human Papillomavirus) – một tác nhân gián tiếp làm tăng nguy cơ mắc các bệnh ung thư vùng đầu cổ và khoang miệng – lại là một tác nhân truyền nhiễm. Virus HPV có thể lây truyền qua tiếp xúc trực tiếp da với da hoặc qua quan hệ tình dục bằng miệng. Mặc dù vậy, việc nhiễm HPV không đồng nghĩa với việc chắc chắn sẽ bị bệnh, vì hệ miễn dịch khỏe mạnh thường tự đào thải virus này sau một thời gian.

Hút thuốc lá điện tử có gây ung thư môi không?

Nhiều người lầm tưởng rằng chuyển từ thuốc lá truyền thống sang thuốc lá điện tử (vape) là giải pháp an toàn tuyệt đối, tuy nhiên các nghiên cứu khoa học gần đây đã chỉ ra rằng thuốc lá điện tử vẫn tiềm ẩn nguy cơ cao gây ra các bệnh lý ác tính ở vùng môi và khoang miệng. Tinh dầu trong thuốc lá điện tử khi được làm nóng sẽ tạo ra luồng hơi chứa hàng loạt hóa chất độc hại như formaldehyde, acrolein, acetaldehyde và các kim loại nặng như niken, chì. Khi người dùng hít vào, các chất độc này tiếp xúc trực tiếp với niêm mạc môi với nồng độ cao và nhiệt độ ấm, gây ra tình trạng viêm nhiễm mãn tính, phá hủy các tế bào biểu mô và kích hoạt các phản ứng stress oxy hóa mạnh mẽ. Quá trình này diễn ra liên tục sẽ làm tổn thương DNA của tế bào môi, thúc đẩy sự hình thành các đột biến ác tính dẫn đến ung thư. Bên cạnh đó, việc phần đầu hút của thiết bị liên tục ma sát trực tiếp với môi cũng có thể gây ra những tổn thương cơ học mãn tính, tạo điều kiện thuận lợi cho các chất độc thấm sâu vào mô tế bào dưới môi.

Bệnh viêm môi ánh sáng có thể tiến triển thành ung thư môi không?

Viêm môi ánh sáng (Actinic cheilitis) được các chuyên gia y tế thế giới xác định là một tổn thương tiền ung thư (precancerous lesion) cực kỳ điển hình ở vùng môi. Bệnh lý này xảy ra do biểu mô môi tiếp xúc tích lũy trong thời gian dài nhiều năm với bức xạ cực tím (UV) từ ánh sáng mặt trời, thường gặp nhất ở vùng môi dưới của những người làm việc ngoài trời. Biểu hiện ban đầu của viêm môi ánh sáng là môi luôn trong tình trạng khô ráp, nứt nẻ, bong tróc các vảy màu xám hoặc trắng liên tục, đôi khi kèm theo cảm giác ngứa rát hoặc sưng nhẹ và làm mờ đi ranh giới rõ ràng giữa viền đỏ của môi và vùng da xung quanh. Theo các nghiên cứu lâm sàng, nếu không được chẩn đoán và điều trị kịp thời bằng các biện pháp như áp lạnh nitơ lỏng, bôi thuốc đặc trị hoặc phẫu thuật laser, có khoảng 10% đến 20% số ca viêm môi ánh sáng sẽ tiến triển trực tiếp thành ung thư biểu mô tế bào vảy (squamous cell carcinoma) xâm lấn sâu xuống các mô cơ phía dưới, gây nguy hiểm cho sức khỏe người bệnh.

Tài liệu tham khảo về ung thư môi

• World Health Organization
• American Cancer Society
• Mayo Clinic
• National Cancer Institute
• Centers for Disease Control and Prevention