Trĩ nội: Nguyên nhân, triệu chứng, chẩn đoán và điều trị

Trĩ nội là gì?

Trĩ nội là tình trạng các tĩnh mạch ở phía trên đường lược (pectinate line) bên trong trực tràng bị sưng phồng hoặc giãn ra do áp lực gia tăng. Do vị trí nằm sâu bên trong ống hậu môn và được bao phủ bởi lớp niêm mạc không có dây thần kinh cảm giác, bệnh nhân thường không cảm thấy đau đớn ở giai đoạn đầu. Tuy nhiên, khi các búi trĩ phát triển lớn hơn, chúng có thể bị sa ra ngoài hậu môn (sa búi trĩ), dẫn đến nhiều biến chứng khó lường.

Theo các nghiên cứu lâm sàng, trĩ nội nếu không được can thiệp kịp thời có thể dẫn đến tình trạng thiếu máu mãn tính do chảy máu kéo dài hoặc gây nghẹt búi trĩ, dẫn đến hoại tử. Thống kê y khoa cho thấy khoảng 50% dân số trên 50 tuổi gặp phải các vấn đề liên quan đến trĩ, trong đó trĩ nội chiếm tỷ lệ khá cao. Việc phát hiện sớm và điều trị đúng cách đóng vai trò sống còn trong việc bảo vệ sức khỏe hệ tiêu hóa và chất lượng cuộc sống của người bệnh.

Nguyên nhân gây ra trĩ nội

Nguyên nhân

Nguyên nhân trực tiếp gây ra trĩ nội là sự gia tăng áp lực lên tĩnh mạch trực tràng, khiến các mạch máu bị căng giãn và hình thành búi trĩ. Bên cạnh đó, các yếu tố gián tiếp khác bao gồm:

• Táo bón hoặc tiêu chảy mãn tính: Việc rặn mạnh khi đi vệ sinh thường xuyên làm tăng áp lực nội bụng đáng kể, tác động trực tiếp lên hệ thống tĩnh mạch trĩ.
• Thói quen ngồi lâu trên bồn cầu: Tư thế ngồi vệ sinh kéo dài làm giãn cơ vòng hậu môn và cản trở sự lưu thông máu trở về, dẫn đến ứ máu tại tĩnh mạch.
• Chế độ ăn thiếu chất xơ: Thiếu hụt chất xơ khiến phân khô cứng, làm tăng ma sát và áp lực lên niêm mạc trực tràng khi đào thải.
• Thừa cân và béo phì: Trọng lượng cơ thể lớn tạo sức ép thường xuyên lên vùng chậu và các tĩnh mạch trực tràng.
• Lão hóa: Khi tuổi tác cao, các cấu trúc mô nâng đỡ tĩnh mạch ở trực tràng và hậu môn bị suy yếu, khiến tĩnh mạch dễ bị giãn và sa xuống.

Cơ chế

Cơ chế bệnh sinh của trĩ nội liên quan đến sự thay đổi của các cấu trúc giải phẫu và huyết động học tại vùng hậu môn:

• Sự thoái hóa mô liên kết: Các dây chằng (như dây chằng Parks) có nhiệm vụ giữ búi trĩ tại vị trí giải phẫu bình thường bị suy yếu hoặc đứt gãy, khiến búi trĩ không còn được nâng đỡ và sa xuống dưới.
• Sự căng giãn tĩnh mạch quá mức: Áp lực từ việc rặn hoặc mang thai làm cản trở dòng máu tĩnh mạch trở về, gây ra tình trạng ứ trệ máu (venous stasis) và làm giãn các xoang tĩnh mạch thuộc đám rối tĩnh mạch trĩ trong.
• Sự tăng sinh mạch máu: Các nghiên cứu mô học cho thấy sự gia tăng lưu lượng máu động mạch đến các đệm trĩ, làm trầm trọng thêm tình trạng sưng phồng búi trĩ.

Triệu chứng của trĩ nội

Triệu chứng phổ biến

Triệu chứng của trĩ nội thường tiến triển âm thầm và chia thành các giai đoạn cụ thể:

• Chảy máu đại tiện: Đây là dấu hiệu sớm nhất và phổ biến nhất. Máu thường có màu đỏ tươi, xuất hiện sau khi phân đi ra, có thể thấm vào giấy vệ sinh hoặc nhỏ giọt trong bồn cầu.
• Sa búi trĩ: Búi trĩ bị đẩy ra ngoài hậu môn khi đi đại tiện. Ở giai đoạn sớm, búi trĩ tự co vào được, nhưng ở giai đoạn muộn, người bệnh phải dùng tay đẩy hoặc búi trĩ nằm vĩnh viễn bên ngoài.
• Tiết dịch nhầy và ngứa ngáy: Niêm mạc búi trĩ bị sa ra ngoài tiết dịch nhầy làm vùng da xung quanh hậu môn luôn ẩm ướt, dẫn đến kích ứng và ngứa.
• Cảm giác nặng nề ở hậu môn: Người bệnh thường cảm thấy như có vật cản bên trong hậu môn hoặc cảm giác đi đại tiện không hết phân.

Triệu chứng theo mức độ

Dưới đây là bảng phân loại triệu chứng trĩ nội theo 4 cấp độ (phân loại Goligher):

Trường hợp đặc biệt

Trong một số tình huống lâm sàng ít phổ biến hơn, trĩ nội có thể biểu hiện qua các triệu chứng sau:

• Trĩ nội tắc mạch: Máu đông hình thành bên trong búi trĩ nội gây sưng to đột ngột và đau dữ dội, mặc dù thông thường trĩ nội ít gây đau.
• Trĩ nội bị nghẹt: Búi trĩ sa ra ngoài bị cơ vòng hậu môn thắt chặt, làm cản trở lưu thông máu, gây phù nề và đau nhức dữ dội, cần can thiệp cấp cứu.

Các biến chứng của trĩ nội

Nếu không được điều trị kịp thời, trĩ nội có thể gây ra những hậu quả nghiêm trọng cho sức khỏe:

Thiếu máu do mất máu kéo dài

Tình trạng chảy máu rỉ rả mỗi khi đi đại tiện diễn ra trong thời gian dài sẽ dẫn đến thiếu máu thiếu sắt. Bệnh nhân thường có biểu hiện mệt mỏi, hoa mắt, chóng mặt và giảm khả năng tập trung, ảnh hưởng đến hiệu suất làm việc hàng ngày.

Nghẹt và hoại tử búi trĩ

Khi búi trĩ nội độ 3 hoặc độ 4 bị sa ra ngoài và không thể trở lại vị trí cũ, cơ vòng hậu môn có thể thắt nghẹt búi trĩ. Tình trạng này làm gián đoạn nguồn cung cấp máu, dẫn đến thiếu máu cục bộ, hoại tử mô và gây đau đớn cực độ cho người bệnh.

Nhiễm trùng và áp xe hậu môn

Dịch nhầy tiết ra từ búi trĩ sa và sự mất toàn vẹn của niêm mạc tạo điều kiện thuận lợi cho vi khuẩn từ phân xâm nhập. Điều này có thể dẫn đến viêm loét hậu môn, hình thành các ổ áp xe hoặc rò hậu môn phức tạp.

Đối tượng nguy cơ mắc trĩ nội

Nhóm tuổi, giới tính dễ mắc bệnh

• Người trung niên và cao tuổi (45 – 65 tuổi): Đây là nhóm có tỷ lệ mắc cao nhất do quá trình lão hóa tự nhiên làm suy yếu các mô liên kết vùng chậu.
• Phụ nữ mang thai: Sự gia tăng áp lực từ tử cung lên vùng chậu và sự thay đổi nội tiết tố làm giãn tĩnh mạch, kết hợp với tình trạng táo bón thường gặp trong thai kỳ.

Nhóm yếu tố nguy cơ khác

• Nhân viên văn phòng và lái xe: Những người có đặc thù công việc ngồi lâu ít vận động làm tăng áp lực tĩnh mạch vùng hậu môn một cách âm thầm.
• Vận động viên cử tạ: Các hoạt động nâng vật nặng thường xuyên tạo ra áp lực nội bụng đột ngột và mạnh mẽ, dễ gây giãn tĩnh mạch trĩ.
• Người có chế độ ăn uống kém lành mạnh: Thói quen ăn ít chất xơ và uống ít nước là tiền đề trực tiếp dẫn đến táo bón kinh niên.

Phòng ngừa trĩ nội

Các biện pháp phòng ngừa tập trung vào việc giảm áp lực lên tĩnh mạch trực tràng và duy trì hệ tiêu hóa khỏe mạnh:

Điều chỉnh chế độ dinh dưỡng

Tăng cường bổ sung chất xơ từ rau xanh, trái cây và ngũ cốc nguyên hạt để làm mềm phân. Đồng thời, uống đủ 2-2.5 lít nước mỗi ngày để giúp chất xơ hoạt động hiệu quả hơn trong việc thúc đẩy nhu động ruột.

Xây dựng thói quen đi vệ sinh khoa học

Nên tập thói quen đi đại tiện vào một giờ cố định trong ngày. Tránh việc nhịn đi vệ sinh vì sẽ làm phân bị khô cứng. Đặc biệt, không nên mang điện thoại hoặc đọc báo trong nhà vệ sinh để hạn chế thời gian ngồi quá lâu trên bồn cầu.

Tăng cường vận động thể chất

Luyện tập thể thao đều đặn như đi bộ, bơi lội giúp tăng cường lưu thông máu và hỗ trợ nhu động ruột. Tránh các bài tập tạo áp lực lớn lên vùng chậu nếu đã có dấu hiệu sớm của bệnh.

Chẩn đoán trĩ nội

Để xác định chính xác tình trạng trĩ nội, bác sĩ thường áp dụng các phương pháp chẩn đoán chuyên sâu:

Thăm khám lâm sàng trực tràng

Bác sĩ sử dụng ngón tay đã đeo găng và bôi trơn để kiểm tra bên trong trực tràng. Mặc dù trĩ nội thường mềm và khó cảm nhận qua tay, phương pháp này giúp loại trừ các khối u hoặc polyp trực tràng.

Nội soi ống hậu môn (Anoscopy)

Đây là phương pháp quan trọng nhất để chẩn đoán trĩ nội. Bác sĩ sử dụng một ống soi ngắn có đèn chiếu sáng để quan sát trực tiếp niêm mạc trực tràng và đánh giá kích thước, mức độ sa của búi trĩ nội.

Nội soi đại trực tràng ống mềm

Trong trường hợp bệnh nhân có triệu chứng chảy máu nhưng không tìm thấy búi trĩ rõ ràng qua nội soi hậu môn, bác sĩ có thể chỉ định nội soi toàn bộ đại tràng để loại trừ các bệnh lý nguy hiểm khác như ung thư đại trực tràng hoặc viêm loét đại tràng.

Điều trị trĩ nội

Phương pháp y khoa

• Điều trị nội khoa: Sử dụng các loại thuốc tăng cường sức bền thành mạch, thuốc nhuận tràng, thuốc đặt hậu môn hoặc kem bôi để giảm viêm và cầm máu.
• Thắt vòng cao su (Rubber Band Ligation): Sử dụng vòng cao su nhỏ thắt vào gốc búi trĩ để cắt đứt nguồn máu nuôi, khiến búi trĩ tự rụng sau vài ngày. Đây là phương pháp phổ biến cho trĩ nội độ 1 và 2.
• Tiêm xơ (Sclerotherapy): Tiêm dung dịch hóa chất vào gốc búi trĩ để tạo mô sẹo, làm teo búi trĩ.
• Quang đông hồng ngoại: Sử dụng nhiệt từ tia hồng ngoại để làm đông mạch máu nuôi búi trĩ.
• Phẫu thuật (Hemorrhoidectomy/Longo): Chỉ định cho trĩ nội độ 3, độ 4 hoặc trĩ bị nghẹt. Phẫu thuật Longo hiện được ưa chuộng do ít gây đau sau mổ và thời gian hồi phục nhanh.

Lối sống hỗ trợ

• Ngâm hậu môn bằng nước ấm: Thực hiện 10-15 phút sau khi đi vệ sinh giúp giãn cơ vòng và giảm sưng đau.
• Duy trì vệ sinh vùng hậu môn: Sử dụng giấy vệ sinh mềm hoặc rửa bằng nước sạch, tránh chà xát mạnh gây tổn thương búi trĩ.

Lưu ý khi điều trị

• Tuân thủ phác đồ của bác sĩ: Không tự ý mua thuốc hoặc sử dụng các bài thuốc dân gian chưa kiểm chứng vì có thể gây nhiễm trùng trầm trọng hơn.
• Tái khám định kỳ: Theo dõi để phát hiện sớm các dấu hiệu tái phát hoặc biến chứng sau phẫu thuật như hẹp hậu môn.

So sánh với bệnh lý tương tự

Bệnh lý tương tự

• Nứt kẽ hậu môn: Các vết rách nhỏ ở niêm mạc hậu môn gây đau rát dữ dội khi đi ngoài.
• Polyp trực tràng: Khối u lành tính mọc từ niêm mạc trực tràng, có thể gây chảy máu và sa ra ngoài giống trĩ.
• Ung thư đại trực tràng: Bệnh lý ác tính có triệu chứng chảy máu và thay đổi thói quen đại tiện dễ nhầm lẫn với trĩ.

Phân biệt giữa các bệnh lý

Mọi người cũng hỏi

Bệnh trĩ nội có tự khỏi được không?

Bệnh trĩ nội thường không thể tự khỏi hoàn toàn nếu không có sự thay đổi về lối sống hoặc can thiệp y tế. Ở cấp độ 1, khi các triệu chứng mới khởi phát như chảy máu nhẹ, bệnh có thể thuyên giảm đáng kể nếu bệnh nhân điều chỉnh chế độ ăn uống giàu chất xơ, uống nhiều nước và tập thói quen đi vệ sinh đúng giờ. Tuy nhiên, bản chất của trĩ là sự suy yếu và giãn tĩnh mạch cùng mô liên kết, vì vậy các cấu trúc này khó có thể tự co lại trạng thái ban đầu nếu đã bị tổn thương nặng. Nếu không có biện pháp can thiệp, bệnh sẽ tiến triển dần từ độ 1 sang các độ nặng hơn (độ 2, 3, 4). Do đó, ngay khi phát hiện dấu hiệu chảy máu hậu môn, người bệnh nên đi khám để được tư vấn điều trị sớm, tránh để búi trĩ sa nặng dẫn đến biến chứng phải can thiệp phẫu thuật phức tạp.

Dấu hiệu nhận biết trĩ nội độ 1 rõ ràng nhất là gì?

Dấu hiệu đặc trưng và rõ ràng nhất của trĩ nội độ 1 chính là tình trạng đi ngoài ra máu đỏ tươi. Ở giai đoạn này, búi trĩ vẫn nằm hoàn toàn bên trong ống hậu môn và không thể nhìn thấy hay sờ thấy từ bên ngoài. Máu thường xuất hiện sau khi phân đã đi ra ngoài, máu không lẫn vào phân mà thường dính trên bề mặt phân hoặc thấm vào giấy vệ sinh. Trong một số trường hợp áp lực mạnh, máu có thể phun thành tia hoặc nhỏ giọt. Vì niêm mạc trực tràng nơi hình thành trĩ nội không có dây thần kinh cảm giác nên người bệnh hoàn toàn không cảm thấy đau đớn, điều này khiến nhiều người chủ quan và bỏ qua giai đoạn vàng để điều trị. Đôi khi, người bệnh chỉ cảm thấy hơi nặng hoặc khó chịu nhẹ ở vùng hậu môn sau khi đi đại tiện kéo dài.

Trĩ nội có thể gây ung thư không?

Bệnh trĩ nội và ung thư đại trực tràng là hai bệnh lý hoàn toàn khác biệt về bản chất sinh học. Trĩ nội là sự giãn tĩnh mạch lành tính, trong khi ung thư là sự phát triển bất thường của các tế bào ác tính. Do đó, trĩ nội không chuyển hóa thành ung thư. Tuy nhiên, vấn đề nguy hiểm nằm ở chỗ các triệu chứng của chúng rất giống nhau, đặc biệt là hiện tượng đi ngoài ra máu. Nhiều người bệnh tự chẩn đoán mình bị trĩ và tự mua thuốc điều trị, dẫn đến việc bỏ lỡ thời điểm phát hiện sớm ung thư đại trực tràng. Thêm vào đó, tình trạng viêm nhiễm mãn tính do trĩ nội độ 4 có thể gây tổn thương niêm mạc kéo dài, tạo điều kiện không tốt cho sức khỏe vùng hậu môn. Các bác sĩ khuyến cáo bất kỳ ai trên 40 tuổi có triệu chứng chảy máu hậu môn đều cần nội soi để loại trừ ung thư trước khi kết luận bị trĩ.

Khi nào người bệnh trĩ nội cần phải thực hiện phẫu thuật?

Phẫu thuật thường là lựa chọn cuối cùng khi các phương pháp điều trị nội khoa hoặc thủ thuật (như thắt vòng cao su) không còn hiệu quả. Cụ thể, bệnh nhân trĩ nội độ 3 (búi trĩ sa ra ngoài phải dùng tay đẩy vào) và độ 4 (búi trĩ sa thường trực) là những đối tượng chính cần can thiệp ngoại khoa. Ngoài ra, phẫu thuật sẽ được chỉ định cấp cứu trong các trường hợp trĩ nội bị tắc mạch gây đau đớn dữ dội, trĩ bị nghẹt dẫn đến nguy cơ hoại tử, hoặc tình trạng chảy máu quá nhiều gây thiếu máu trầm trọng ảnh hưởng đến tính mạng. Hiện nay, các phương pháp phẫu thuật hiện đại như Longo hay dùng sóng cao tần giúp giảm thiểu đáng kể đau đớn và rút ngắn thời gian nằm viện, giúp người bệnh nhanh chóng trở lại cuộc sống bình thường.

Tại sao phụ nữ mang thai lại rất dễ bị trĩ nội?

Phụ nữ mang thai là nhóm đối tượng có nguy cơ mắc trĩ nội rất cao do sự kết hợp của nhiều yếu tố sinh lý. Thứ nhất, khi thai nhi lớn dần, tử cung sẽ tạo ra áp lực đè nặng lên các tĩnh mạch vùng chậu và tĩnh mạch chủ dưới, làm cản trở dòng máu từ nửa dưới cơ thể trở về tim, gây ứ đọng máu tại các tĩnh mạch trĩ. Thứ hai, sự gia tăng nồng độ hormone progesterone trong thai kỳ làm giãn các thành tĩnh mạch và làm chậm nhu động ruột, dẫn đến táo bón – thủ phạm chính gây ra trĩ. Thứ ba, sự tăng lưu lượng máu tổng thể trong cơ thể người mẹ để nuôi thai nhi cũng góp phần làm các mạch máu dễ bị sưng phồng hơn. Hầu hết các trường hợp trĩ nội khi mang thai sẽ thuyên giảm sau khi sinh, nhưng nếu không chăm sóc tốt, chúng có thể trở thành bệnh mãn tính.

Tài liệu tham khảo về trĩ nội

• Mayo Clinic
• Cleveland Clinic
• American Society of Colon and Rectal Surgeons
• National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases
• World Gastroenterology Organisation
• Harvard Health Publishing