Ung thư dạ dày: Nguyên nhân, triệu chứng, chẩn đoán và điều trị

Ung thư dạ dày là gì?

Ung thư dạ dày là bệnh lý ác tính xảy ra khi các tế bào bình thường trong dạ dày biến đổi, phát triển mất kiểm soát và hình thành nên các khối u. Quá trình ác tính này thường bắt đầu từ lớp niêm mạc trong cùng của dạ dày, sau đó xâm lấn sâu hơn vào thành dạ dày và có xu hướng lan rộng ra các cơ quan xung quanh hoặc di căn xa thông qua hệ thống tuần hoàn và hạch bạch huyết.

Sự xuất hiện của khối u ác tính gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến các quá trình sinh học của cơ thể, đặc biệt là chức năng tiêu hóa, nghiền nát thức ăn và hấp thụ các dưỡng chất thiết yếu. Ở giai đoạn tiến triển, tế bào ung thư giải phóng các cytokine gây viêm, làm rối loạn quá trình chuyển hóa năng lượng, dẫn đến tình trạng suy mòn cơ thể nghiêm trọng.

Đây là một trong những bệnh lý ung thư nguy hiểm nhất với tỷ lệ tử vong rất cao nếu không được can thiệp điều trị kịp thời. Theo báo cáo của Tổ chức Ghi nhận Ung thư Toàn cầu (GLOBOCAN), bệnh lý này đứng hàng thứ 5 về tỷ lệ mắc mới và đứng thứ 3 về tỷ lệ tử vong do ung thư trên toàn thế giới. Do các biểu hiện ban đầu thường mơ hồ và dễ nhầm lẫn với các bệnh lý tiêu hóa lành tính khác, phần lớn người bệnh chỉ được phát hiện khi đã ở giai đoạn muộn, làm giảm đáng kể cơ hội điều trị triệt căn.

Nguyên nhân gây ra ung thư dạ dày

Nguyên nhân

Sự hình thành khối u ác tính tại dạ dày là kết quả của sự tương tác phức tạp giữa các yếu tố môi trường, thói quen sinh hoạt và cơ địa di truyền của người bệnh. Dưới đây là các nguyên nhân chính được xếp theo mức độ phổ biến lâm sàng:

• Nhiễm vi khuẩn Helicobacter pylori (H. pylori): Đây là nguyên nhân trực tiếp và phổ biến nhất dẫn đến sự biến đổi ác tính của các tế bào biểu mô dạ dày. Vi khuẩn HP bám vào niêm mạc, tiết ra các độc lực mạnh làm tổn thương cấu trúc tế bào, kích hoạt phản ứng viêm mãn tính kéo dài và dần dần chuyển hóa thành các tổn thương tiền ung thư.
• Chế độ ăn uống không khoa học: Việc tiêu thụ quá nhiều thực phẩm chứa hàm lượng muối cao như dưa muối, cà muối, thịt xông khói, hoặc các thực phẩm bảo quản kém chứa nitrosamine làm biến đổi cấu trúc niêm mạc dạ dày. Sự thiếu hụt các chất chống oxy hóa tự nhiên từ rau quả tươi cũng làm giảm khả năng tự bảo vệ của các tế bào trước các gốc tự do.
• Hút thuốc lá và lạm dụng rượu bia: Các chất độc hại trong khói thuốc lá khi hòa tan vào nước bọt và đi xuống dạ dày sẽ trực tiếp hủy hoại lớp chất nhầy bảo vệ niêm mạc. Bên cạnh đó, cồn nồng độ cao từ rượu bia gây kích ứng trực tiếp, làm suy giảm khả năng tái tạo tế bào biểu mô, tạo điều kiện cho các tác nhân sinh ung thư xâm nhập sâu hơn.
• Yếu tố di truyền và tiền sử gia đình: Người mang các đột biến gen di truyền trội trên nhiễm sắc thể, đặc biệt là đột biến gen CDH1 (mã hóa protein E-cadherin), có nguy cơ cực kỳ cao mắc hội chứng ung thư dạ dày di truyền. Ngoài ra, tiền sử gia đình có người thân cận huyết mắc bệnh cũng làm tăng đáng kể nguy cơ xuất hiện khối u ác tính.
• Các bệnh lý dạ dày mãn tính khác: Tình trạng viêm loét dạ dày kéo dài không điều trị dứt điểm, bệnh thiếu máu ác tính, hoặc sự hiện diện của các polyp tuyến dạ dày lành tính nhưng tiến triển lâu năm đều có thể chuyển dạng thành ác tính dưới tác động liên tục của các kích thích viêm sinh học.

Cơ chế

Cơ chế sinh bệnh học của quá trình tiến triển ác tính tại dạ dày diễn ra qua nhiều giai đoạn nối tiếp nhau dưới sự tác động tích lũy của các tổn thương tế bào:

• Trình tự biến đổi mô học Correa (Correa’s cascade): Đây là cơ chế phổ biến nhất đối với ung thư biểu mô tuyến dạ dày thể ruột. Quá trình bắt đầu từ niêm mạc dạ dày bình thường chuyển sang viêm dạ dày mãn tính, tiến triển thành viêm teo niêm mạc, tiếp tục chuyển sản ruột, nghịch sản mức độ từ nhẹ đến nặng, và cuối cùng phát triển thành ung thư biểu mô tuyến.
• Tích lũy đột biến gen và bất ổn định bộ gen: Sự tiếp xúc liên tục với tác nhân gây hại kích hoạt quá trình đột biến gen, làm hoạt hóa các oncogene (gen sinh ung thư) như HER2, MET, đồng thời bất hoạt các suppressor gene (gen ức chế khối u) như TP53, CDH1, khiến tế bào mất khả năng tự sửa chữa DNA và tăng sinh vô hạn.
• Sự biến đổi biểu sinh (Epigenetic alterations): Hiện tượng methyl hóa quá mức vùng promoter của các gen bảo vệ tế bào khiến các gen này bị bất hoạt mà không làm thay đổi trình tự DNA gốc, dẫn đến sự mất kiểm soát chu kỳ tế bào bình thường.

Triệu chứng của ung thư dạ dày

Triệu chứng phổ biến

Các dấu hiệu lâm sàng thường tiến triển âm thầm và biểu hiện rõ rệt hơn khi kích thước khối u đã lớn và bắt đầu xâm lấn rộng:

• Sụt cân nhanh không rõ nguyên nhân: Hiện tượng sụt giảm cân nặng diễn ra đột ngột do cơ thể bị suy kiệt năng lượng, tế bào ác tính tranh giành dưỡng chất, kết hợp với cảm giác chán ăn do suy giảm chức năng tiêu hóa thực phẩm.
• Đau tức vùng thượng vị dai dẳng: Cơn đau thường xuất hiện âm ỉ, không có tính chất chu kỳ rõ rệt như viêm loét dạ dày thông thường, và hầu như không thuyên giảm sau khi sử dụng các loại thuốc bảo vệ niêm mạc dạ dày thông thường.
• Đầy bụng, khó tiêu và nhanh no: Cảm giác ấm ách, đầy bụng xuất hiện ngay sau khi chỉ mới ăn một lượng thức ăn rất nhỏ, do khối u chiếm thể tích dạ dày hoặc làm giảm khả năng co bóp sinh lý của cơ quan này.
• Buồn nôn và nôn trớ sau ăn: Triệu chứng xuất hiện thường xuyên khi khối u phát triển lớn ở vùng tâm vị hoặc môn vị, cản trở cơ học đường đi của thức ăn xuống tá tràng.
• Đi ngoài phân đen hoặc nôn ra máu: Hiện tượng xuất huyết tiêu hóa rỉ rả từ bề mặt khối u bị loét nát, khiến hồng cầu bị biến đổi bởi dịch vị dạ dày tạo ra màu phân đen như hắc ín hoặc chất nôn có màu bã cà phê.

Triệu chứng theo mức độ

Để giúp nhận diện sớm và phân loại tiến triển lâm sàng của bệnh lý, bảng dưới đây so sánh chi tiết các triệu chứng giữa giai đoạn sớm và giai đoạn muộn:

Trường hợp đặc biệt

Khi các tế bào ác tính đã di căn xa đến các cơ quan khác trong cơ thể, người bệnh sẽ xuất hiện các dấu hiệu lâm sàng đặc biệt sau:

• Hạch Virchow (Virchow’s node): Sự xuất hiện của một hạch bạch huyết sưng to, cứng, không đau ở vùng hố thượng đòn bên trái, báo hiệu tế bào ung thư đã di căn qua đường bạch huyết ngực.
• U Krukenberg (Krukenberg tumor): Ở nữ giới, tế bào ung thư rơi xuống khoang màng bụng và di căn đến buồng trứng, tạo thành khối u lớn gây đau vùng chậu hoặc rối loạn kinh nguyệt.
• Nốt Sister Mary Joseph (Sister Mary Joseph nodule): Sự xuất hiện của nốt sần cứng, đau ở vùng rốn, là dấu hiệu tế bào ác tính di căn theo các dây chằng quanh rốn.
• Mảng cứng Blumer (Blumer’s shelf): Khối u di căn rơi xuống và bám vào túi cùng trực tràng – bàng quang hoặc trực tràng – tử cung, có thể sờ thấy khi thăm khám trực tràng bằng tay.

Đường lây truyền của ung thư dạ dày

Bản thân bệnh lý ác tính này không phải là một bệnh truyền nhiễm, do đó tế bào ung thư hoàn toàn không thể lây truyền trực tiếp từ người bệnh sang người lành thông qua các tiếp xúc thông thường. Tuy nhiên, tác nhân sinh học hàng đầu gây ra bệnh lý này là vi khuẩn Helicobacter pylori (H. pylori) lại là một tác nhân truyền nhiễm có khả năng lây lan rất cao trong cộng đồng qua các con đường chính sau:

Đường miệng – miệng

Đây là con đường lây truyền phổ biến nhất của vi khuẩn HP. Vi khuẩn hiện diện trong nước bọt, mảng bám răng và dịch tiết đường tiêu hóa của người nhiễm bệnh. Việc dùng chung dụng cụ ăn uống như bát, đũa, thìa, cốc uống nước, hoặc thói quen gắp thức ăn cho nhau, mớm thức ăn cho trẻ nhỏ đều là những hành vi trực tiếp truyền vi khuẩn từ người này sang người khác trong gia đình.

Đường phân – miệng

Vi khuẩn HP được đào thải ra ngoài môi trường thông qua phân của người nhiễm bệnh. Nếu nguồn nước sinh hoạt hoặc nguồn thực phẩm bị nhiễm bẩn do không được xử lý phân đúng cách, hoặc người lành không có thói quen rửa tay sạch bằng xà phòng sau khi đi vệ sinh và trước khi ăn, vi khuẩn sẽ dễ dàng xâm nhập vào đường tiêu hóa và gây bệnh.

Các biến chứng của ung thư dạ dày

Bệnh lý này nếu không được phát hiện sớm và can thiệp kịp thời bằng các biện pháp y khoa sẽ dẫn đến các biến chứng cấp tính và mạn tính cực kỳ nguy hiểm, đe dọa trực tiếp đến tính mạng của người bệnh:

Xuất huyết tiêu hóa dữ dội

Khi khối u ác tính phát triển lớn, bề mặt của nó dễ bị loét nát và ăn mòn vào các mạch máu lớn nuôi dưỡng dạ dày. Tình trạng này gây ra biến chứng chảy máu ồ ạt. Người bệnh sẽ nôn ra máu đỏ tươi hoặc đi ngoài ra máu số lượng lớn, dẫn đến mất máu cấp tính, sốc giảm thể tích, suy đa tạng và tử vong nếu không được can thiệp nội soi cầm máu hoặc phẫu thuật khẩn cấp.

Thủng dạ dày

Tế bào ác tính xâm lấn xuyên qua toàn bộ các lớp của thành dạ dày, đặc biệt là ở những vùng khối u bị hoại tử, dẫn đến biến chứng thủng dạ dày. Dịch vị chứa acid và thức ăn đang tiêu hóa dở sẽ tràn vào khoang màng bụng, gây viêm phúc mạc toàn thể, nhiễm trùng nhiễm độc nặng và shock nhiễm khuẩn nguy kịch.

Hẹp môn vị và tâm vị

Khối u phát triển ở vùng tâm vị (nơi nối thực quản với dạ dày) sẽ gây cản trở đường nuốt, khiến bệnh nhân bị nuốt nghẹn, sặc thức ăn. Ngược lại, nếu u nằm ở vùng môn vị (nơi nối dạ dày với tá tràng), lòng dạ dày bị hẹp lại khiến thức ăn không thể đi xuống ruột non. Biến chứng này gây nôn mửa liên tục sau ăn, mất nước, rối loạn điện giải và suy kiệt dinh dưỡng nhanh chóng.

Di căn đa cơ quan

Ở giai đoạn muộn, tế bào ác tính phá vỡ rào chắn dạ dày để di căn đến gan, phổi, xương và phúc mạc. Sự xuất hiện của các khối u thứ phát tại các cơ quan này gây suy chức năng gan, tràn dịch màng phổi, đau xương dữ dội, bụng chướng dịch cổ trướng và phá hủy hoàn toàn hệ thống miễn dịch của cơ thể.

Đối tượng nguy cơ mắc ung thư dạ dày

Nhóm tuổi, giới tính dễ mắc bệnh (phổ biến)

Các nghiên cứu dịch tễ học thế giới đã chỉ ra các nhóm đối tượng có tỷ lệ mắc bệnh cao vượt trội:

• Nhóm tuổi trên 50: Quá trình tích lũy các đột biến gen do tác động lâu dài từ môi trường, chế độ ăn uống và tình trạng viêm niêm mạc mạn tính khiến nguy cơ mắc bệnh tăng mạnh ở những người trung niên và cao tuổi.
• Nam giới: Tỷ lệ nam giới mắc bệnh lý này cao gấp khoảng 2 lần so với nữ giới. Nguyên nhân được cho là do nam giới có tỷ lệ hút thuốc lá, tiêu thụ rượu bia cao hơn và tiếp xúc nhiều hơn với các hóa chất độc hại trong môi trường lao động.

Nhóm yếu tố nguy cơ khác (hiếm hoặc ít phổ biến hơn)

Bên cạnh các yếu tố dịch tễ phổ biến, một số nhóm đối tượng khác cũng cần đặc biệt lưu ý:

• Người có đột biến gen di truyền: Những cá nhân mang đột biến gen CDH1 hoặc có tiền sử gia đình mắc các hội chứng ung thư di truyền như Lynch, đa polyp tuyến gia đình (FAP) có nguy cơ khởi phát bệnh từ rất sớm.
• Người làm việc trong môi trường công nghiệp độc hại: Công nhân thường xuyên tiếp xúc với bụi than, hóa chất ngành cao su, luyện kim, hoặc chế biến gỗ có tỷ lệ hít và nuốt phải các hạt chứa chất sinh ung thư cao hơn bình thường.
• Bệnh nhân từng phẫu thuật cắt một phần dạ dày: Người từng thực hiện phẫu thuật cắt dạ dày điều trị loét lành tính từ 15-20 năm trước có nguy cơ cao hình thành khối u ở phần dạ dày còn lại do sự trào ngược dịch mật liên tục gây kích ứng niêm mạc kéo dài.

Phòng ngừa ung thư dạ dày

Việc chủ động áp dụng các biện pháp phòng ngừa giúp giảm thiểu tối đa nguy cơ hình thành khối u ác tính và bảo vệ sức khỏe hệ tiêu hóa một cách toàn diện:

Tiệt trừ triệt để vi khuẩn Helicobacter pylori

Đối với những người được chẩn đoán nhiễm vi khuẩn HP kèm theo các tổn thương viêm loét dạ dày, việc tuân thủ nghiêm ngặt phác đồ điều trị kháng sinh từ bác sĩ chuyên khoa là cực kỳ quan trọng. Việc tiệt trừ thành công vi khuẩn HP giúp chặn đứng chuỗi phản ứng viêm mãn tính, ngăn ngừa quá trình tiến triển thành viêm teo và chuyển sản ruột.

Xây dựng chế độ ăn uống lành mạnh

Hạn chế tối đa việc sử dụng các loại thực phẩm chứa nhiều muối như dưa muối, cà muối, đồ ăn nhanh đóng hộp, thực phẩm nướng trực tiếp trên than hoặc xông khói. Tăng cường bổ sung các loại rau củ quả tươi giàu Vitamin C, Vitamin E và Beta-carotene để trung hòa các gốc tự do, bảo vệ tính toàn vẹn của niêm mạc dạ dày.

Thay đổi lối sống và từ bỏ các thói quen có hại

Quyết tâm từ bỏ thuốc lá và hạn chế tối đa việc tiêu thụ các chất kích thích như rượu, bia. Duy trì thói quen tập luyện thể dục thể thao đều đặn ít nhất 30 phút mỗi ngày để nâng cao hệ miễn dịch, kiểm soát cân nặng hợp lý và thúc đẩy hoạt động nhu động ruột khỏe mạnh.

Tầm soát định kỳ cho các nhóm nguy cơ cao

Những người trên 40 tuổi, người có tiền sử gia đình mắc bệnh, hoặc người đang có các bệnh lý dạ dày mạn tính nên chủ động thực hiện tầm soát định kỳ bằng phương pháp nội soi dạ dày. Việc phát hiện các tổn thương tiền ung thư ở giai đoạn rất sớm giúp can thiệp loại bỏ kịp thời trước khi tế bào ác tính hình thành.

Chẩn đoán ung thư dạ dày

Quy trình chẩn đoán xác định bệnh lý này đòi hỏi sự phối hợp của nhiều phương pháp cận lâm sàng hiện đại nhằm xác định chính xác tính chất khối u và giai đoạn tiến triển của bệnh:

Nội soi dạ dày kết hợp sinh thiết

Đây là phương pháp tiêu chuẩn vàng và có giá trị quyết định nhất trong chẩn đoán. Bác sĩ sử dụng một ống nội soi mềm có gắn camera độ nét cao luồn qua thực quản vào dạ dày để quan sát trực tiếp toàn bộ bề mặt niêm mạc. Khi phát hiện các vùng tổn thương nghi ngờ, bác sĩ sẽ tiến hành bấm lấy một mẫu mô nhỏ (sinh thiết) để gửi đi làm xét nghiệm giải phẫu bệnh lý dưới kính hiển vi, giúp xác định xem có sự hiện diện của tế bào ác tính hay không.

Siêu âm nội soi (EUS)

Phương pháp này sử dụng một đầu dò siêu âm đặc biệt được gắn trực tiếp trên đầu ống nội soi. Siêu âm nội soi giúp đánh giá chính xác độ sâu mà khối u đã xâm lấn vào các lớp của thành dạ dày, đồng thời phát hiện xem tế bào ác tính đã di căn đến các hạch bạch huyết lân cận hay chưa, từ đó hỗ trợ phân đoạn giai đoạn bệnh chính xác.

Chụp cắt lớp vi tính toàn thân (CT Scan)

Chụp cắt lớp vi tính vùng ngực, ổ bụng và chậu có bơm thuốc cản quang là phương pháp không thể thiếu để đánh giá mức độ lan rộng của bệnh. Hình ảnh CT giúp bác sĩ kiểm tra xem khối u đã xâm lấn trực tiếp vào các cơ quan xung quanh (như tụy, đại tràng, gan) hoặc đã di căn xa đến các cơ quan khác hay chưa.

Xét nghiệm chất chỉ điểm khối u trong máu

Các xét nghiệm định lượng nồng độ các kháng nguyên như CEA, CA 72-4, và CA 19-9 trong máu thường được chỉ định để hỗ trợ chẩn đoán. Mặc dù các chỉ số này không dùng độc lập để chẩn đoán xác định vì độ nhạy kém ở giai đoạn đầu, nhưng chúng có giá trị rất lớn trong việc theo dõi đáp ứng điều trị và phát hiện sớm dấu hiệu tái phát sau phẫu thuật.

Điều trị ung thư dạ dày

Phương pháp y khoa

Phác đồ điều trị được cá thể hóa dựa trên giai đoạn bệnh, thể trạng sức khỏe chung và mong muốn của người bệnh, thường kết hợp đa mô thức để đạt hiệu quả cao nhất:

• Phẫu thuật ngoại khoa: Đây là phương pháp điều trị triệt căn quan trọng nhất. Tùy thuộc vào vị trí và kích thước khối u, bác sĩ sẽ tiến hành phẫu thuật cắt bỏ một phần hoặc toàn bộ dạ dày, kết hợp vét hạch bạch huyết xung quanh một cách triệt để.
• Hóa trị liệu: Sử dụng các thuốc hóa chất truyền tĩnh mạch hoặc đường uống để tiêu diệt tế bào ung thư. Hóa trị có thể thực hiện trước phẫu thuật (tân bổ trợ) để làm co nhỏ khối u, hoặc sau phẫu thuật (bổ trợ) nhằm tiêu diệt nốt các tế bào ác tính còn sót lại, ngăn ngừa tái phát.
• Liệu pháp nhắm trúng đích: Phương pháp này nhắm trực tiếp vào các protein đặc hiệu kiểm soát sự phát triển của tế bào ung thư mà ít gây hại cho tế bào lành, ví dụ như sử dụng kháng thể đơn dòng Trastuzumab cho các bệnh nhân có xét nghiệm dương tính với thụ thể HER2.
• Liệu pháp miễn dịch: Sử dụng các thuốc ức chế chốt kiểm soát miễn dịch (như Pembrolizumab) để giúp hệ thống miễn dịch tự nhiên của cơ thể nhận diện và tiêu diệt các tế bào ác tính hiệu quả hơn, thường áp dụng cho giai đoạn muộn.
• Xạ trị liệu: Sử dụng các tia phóng xạ năng lượng cao để tiêu diệt tế bào ung thư, thường được kết hợp đồng thời với hóa trị để nâng cao hiệu quả kiểm soát khối u tại chỗ.

Lối sống hỗ trợ

Bên cạnh các can thiệp y khoa chuyên sâu, việc xây dựng một lối sống lành mạnh đóng vai trò cực kỳ quan trọng giúp người bệnh nâng cao thể trạng và tăng cường khả năng chịu đựng điều trị:

• Chia nhỏ khẩu phần ăn hằng ngày: Người bệnh nên chia bữa ăn thành 5 – 6 bữa nhỏ trong ngày để giảm bớt gánh nặng tiêu hóa cho dạ dày, đặc biệt là sau khi thực hiện phẫu thuật cắt bỏ một phần hoặc toàn bộ dạ dày.
• Lựa chọn thực phẩm mềm, dễ tiêu hóa: Ưu tiên sử dụng các món ăn được chế biến dưới dạng lỏng, mềm như cháo, súp, đồ hầm nhừ, và nhai thật kỹ trước khi nuốt để quá trình hấp thu dưỡng chất diễn ra dễ dàng hơn.
• Duy trì vận động thể chất nhẹ nhàng: Khuyến khích người bệnh đi bộ nhẹ nhàng hoặc tập các bài tập yoga dưỡng sinh phù hợp với sức khỏe để kích thích tiêu hóa, tăng tuần hoàn máu và cải thiện tâm trạng.
• Chăm sóc sức khỏe tinh thần: Tham gia các câu lạc bộ bệnh nhân, chia sẻ cởi mở với người thân hoặc tìm kiếm sự hỗ trợ từ các chuyên gia tâm lý để giải tỏa căng thẳng, lo âu trong suốt hành trình điều trị.

Lưu ý khi điều trị

Để quá trình điều trị đạt kết quả tối ưu và giảm thiểu tối đa các rủi ro biến chứng y khoa, người bệnh cần đặc biệt lưu ý các điểm sau:

• Tuân thủ tuyệt đối phác đồ của bác sĩ: Không tự ý bỏ dở điều trị y khoa để theo đuổi các bài thuốc dân gian truyền miệng chưa được kiểm chứng khoa học, tránh làm lỡ mất thời điểm vàng cứu sống tính mạng.
• Bổ sung định kỳ Vitamin B12: Đối với các bệnh nhân phải thực hiện phẫu thuật cắt toàn bộ dạ dày, cơ thể sẽ mất hoàn toàn khả năng sản xuất yếu tố nội tại để hấp thu Vitamin B12, do đó cần phải được tiêm bổ sung định kỳ theo hướng dẫn y khoa.
• Theo dõi sát các tác dụng phụ của thuốc: Kịp thời thông báo ngay cho đội ngũ y tế khi xuất hiện các triệu chứng bất thường như sốt cao, nôn mửa liên tục, tiêu chảy kéo dài hoặc mệt mỏi quá mức để có biện pháp xử trí kịp thời.

So sánh với bệnh lý tương tự

Bệnh lý tương tự

Các biểu hiện ban đầu của tổn thương ác tính ở dạ dày rất dễ bị nhầm lẫn với một số bệnh lý đường tiêu hóa lành tính phổ biến dưới đây:

• Viêm loét dạ dày tá tràng: Tình trạng tổn thương viêm nhiễm gây trợt loét lớp niêm mạc lót trong lòng dạ dày hoặc tá tràng do acid dịch vị phá hủy, là bệnh lý lành tính phổ biến.
• Trào ngược dạ dày thực quản (GERD): Tình trạng dịch vị acid từ dạ dày trào ngược lên thực quản một cách thường xuyên, gây kích ứng và tổn thương niêm mạc thực quản.

Phân biệt giữa các bệnh lý

Để tránh nhầm lẫn nguy hiểm dẫn đến việc chậm trễ trong điều trị, bảng dưới đây phân biệt rõ ràng 3 bệnh lý này dựa trên 5 tiêu chí lâm sàng chủ chốt:

Mọi người cũng hỏi

Ung thư dạ dày có chữa khỏi hoàn toàn được không?

Khả năng chữa khỏi hoàn toàn phụ thuộc rất lớn vào giai đoạn phát hiện bệnh. Ở giai đoạn sớm (giai đoạn 0 và I), khi tế bào ác tính chỉ mới khu trú ở lớp niêm mạc, tỷ lệ sống sót sau 5 năm của bệnh nhân có thể đạt tới hơn 90% nếu được can thiệp phẫu thuật cắt bỏ kịp thời. Tuy nhiên, nếu bệnh được phát hiện ở giai đoạn muộn, khi tế bào ác tính đã xâm lấn sâu vào thành dạ dày, di căn đến các hạch bạch huyết lân cận hoặc các cơ quan xa như gan, phổi, màng bụng, việc điều trị triệt căn trở nên cực kỳ khó khăn. Ở giai đoạn này, các phương pháp y khoa như hóa trị, xạ trị hay liệu pháp miễn dịch chủ yếu nhằm kiểm soát sự phát triển của khối u, giảm nhẹ triệu chứng và kéo dài thời gian sống cho người bệnh hơn là điều trị khỏi hoàn toàn. Vì vậy, việc tầm soát định kỳ đóng vai trò quyết định.

Ung thư dạ dày có di truyền không?

Phần lớn các trường hợp mắc bệnh đều mang tính chất tự phát do tác động của môi trường, lối sống và nhiễm khuẩn. Tuy nhiên, khoảng 1% đến 3% các ca bệnh có liên quan đến yếu tố di truyền gia đình. Điển hình nhất là hội chứng ung thư dạ dày lan tỏa di truyền (HDGC), gây ra bởi đột biến ở gen CDH1 (gen mã hóa cho protein E-cadherin). Những người mang đột biến gen này có nguy cơ tích lũy mắc bệnh lên đến 70-80% trong suốt cuộc đời. Ngoài ra, các hội chứng di truyền khác như hội chứng Lynch, hội chứng Li-Fraumeni hoặc bệnh polyp tuyến gia đình (FAP) cũng làm tăng đáng kể nguy cơ xuất hiện khối u ác tính tại dạ dày. Nếu trong gia đình có từ hai thành viên trở lên mắc bệnh này hoặc có người mắc bệnh khi tuổi đời còn rất trẻ (dưới 50 tuổi), việc thực hiện xét nghiệm di truyền và tầm soát sớm là vô cùng cần thiết.

Thời gian sống của bệnh nhân ung thư dạ dày là bao lâu?

Tiên lượng sống của người bệnh phụ thuộc chủ yếu vào giai đoạn bệnh tại thời điểm chẩn đoán và khả năng đáp ứng với các phương pháp điều trị. Theo số liệu thống kê y khoa, tỷ lệ sống sót sau 5 năm ở giai đoạn đầu rất khả quan, dao động từ 80% đến 90%. Ở giai đoạn tiến triển tại chỗ (giai đoạn II và III), khi tế bào ác tính đã lan ra các lớp cơ sâu của dạ dày và hạch bạch huyết xung quanh, tỷ lệ sống sót sau 5 năm giảm xuống còn khoảng 30% đến 50% tùy thuộc vào hiệu quả của phẫu thuật kết hợp hóa trị hỗ trợ. Đối với giai đoạn IV (giai đoạn di căn xa), tiên lượng sống thường khá thấp, tỷ lệ sống sót sau 5 năm chỉ còn khoảng dưới 5%. Tuy nhiên, y học hiện đại với các liệu pháp nhắm trúng đích và miễn dịch đang giúp kéo dài đáng kể thời gian sống chất lượng cho bệnh nhân giai đoạn muộn.

Xét nghiệm máu có phát hiện được ung thư dạ dày không?

Xét nghiệm máu thông thường không thể chẩn đoán xác định bệnh lý này. Các xét nghiệm tìm chất chỉ điểm khối u trong máu (như CEA, CA 72-4, CA 19-9) thường chỉ có giá trị hỗ trợ, theo dõi đáp ứng điều trị và phát hiện tái phát sau phẫu thuật. Ở giai đoạn sớm, nồng độ của các chất chỉ điểm này trong máu thường hoàn toàn bình thường, do đó xét nghiệm máu có thể bỏ sót bệnh. Ngược lại, nồng độ các chất này cũng có thể tăng nhẹ trong một số bệnh lý lành tính khác như viêm dạ dày hoặc viêm tụy. Phương pháp duy nhất có giá trị chẩn đoán xác định chính xác nhất hiện nay là nội soi dạ dày bằng ống mềm để quan sát trực tiếp tổn thương, kết hợp bấm sinh thiết lấy mẫu mô bệnh học để soi dưới kính hiện vi tìm tế bào ác tính.

Nhiễm vi khuẩn HP bao lâu thì chuyển thành ung thư dạ dày?

Quá trình từ khi nhiễm vi khuẩn Helicobacter pylori (HP) tiến triển đến bệnh lý ác tính là một chuỗi biến đổi mô học kéo dài qua nhiều thập kỷ, thường mất từ 10 đến 30 năm hoặc lâu hơn. Khi vi khuẩn HP xâm nhập, chúng giải phóng các enzyme và độc tố gây viêm dạ dày mãn tính. Theo thời gian, tình trạng viêm này tiến triển thành viêm teo niêm mạc dạ dày, chuyển sản ruột, nghịch sản rồi cuối cùng mới dẫn đến ung thư biểu mô tuyến. Đáng lưu ý là mặc dù HP được Tổ chức Y tế Thế giới phân loại là tác nhân gây ung thư nhóm 1, nhưng chỉ có khoảng 1% đến 3% số người nhiễm vi khuẩn HP thực sự phát triển thành bệnh ác tính. Sự tiến triển này còn phụ thuộc rất lớn vào độc lực của chủng vi khuẩn, yếu tố cơ địa di truyền của vật chủ cũng như chế độ ăn uống và lối sống đi kèm.

Tài liệu tham khảo về ung thư dạ dày

• World Health Organization
• American Cancer Society
• National Cancer Institute
• European Society for Medical Oncology
• Union for International Cancer Control