Tan máu bẩm sinh: Nguyên nhân, triệu chứng, chẩn đoán và điều trị

Tan máu bẩm sinh là gì?

Tan máu bẩm sinh (Thalassemia) là một bệnh lý di truyền của máu, đặc trưng bởi sự bất thường trong quá trình sản xuất hemoglobin – một protein quan trọng trong hồng cầu có nhiệm vụ vận chuyển oxy đi nuôi cơ thể. Sự thiếu hụt hoặc bất thường của các chuỗi globin cấu tạo nên hemoglobin dẫn đến tình trạng hồng cầu bị phá hủy quá mức (tan máu), gây ra thiếu máu mãn tính và tích tụ sắt trong các cơ quan nội tạng.

Nếu không được phát hiện và điều trị kịp thời, căn bệnh này có thể gây ra nhiều hệ lụy nghiêm trọng đến sức khỏe, làm suy giảm chất lượng cuộc sống, biến dạng xương, suy tim, suy gan và thậm chí dẫn đến tử vong. Theo số liệu thống kê từ Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), khoảng 7% dân số toàn cầu mang gen bệnh lý này. Tại Việt Nam, ước tính có khoảng hơn 14 triệu người mang gen bệnh và trên 20.000 bệnh nhân thể nặng đang cần phải điều trị tích cực suốt đời.

Nguyên nhân gây ra tan máu bẩm sinh

Nguyên nhân

Nguyên nhân trực tiếp gây ra bệnh lý này là do các đột biến gen chịu trách nhiệm tổng hợp chuỗi globin (alpha-globin hoặc beta-globin) nằm trên nhiễm sắc thể số 16 và số 11. Sự tổn thương hoặc mất mát các gen này làm giảm hoặc ngưng trệ hoàn toàn việc sản sinh các chuỗi globin tương ứng, dẫn đến cấu trúc hemoglobin bị lỗi.

Bên cạnh nguyên nhân trực tiếp từ đột biến gen, các yếu tố gián tiếp và phương thức di truyền bao gồm:

• Nhận truyền gen lặn từ cha mẹ: Bệnh di truyền theo cơ chế gen lặn trên nhiễm sắc thể thường. Trẻ chỉ mắc bệnh ở thể trung bình hoặc nặng khi nhận đồng thời cả hai gen đột biến từ cả cha và mẹ. Nếu chỉ nhận một gen đột biến từ cha hoặc mẹ, trẻ sẽ là người mang gen dị hợp tử (không có triệu chứng nhưng có khả năng truyền gen cho thế hệ sau).
• Đột biến gen mới phát sinh (De novo mutation): Mặc dù cực kỳ hiếm gặp trong thực tế lâm sàng, một số ít trường hợp bệnh xuất hiện do đột biến mới phát sinh trong quá trình tạo giao tử của cha hoặc mẹ, hoặc trong giai đoạn phát triển phôi sớm mà không do di truyền trực tiếp từ thế hệ trước.

Cơ chế

Cơ chế sinh bệnh học của tình trạng này diễn ra thông qua các quá trình sinh học phức tạp sau:

• Sự mất cân bằng giữa các chuỗi globin: Khi một loại chuỗi globin (chẳng hạn như alpha hoặc beta) bị giảm tổng hợp, loại chuỗi còn lại sẽ bị dư thừa tương đối. Sự mất cân bằng này làm giảm đáng kể lượng hemoglobin bình thường được tạo ra trong tế bào.
• Sự tích tụ chuỗi globin dư thừa trong hồng cầu non: Các chuỗi globin bị dư thừa không thể kết hợp để tạo thành hemoglobin hoàn chỉnh sẽ tự kết tủa trong tế bào tiền thân của hồng cầu tại tủy xương. Sự kết tủa này gây tổn thương màng tế bào, dẫn đến hiện tượng phá hủy hồng cầu ngay từ trong tủy xương (quá trình sinh hồng cầu không hiệu quả).
• Tăng phá hủy hồng cầu ngoại vi tại lách: Những hồng cầu sống sót thoát ra máu ngoại vi thường có hình dạng bất thường, kém mềm mại và màng tế bào yếu. Khi di chuyển qua lách, chúng bị hệ thống liên võng nội mô của lách giữ lại và tiêu hủy nhanh chóng, rút ngắn thời gian sống của hồng cầu xuống dưới mức trung bình 120 ngày, gây ra hiện tượng thiếu máu huyết tán.

Triệu chứng của tan máu bẩm sinh

Triệu chứng phổ biến

Các triệu chứng lâm sàng xuất hiện chủ yếu do tình trạng thiếu oxy kéo dài ở mô và sự phá hủy hồng cầu diễn ra liên tục:

• Mệt mỏi và suy nhược kéo dài: Do lượng huyết sắc tố giảm sâu, cơ thể không được cung cấp đủ oxy cho các hoạt động chuyển hóa cơ bản, khiến người bệnh luôn trong trạng thái kiệt sức, lờ đờ, kém tập trung.
• Da xanh xao và củng mạc mắt vàng: Thiếu máu làm cho làn da trở nên nhợt nhạt. Đồng thời, quá trình tan máu giải phóng một lượng lớn bilirubin vào tuần hoàn, gây ra tình trạng vàng da và vàng mắt rõ rệt.
• Biến dạng xương đặc trưng: Tủy xương phải hoạt động quá công suất để bù đắp lượng hồng cầu thiếu hụt, dẫn đến hiện tượng phì đại xương dẹt. Biểu hiện rõ nhất ở vùng mặt với các dấu hiệu như trán dô, gò má cao, mũi tẹt và hàm răng vẩu (bộ mặt Thalassemia).
• Nước tiểu sẫm màu: Sự đào thải lượng lớn bilirubin tự do qua đường tiết niệu khiến nước tiểu của người bệnh có màu vàng đậm hoặc màu như nước chè đặc.
• Bụng chướng to do gan lách to: Lách phải làm việc quá mức để tiêu hủy hồng cầu lỗi, đồng thời gan và lách phải tham gia tạo máu ngoài tủy, dẫn đến tình trạng hai cơ quan này bị phì đại nghiêm trọng.
• Chậm phát triển thể chất và dậy thì muộn: Trẻ em mắc bệnh thường có tầm vóc nhỏ bé, nhẹ cân và các đặc tính sinh dục phụ xuất hiện muộn hơn rất nhiều so với bạn bè cùng trang lứa.

Triệu chứng theo mức độ

Triệu chứng của bệnh có sự khác biệt rất lớn tùy thuộc vào thể đột biến và mức độ thiếu máu của người bệnh:

Trường hợp đặc biệt

Bên cạnh các thể bệnh thông thường, có những trường hợp đặc biệt nguy hiểm đe dọa trực tiếp đến tính mạng:

• Phù thai do mất cả 4 gen alpha (Hb Bart’s Hydrops Fetalis): Đây là thể bệnh nặng nhất của alpha-thalassemia. Thai nhi hoàn toàn không thể tổng hợp được chuỗi alpha-globin để tạo hemoglobin bình thường. Hậu quả là thai nhi bị thiếu máu cực kỳ nghiêm trọng, phù toàn thân, suy tim sung huyết trong tử cung và thường bị sảy thai ở tháng cuối hoặc tử vong ngay lập tức sau khi sinh.
• Hội chứng thiếu máu nặng khởi phát sớm ở trẻ nhũ nhi: Thường gặp ở trẻ bị beta-thalassemia mức độ nặng. Khi mới sinh ra, trẻ hoàn toàn bình thường nhờ còn lượng hemoglobin bào thai (HbF). Tuy nhiên, từ tháng thứ 3 đến tháng thứ 6, khi cơ thể chuyển dịch sang sản xuất hemoglobin người lớn (HbA), trẻ bắt đầu bị thiếu máu sụt giảm nhanh chóng, bỏ bú, chậm tăng cân và quấy khóc liên tục.

Đường lây truyền của tan máu bẩm sinh

Đây là một bệnh lý huyết học hoàn toàn do yếu tố di truyền, không phải là bệnh truyền nhiễm do vi khuẩn, virus hay ký sinh trùng gây ra.

Di truyền từ cha mẹ sang con

Bệnh chỉ lây truyền qua con đường duy nhất là di truyền từ thế hệ trước sang thế hệ sau thông qua sự truyền đạt các gen bị đột biến trong quá trình thụ tinh. Cơ chế di truyền tuân theo định luật Mendel đối với gen lặn trên nhiễm sắc thể thường:

• Nếu cả cha và mẹ đều là người mang gen bệnh (mỗi người có 1 gen đột biến và 1 gen bình thường), thì trong mỗi lần sinh con, xác suất xảy ra sẽ là: 25% cơ hội con hoàn toàn khỏe mạnh (không mang gen bệnh), 50% cơ hội con trở thành người mang gen bệnh không triệu chứng giống cha mẹ, và 25% nguy cơ con sinh ra bị bệnh ở mức độ trung bình đến nặng.
• Nếu chỉ có cha hoặc mẹ mang gen bệnh, con sinh ra hoàn toàn không có nguy cơ mắc bệnh ở thể nặng, nhưng có 50% cơ hội nhận gen đột biến để trở thành người lành mang gen.

Các biến chứng của tan máu bẩm sinh

Sự kết hợp giữa thiếu máu mãn tính và việc phải truyền máu liên tục gây ra nhiều biến chứng nặng nề lên hầu hết các hệ cơ quan trong cơ thể:

Quá tải sắt (Iron overload)

Đây là biến chứng phổ biến và nguy hiểm nhất đối với bệnh nhân phải truyền máu chu kỳ. Mỗi đơn vị máu được truyền vào mang theo một lượng sắt lớn mà cơ thể không có cơ chế tự đào thải tự nhiên. Lượng sắt dư thừa này sẽ lắng đọng dần tại các mô mềm của tim, gan, tuyến nội tiết, gây tổn thương tế bào và xơ hóa các cơ quan này.

Biến chứng tim mạch

Tình trạng tích tụ sắt tại cơ tim kết hợp với việc tim phải co bóp liên tục với tần suất cao để bù đắp lượng oxy thiếu hụt do thiếu máu dẫn đến các bệnh lý tim mạch nghiêm trọng. Người bệnh dễ bị suy tim sung huyết, rối loạn nhịp tim nặng, viêm màng ngoài tim và tăng áp lực động mạch phổi. Đây là nguyên nhân hàng đầu gây tử vong ở bệnh nhân thể nặng.

Gan lách to và suy giảm chức năng gan

Lách to quá mức do phải làm việc liên tục buộc bác sĩ phải chỉ định phẫu thuật cắt lách, điều này lại làm tăng nguy cơ nhiễm trùng máu cho bệnh nhân. Đồng thời, xơ gan do quá tải sắt tích tụ lâu ngày có thể tiến triển thành suy gan cổ trướng hoặc ung thư tế bào gan.

Biến dạng xương và loãng xương

Sự phì đại quá mức của tủy xương làm mỏng vỏ xương, khiến xương trở nên xốp, giòn và cực kỳ dễ gãy ngay cả khi gặp chấn thương rất nhẹ. Ngoài ra, người bệnh còn đối mặt với tình trạng đau nhức xương khớp kinh niên và chậm liền xương.

Suy giảm nội tiết và chậm phát triển

Sự lắng đọng sắt tại tuyến yên và các tuyến nội tiết khác gây ra hàng loạt rối loạn: suy giáp, suy tuyến cận giáp, đái tháo đường do tổn thương tuyến tụy, và suy giảm chức năng sinh dục dẫn đến vô sinh ở tuổi trưởng thành.

Đối tượng nguy cơ mắc tan máu bẩm sinh

Nhóm tuổi, giới tính dễ mắc bệnh (phổ biến)

• Trẻ em có cả cha và mẹ mang gen bệnh: Đây là nhóm đối tượng có nguy cơ cao nhất. Bệnh biểu hiện rất sớm ngay từ những năm tháng đầu đời và kéo dài suốt cả cuộc đời do tổn thương di truyền cố định.
• Cả hai giới nam và nữ: Vì gen gây bệnh nằm trên nhiễm sắc thể thường (không phải nhiễm sắc thể giới tính X hay Y), nên tỷ lệ mắc bệnh và khả năng truyền gen ở nam giới và nữ giới là hoàn toàn ngang nhau.

Nhóm yếu tố nguy cơ khác (hiếm hoặc ít phổ biến hơn)

• Người thuộc các vùng dịch tễ có tỷ lệ mang gen cao: Các quần thể dân cư sinh sống tại khu vực Địa Trung Hải, Trung Đông, Đông Nam Á (trong đó có Việt Nam) và Châu Phi có tỷ lệ người mang gen bệnh cao vượt trội do các yếu tố chọn lọc tự nhiên liên quan đến bệnh sốt rét trong lịch sử.
• Các dân tộc thiểu số có hủ tục hôn nhân cận huyết: Việc kết hôn cận huyết thống giữa những người có cùng dòng máu trực hệ làm tăng vọt tần suất gặp nhau của các gen lặn có hại, dẫn đến tỷ lệ trẻ sinh ra bị bệnh ở mức độ nặng tăng cao đột biến trong cộng đồng đó.

Phòng ngừa tan máu bẩm sinh

Vì đây là bệnh lý di truyền chưa thể can thiệp sửa đổi gen đại trà, việc phòng ngừa chủ yếu dựa vào các biện pháp sàng lọc chủ động trước sinh:

Sàng lọc tiền hôn nhân và trước sinh

Các cặp đôi chuẩn bị kết hôn hoặc có kế hoạch sinh con nên chủ động thực hiện xét nghiệm tổng phân tích tế bào máu ngoại vi để kiểm tra các chỉ số hồng cầu (đặc biệt là MCV < 80 fl và MCH < 27 pg). Nếu phát hiện cả hai người đều mang gen bệnh, họ sẽ được các chuyên gia y tế tư vấn di truyền chi tiết về các giải pháp sinh con an toàn.

Chẩn đoán trước sinh

Đối với các thai phụ thuộc nhóm nguy cơ cao (cả hai vợ chồng đều mang gen đột biến), bác sĩ sẽ chỉ định thực hiện các kỹ thuật chẩn đoán hiện đại như chọc hút gai nhau (CVS) ở tuần thai thứ 11 – 14 hoặc chọc dò dịch ối ở tuần thai thứ 15 – 18 để lấy mẫu DNA của thai nhi, từ đó xác định chính xác thai nhi có bị mắc bệnh thể nặng hay không.

Sàng lọc phôi

Kỹ thuật chẩn đoán di truyền tiền làm tổ (PGT-M) kết hợp với thụ tinh trong ống nghiệm (IVF) cho phép các bác sĩ phân tích di truyền của phôi trước khi chuyển vào tử cung của người mẹ. Phương pháp này giúp lựa chọn những phôi hoàn toàn khỏe mạnh, không mang gen bệnh lý nặng để phát triển thành thai nhi.

Chẩn đoán tan máu bẩm sinh

Quy trình chẩn đoán xác định bệnh đòi hỏi sự kết hợp của nhiều xét nghiệm huyết học và di truyền chuyên sâu:

Tổng phân tích tế bào máu ngoại vi

Đây là xét nghiệm ban đầu, đơn giản và có chi phí thấp. Kết quả ở người bệnh thường cho thấy tình trạng thiếu máu hồng cầu nhỏ, nhược sắc (chỉ số MCV và MCH giảm mạnh), số lượng hồng cầu có thể bình thường hoặc tăng nhẹ nhưng chất lượng hồng cầu kém.

Điện di hemoglobin

Phương pháp này giúp xác định tỷ lệ phần trăm của các loại hemoglobin khác nhau trong máu (như HbA, HbA2, HbF). Sự xuất hiện của các thành phần hemoglobin bất thường hoặc sự thay đổi tỷ lệ sinh lý (ví dụ: tăng HbF và HbA2 trong beta-thalassemia) là cơ sở quan trọng để định danh thể bệnh.

Xét nghiệm di truyền phân tử

Xét nghiệm sinh học phân tử (PCR, giải trình tự gen) là tiêu chuẩn vàng để xác định chính xác các kiểu đột biến cụ thể trên gen alpha-globin hoặc beta-globin. Kết quả này hỗ trợ đắc lực cho việc tiên lượng bệnh và tư vấn di truyền trước sinh.

Xét nghiệm sắt huyết thanh và Ferritin

Việc đo lường nồng độ sắt trong huyết thanh, khả năng gắn sắt toàn phần (TIBC) và đặc biệt là nồng độ Ferritin giúp đánh giá mức độ tích tụ sắt trong cơ thể, từ đó làm căn cứ để bác sĩ xây dựng phác đồ thải sắt phù hợp.

Điều trị tan máu bẩm sinh

Phương pháp y khoa

Các biện pháp can thiệp y khoa hiện nay tập trung vào việc cải thiện triệu chứng thiếu máu và kiểm soát biến chứng quá tải sắt:

• Liệu pháp truyền máu chu kỳ: Chỉ định bắt buộc cho bệnh nhân thể nặng nhằm duy trì nồng độ huyết sắc tố ổn định ở mức 9,5 – 10,5 g/dL, giúp cơ thể phát triển bình thường và hạn chế tình trạng phì đại tủy xương.
• Liệu pháp thải sắt tích cực: Sử dụng các loại thuốc thải sắt chuyên dụng (như Deferoxamine tiêm dưới da, Deferiprone hoặc Deferasirox đường uống) khi nồng độ Ferritin huyết thanh vượt quá 1000 ng/mL, giúp đào thải sắt dư thừa qua nước tiểu và phân.
• Ghép tế bào gốc tạo máu: Đây là phương pháp duy nhất hiện nay có thể chữa khỏi hoàn toàn căn bệnh này. Tế bào gốc lành mạnh từ tủy xương hoặc máu cuống rốn của người hiến tặng phù hợp HLA (thường là anh chị em ruột) sẽ được truyền vào để thay thế hệ thống tạo máu bị lỗi của bệnh nhân.
• Phẫu thuật cắt lách: Được cân nhắc chỉ định khi lách quá to gây đau đớn, cản trở sinh hoạt hoặc gây ra hiện tượng cường lách (tiêu hủy quá nhanh cả hồng cầu truyền vào và các tế bào máu khác), làm tăng nhu cầu truyền máu của bệnh nhân.

Lối sống hỗ trợ

Một chế độ sinh hoạt khoa học đóng vai trò quan trọng trong việc nâng cao thể trạng và kéo dài tuổi thọ cho người bệnh:

• Chế độ ăn kiểm soát lượng sắt: Hạn chế tối đa các thực phẩm giàu sắt như thịt đỏ (thịt bò, thịt dê), gan, huyết, các loại rau có màu xanh đậm. Nên uống nước trà xanh hoặc trà đen sau bữa ăn để làm giảm khả năng hấp thu sắt từ thực phẩm tại đường ruột.
• Bổ sung Acid Folic đầy đủ: Acid folic là nguyên liệu cần thiết cho quá trình sinh hồng cầu tại tủy xương, giúp hỗ trợ tăng tạo các tế bào máu mới.
• Chủ động phòng ngừa nhiễm trùng: Do hệ miễn dịch suy giảm (đặc biệt là sau khi cắt lách), người bệnh cần tiêm phòng đầy đủ các loại vắc-xin (phế cầu, viêm màng não, cúm), ăn chín uống sôi và giữ gìn vệ sinh cá nhân sạch sẽ.

Lưu ý khi điều trị

Người bệnh và người nhà cần tuân thủ nghiêm ngặt các nguyên tắc an toàn sau:

• Tuyệt đối không tự ý bổ sung sắt: Không sử dụng các loại thuốc bổ máu, thực phẩm chức năng có chứa sắt vì sẽ làm trầm trọng thêm tình trạng quá tải sắt, gây nguy hiểm trực tiếp đến tính mạng.
• Tuân thủ lịch tái khám định kỳ: Cần thực hiện kiểm tra định kỳ chức năng tim, gan, nội tiết và nồng độ Ferritin máu để bác sĩ kịp thời điều chỉnh liều lượng thuốc thải sắt.

So sánh với bệnh lý tương tự

Bệnh lý tương tự

Trong thực tế lâm sàng, bệnh lý này rất dễ bị nhầm lẫn với tình trạng thiếu máu thiếu sắt. Cả hai bệnh lý này đều có chung đặc điểm huyết học đặc trưng trên tiêu bản máu ngoại vi là hồng cầu nhỏ và nhược sắc (Microcytic hypochromic anemia), khiến việc chẩn đoán phân biệt đôi khi gặp khó khăn nếu chỉ dựa vào xét nghiệm máu thông thường.

Phân biệt giữa các bệnh lý

Để tránh chẩn đoán sai lệch dẫn đến việc điều trị sai hướng (như bổ sung sắt nhầm cho bệnh nhân bị thừa sắt), bác sĩ cần dựa vào các tiêu chí phân biệt rõ ràng dưới đây:

Mọi người cũng hỏi

Bệnh tan máu bẩm sinh có chữa khỏi hoàn toàn được không?

Hiện nay, phương pháp duy nhất có thể chữa khỏi hoàn toàn căn bệnh này là ghép tế bào gốc tạo máu (hay còn gọi là ghép tủy). Phương pháp này sử dụng các tế bào gốc khỏe mạnh từ người hiến tặng có các chỉ số sinh học phù hợp HLA với người bệnh để thay thế hoàn toàn tủy xương bị lỗi. Tuy nhiên, kỹ thuật này đòi hỏi chi phí rất cao, quy trình thực hiện vô cùng phức tạp và ẩn chứa nhiều rủi ro đào thải mảnh ghép nguy hiểm. Ngoài ra, các liệu pháp tiên tiến như liệu pháp gen đang được nghiên cứu và hứa hẹn sẽ mang lại cơ hội chữa trị triệt để hơn trong tương lai gần.

Người mang gen tan máu bẩm sinh có biểu hiện gì không?

Hầu hết những người chỉ mang một gen bệnh (hay còn gọi là thể ẩn, thể dị hợp tử) hoàn toàn không có bất kỳ biểu hiện lâm sàng nào và có đời sống, sức khỏe, tuổi thọ hoàn toàn bình thường như những người khỏe mạnh khác. Họ thường chỉ tình cờ phát hiện ra mình mang gen bệnh khi đi khám sức khỏe tiền hôn nhân, xét nghiệm sàng lọc trước sinh hoặc khi thực hiện tổng phân tích tế bào máu thấy có chỉ số hồng cầu nhỏ, nhược sắc nhẹ nhưng không đi kèm tình trạng thiếu sắt thực sự.

Hai người mang gen tan máu bẩm sinh kết hôn cần lưu ý gì?

Khi hai người cùng mang gen kết hôn, họ hoàn toàn có quyền kết hôn và sinh con, nhưng bắt buộc phải tuân thủ hướng dẫn y khoa nghiêm ngặt để tránh sinh ra con bị thể nặng. Trong mỗi lần mang thai, họ có 25% nguy cơ sinh ra con bị bệnh mức độ nặng. Do đó, cặp đôi cần chủ động gặp bác sĩ chuyên khoa để được tư vấn di truyền trước khi mang thai. Các giải pháp an toàn bao gồm thực hiện thụ tinh trong ống nghiệm kết hợp sàng lọc phôi lành mầm, hoặc thực hiện chẩn đoán trước sinh (chọc ối, sinh thiết gai nhau) để can thiệp kịp thời nếu thai nhi bị thể bệnh nặng.

Trẻ bị tan máu bẩm sinh nên ăn gì và kiêng gì?

Về chế độ ăn uống, trẻ bị bệnh cần hạn chế tối đa các thực phẩm có hàm lượng sắt cao như các loại thịt đỏ (thịt bò, thịt cừu), nội tạng động vật, lòng đỏ trứng, các loại đậu và rau có màu xanh đậm. Trẻ nên uống một ly nước trà xanh hoặc trà đen sau bữa ăn để cản trở sự hấp thu sắt tại ruột. Đồng thời, cần bổ sung nhiều thực phẩm giàu canxi, kẽm, vitamin D để bảo vệ xương, bổ sung acid folic theo chỉ định của bác sĩ để hỗ trợ quá trình tạo máu, và uống đủ nước mỗi ngày.

Chi phí điều trị tan máu bẩm sinh có đắt không?

Chi phí điều trị căn bệnh này thực sự là một gánh nặng tài chính rất lớn đối với người bệnh và gia đình, bởi đây là quá trình điều trị kéo dài suốt cả cuộc đời. Bệnh nhân thể nặng cần truyền máu và thải sắt định kỳ hàng tháng, chi phí trung bình có thể lên tới hàng chục đến hàng trăm triệu đồng mỗi năm. Tại Việt Nam, Bảo hiểm Y tế hiện tại đã hỗ trợ chi trả phần lớn chi phí cho các danh mục truyền máu và thuốc thải sắt cơ bản, giúp giảm bớt gánh nặng kinh tế đáng kể cho các gia đình có bệnh nhân vượt qua khó khăn.

Tài liệu tham khảo về tan máu bẩm sinh

• World Health Organization
• Centers for Disease Control and Prevention
• Cooley’s Anemia Foundation
• National Institutes of Health
• Mayo Clinic