Tiêm vắc xin phòng ngừa virus HPV là một trong những biện pháp hữu hiệu nhất giúp ngăn ngừa ung thư cổ tử cung, các tổn thương tiền ung thư cùng những bệnh lý nguy hiểm qua đường tình dục. Tuy nhiên, vì nhiều lý do khách quan như công việc bận rộn, ốm sốt hay điều kiện cá nhân, không ít người đã bỏ lỡ mốc thời gian tiêm chủng theo quy định. Việc hiểu rõ các phản ứng miễn dịch cũng như hướng dẫn y khoa chính thống khi tiêm vắc xin hpv không đúng hạn sẽ giúp bạn giải tỏa băn khoăn và duy trì được hiệu quả bảo vệ sức khỏe tốt nhất.
Tiêm vắc xin hpv không đúng hạn có sao không?
Câu trả lời ngắn gọn là: việc tiêm trễ lịch không làm mất đi tác dụng của các mũi tiêm trước đó và bạn không cần phải tiêm lại từ đầu. Tuy nhiên, mức độ ảnh hưởng của việc tiêm không đúng hạn sẽ phụ thuộc vào việc bạn tiêm muộn hơn hay tiêm sớm hơn so với phác đồ chuẩn.
Trường hợp tiêm trễ hơn so với lịch hẹn
Theo khuyến cáo từ Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) cũng như Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Hoa Kỳ (CDC), khoảng thời gian bị gián đoạn giữa các mũi tiêm không làm vô hiệu hóa phản ứng miễn dịch đã được kích hoạt trước đó. Kháng thể mà cơ thể tạo ra sau mũi đầu tiên hoặc mũi thứ hai vẫn duy trì được trí nhớ miễn dịch.
Dù việc tiêm muộn không gây hại cho sức khỏe và không đòi hỏi bắt đầu lại liệu trình, bạn vẫn có thể gặp phải một số bất lợi sau:
- Hiệu quả bảo vệ chưa đạt tối đa: Cơ thể chỉ đạt nồng độ kháng thể bảo vệ cao nhất và lâu dài nhất sau khi hoàn thành đầy đủ các mũi theo đúng khuyến cáo. Trong khoảng thời gian trễ hẹn, hệ miễn dịch vẫn chưa được kích hoạt toàn diện để chống lại các chủng virus HPV nguy cơ cao.
- Nguy cơ nhiễm bệnh trong thời gian trì hoãn: Nếu bạn đã có quan hệ tình dục trong thời gian chưa hoàn tất phác đồ, nguy cơ tiếp xúc và nhiễm các chủng HPV có trong vắc xin vẫn hiện hữu.
Trường hợp tiêm sớm hơn so với khoảng cách tối thiểu
Khác với việc tiêm trễ, việc tiêm mũi tiếp theo quá sớm trước mốc thời gian tối thiểu được xem là một sai sót trong quy trình tiêm chủng. Cơ thể cần một khoảng thời gian nhất định để hệ miễn dịch nhận diện kháng nguyên, sản sinh tế bào lympho B và tạo ra kháng thể đặc hiệu.
Nếu một mũi tiêm được thực hiện trước khoảng cách tối thiểu cho phép, liều tiêm đó có thể không tạo ra đủ hiệu quả đáp ứng miễn dịch. Khi đó, theo hướng dẫn chuyên môn, mũi tiêm sớm này thường sẽ không được tính và người tiêm bắt buộc phải tiêm bù lại một mũi khác sau khi đã đảm bảo đủ khoảng cách an toàn.
Cách xử trí đúng khi bị trễ lịch tiêm vắc xin hpv
Nếu phát hiện bản thân đã quá ngày hẹn tiêm mũi 2 hoặc mũi 3 của vắc xin HPV, bạn nên bình tĩnh thực hiện theo các bước sau:
- Liên hệ ngay trung tâm tiêm chủng: Thông báo với nhân viên y tế về thời gian bạn đã tiêm các mũi trước để được sắp xếp lịch tiêm bù gần nhất có thể.
- Tiêm tiếp mũi còn thiếu: Tiếp tục tiêm mũi tiếp theo mà không cần xét nghiệm lại hay tiêm lại từ mũi đầu tiên, bất kể thời gian trễ là vài tuần, vài tháng hay thậm chí hơn một năm.
- Đảm bảo khoảng cách cho mũi sau (nếu có): Nếu bạn mới hoàn thành mũi 1 và bị trễ mũi 2, hãy đảm bảo khoảng cách tối thiểu giữa mũi 2 (mũi tiêm bù) và mũi 3 tuân thủ đúng khuyến cáo của nhà sản xuất.
Lịch tiêm chuẩn và khoảng cách tối thiểu của vắc xin hpv
Hiện nay tại Việt Nam, hai loại vắc xin HPV được lưu hành phổ biến là Gardasil (phòng 4 chủng) và Gardasil 9 (phòng 9 chủng). Tùy theo độ tuổi bắt đầu tiêm, phác đồ sẽ được phân chia cụ thể như sau:
Phác đồ tiêm cho người từ 9 đến 14 tuổi (phác đồ 2 mũi):
- Mũi 1: Ngày tiêm đầu tiên được chọn.
- Mũi 2: Cách mũi 1 từ 6 đến 12 tháng. Khoảng cách tối thiểu giữa hai mũi là 5 tháng. Nếu mũi 2 tiêm cách mũi 1 dưới 5 tháng, cần tiêm thêm mũi 3 cách mũi 2 ít nhất 3 tháng.
Phác đồ tiêm cho người từ 15 tuổi trở lên hoặc người suy giảm miễn dịch (phác đồ 3 mũi):
- Mũi 1: Ngày tiêm đầu tiên được chọn.
- Mũi 2: Cách mũi 1 ít nhất 2 tháng.
- Mũi 3: Cách mũi 2 ít nhất 4 tháng (và cách mũi 1 ít nhất 6 tháng).
Những lưu ý để đảm bảo hiệu quả tối ưu khi bị gián đoạn lịch tiêm
Nhằm đảm bảo quá trình tiêm bù diễn ra an toàn và phát huy tối đa công dụng của vắc xin, bạn cần ghi nhớ một số vấn đề quan trọng:
- Chủ động áp dụng biện pháp phòng ngừa an toàn: Trong thời gian chưa tiêm đủ số mũi, hãy duy trì lối sống tình dục an toàn và sử dụng bao cao su để hạn chế tối đa nguy cơ lây nhiễm virus HPV cũng như các bệnh lây truyền qua đường tình dục khác.
- Lưu trữ hồ sơ tiêm chủng cẩn thận: Luôn mang theo sổ tiêm chủng hoặc sử dụng ứng dụng tra cứu tiêm chủng quốc gia để bác sĩ dễ dàng xác minh loại vắc xin (Gardasil hay Gardasil 9) cùng các mốc thời gian tiêm trước đó.
- Không tự ý đổi loại vắc xin tùy tiện: Dù một số hướng dẫn cho phép sử dụng Gardasil 9 để hoàn tất liệu trình đã bắt đầu bằng Gardasil 4, việc thay đổi này cần có sự tư vấn và chỉ định trực tiếp từ bác sĩ chuyên môn.
- Kiểm tra tình trạng sức khỏe: Trước khi tiêm bù, bạn cần đảm bảo bản thân không bị sốt cấp tính, không mắc các bệnh nhiễm trùng nặng và không trong giai đoạn mang thai.
Tóm lại, việc tiêm vắc xin hpv không đúng hạn, đặc biệt là khi bị trễ lịch hẹn, hoàn toàn không làm mất đi giá trị của các mũi vắc xin đã tiêm và bạn không cần phải bắt đầu lại liệu trình từ đầu. Điều cốt lõi là bạn nên chủ động sắp xếp thời gian để tiêm các mũi còn thiếu càng sớm càng tốt nhằm giúp cơ thể hoàn thiện hàng rào miễn dịch vững chắc nhất.
