Nhiều người thường mặc định rằng ung thư phổi chỉ xảy ra ở những người có thói quen hút thuốc lá lâu năm. Tuy nhiên, các thống kê y tế ghi nhận có khoảng 10% đến 20% ca mắc ung thư phổi rơi vào những người chưa từng đụng đến một điếu thuốc nào trong đời. Vậy nguyên nhân thực sự do đâu và làm thế nào để bảo vệ bản thân trước căn bệnh nguy hiểm này? Bài viết dưới đây sẽ giải đáp chi tiết góc nhìn khoa học về vấn đề trên.
Tại sao không hút thuốc vẫn bị ung thư phổi
Việc không hút thuốc lá giúp giảm đáng kể rủi ro mắc bệnh, nhưng không đồng nghĩa với việc bạn hoàn toàn miễn nhiễm với ung thư phổi. Trên thực tế, có nhiều yếu tố môi trường, sinh học và di truyền khác tác động trực tiếp đến tế bào phổi. Dưới đây là các nguyên nhân chính giải thích cho hiện tượng này:
Hút thuốc lá thụ động
Người không hút thuốc nhưng thường xuyên hít phải khói thuốc từ người khác (hút thuốc thụ động) có nguy cơ mắc ung thư phổi cao hơn 20% đến 30%. Khói thuốc tỏa ra từ đầu điếu thuốc đang cháy chứa nồng độ chất độc hại và chất gây ung thư thậm chí còn cao hơn khói thuốc do người hút hít vào.
Tiếp xúc với khí radon
Radon là một loại khí phóng xạ tự nhiên, không màu, không mùi, được sinh ra từ sự phân rã của urani trong đất và đá. Khí này có thể rò rỉ vào nhà qua các vết nứt ở nền nhà hoặc tường. Việc hít phải khí radon trong thời gian dài là nguyên nhân hàng đầu gây ung thư phổi ở những người không hút thuốc.
Ô nhiễm không khí và bụi mịn
Sống trong môi trường có chất lượng không khí kém, đặc biệt là sự hiện diện của bụi mịn PM2.5, khói bụi công nghiệp và khí thải từ các phương tiện giao thông, làm tăng đáng kể nguy cơ tổn thương gen ở tế bào phổi. Các hạt bụi siêu nhỏ này có khả năng đi sâu vào phế nang và gây viêm nhiễm mãn tính, dẫn đến biến đổi tế bào.
Đột biến gen và yếu tố di truyền
Một số người mang các yếu tố di truyền khiến họ dễ bị tổn thương hơn trước các tác nhân gây ung thư. Đặc biệt, nghiên cứu khoa học cho thấy ung thư phổi ở người không hút thuốc thường liên quan đến các đột biến gen cụ thể, phổ biến nhất là đột biến gen EGFR (Epidermal Growth Factor Receptor). Dạng đột biến này rất thường gặp ở phụ nữ châu Á không hút thuốc.
Môi trường làm việc độc hại
Người lao động thường xuyên tiếp xúc với các hóa chất độc hại như asbestos (atylen), arsenic, beryllium, cadmium hoặc khí thải động cơ diesel mà không có đồ bảo hộ đạt chuẩn cũng có nguy cơ cao bị tổn thương phổi và phát triển tế bào ung thư.
Điểm khác biệt của ung thư phổi ở người không hút thuốc
Ung thư phổi ở người không hút thuốc có những đặc điểm sinh học và lâm sàng hoàn toàn khác biệt so với người hút thuốc:
- Loại ung thư: Người không hút thuốc thường mắc ung thư biểu mô tuyến (Adenocarcinoma), khởi phát từ các tế bào sản xuất nhầy ở phần ngoài của phổi. Trong khi đó, người hút thuốc thường mắc ung thư biểu mô vảy hoặc ung thư tế bào nhỏ.
- Đối tượng mắc bệnh: Tỷ lệ mắc ở phụ nữ và những người trẻ tuổi không hút thuốc cao hơn so với nhóm người hút thuốc.
- Đặc điểm di truyền: Tế bào ung thư ở người không hút thuốc chứa nhiều đột biến gen có thể điều trị bằng liệu pháp nhắm trúng đích, giúp nâng cao hiệu quả điều trị hơn so với các phương pháp truyền thống.
Dấu hiệu nhận biết ung thư phổi cần chú ý
Ở giai đoạn đầu, bệnh thường không có biểu hiện rõ ràng. Khi bệnh tiến triển, người bệnh có thể xuất hiện các triệu chứng sau:
- Ho kéo dài không khỏi và ngày càng nặng hơn.
- Ho ra máu hoặc đờm có lẫn máu.
- Thường xuyên cảm thấy đau tức ngực, đặc biệt khi hít sâu hoặc ho.
- Khó thở, thở khò khè không rõ lý do.
- Khàn tiếng kéo dài.
- Sụt cân nhanh chóng mà không rõ nguyên nhân, cơ thể mệt mỏi suy nhược.
Biện pháp phòng ngừa ung thư phổi cho người không hút thuốc
Dù không thể loại bỏ hoàn toàn các rủi ro di truyền, bạn vẫn có thể chủ động bảo vệ sức khỏe hệ hô hấp bằng các thói quen lành mạnh:
- Tránh xa khói thuốc: Chủ động tránh xa những nơi có khói thuốc lá và không cho phép hút thuốc trong không gian sống của bạn.
- Cải thiện không khí sống: Giữ nhà cửa thoáng mát, sử dụng máy lọc không khí để giảm lượng bụi mịn trong nhà.
- Đeo khẩu trang đạt chuẩn: Khi ra ngoài hoặc làm việc trong môi trường nhiều khói bụi, hãy đeo khẩu trang có khả năng lọc bụi mịn.
- Tập thể dục thường xuyên: Duy trì thói quen vận động để tăng cường dung tích phổi và nâng cao hệ miễn dịch.
- Chế độ ăn uống lành mạnh: Bổ sung nhiều rau xanh, trái cây tươi chứa chất chống oxy hóa giúp bảo vệ tế bào.
- Thám sức khỏe định kỳ: Tầm soát ung thư phổi bằng chụp cắt lớp vi tính liều thấp theo chỉ định của bác sĩ nếu bạn thuộc nhóm có yếu tố nguy cơ cao.
Tóm lại, việc hiểu rõ tại sao không hút thuốc vẫn bị ung thư phổi giúp chúng ta nâng cao cảnh giác và không chủ quan trước những thay đổi của cơ thể. Bằng cách chủ động phòng tránh các yếu tố nguy cơ từ môi trường và duy trì thói quen kiểm tra sức khỏe định kỳ, bạn sẽ bảo vệ tốt nhất cho sức khỏe lá phổi của bản thân và gia đình.
