Quai bị là một bệnh truyền nhiễm cấp tính phổ biến, đặc biệt là ở trẻ em và thanh thiếu niên. Một trong những mối lo ngại lớn nhất của nam giới và các bậc phụ huynh khi mắc căn bệnh này là liệu nó có ảnh hưởng đến khả năng sinh sản sau này hay không. Bài viết dưới đây sẽ giải đáp chi tiết thắc mắc về việc quai bị có thể gây vô sinh ở nam không dựa trên các cơ sở y khoa uy tín, giúp bạn hiểu rõ hơn về cơ chế, dấu hiệu nhận biết cũng như cách phòng ngừa biến chứng nguy hiểm này.
Quai bị có thể gây vô sinh ở nam không
Câu trả lời từ các chuyên gia y tế là có thể, nhưng nguy cơ này không xảy ra ở tất cả nam giới mắc bệnh. Khả năng gây vô sinh ở nam giới mắc quai bị phụ thuộc rất lớn vào việc người bệnh có gặp phải biến chứng viêm tinh hoàn (orchitis) hay không, cũng như mức độ tổn thương của cơ quan sinh sản sau khi hồi phục.
Theo thống kê y học, biến chứng viêm tinh hoàn thường chỉ xảy ra ở nam giới đã bước vào hoặc sau tuổi dậy thì, chiếm tỷ lệ khoảng 20% đến 30% số ca mắc quai bị ở độ tuổi này. Trong số những người bị viêm tinh hoàn do quai bị, có khoảng 30% đến 50% trường hợp sẽ gặp phải tình trạng teo tinh hoàn sau đó.
Tuy nhiên, tình trạng teo tinh hoàn thường chỉ xảy ra ở một bên. Nếu chỉ bị teo một bên tinh hoàn, bên còn lại vẫn có khả năng hoạt động bù trừ, sản xuất đủ lượng tinh trùng và hormone testosterone để duy trì khả năng sinh sản bình thường. Nguy cơ vô sinh thực sự cao khi người bệnh bị viêm và teo cả hai bên tinh hoàn (chiếm khoảng 15% trong số các ca viêm tinh hoàn), dẫn đến việc suy giảm nghiêm trọng hoặc mất hoàn toàn khả năng sinh tinh.
Cơ chế quai bị gây ảnh hưởng đến khả năng sinh sản ở nam giới
Virus quai bị (thuộc họ Paramyxoviridae) lây lan qua đường hô hấp và có ái tính đặc biệt với các tuyến biểu mô, đặc biệt là tuyến nước bọt mang tai và tuyến sinh dục. Khi xâm nhập vào cơ thể và đi vào máu, virus có thể di chuyển đến tinh hoàn và gây ra những tổn thương thực thể tại đây.
Biến chứng viêm tinh hoàn và viêm mào tinh hoàn
Sự tấn công của virus kích hoạt phản ứng viêm mạnh mẽ tại nhu mô tinh hoàn. Do tinh hoàn được bao bọc bởi một lớp vỏ xơ cứng, không thể co giãn (lớp màng trắng), tình trạng sưng tấy do viêm sẽ làm gia tăng áp lực nội tại một cách nhanh chóng. Áp lực cao này chèn ép các mạch máu nuôi dưỡng tinh hoàn, gây ra hiện tượng thiếu máu cục bộ, hoại tử mô và hủy hoại các tế bào biểu mô sinh tinh nằm trong các ống sinh tinh.
Tình trạng teo tinh hoàn sau viêm
Sau khi tình trạng viêm cấp tính thuyên giảm (thường từ 1 đến 2 tuần), quá trình xơ hóa và teo nhỏ tinh hoàn bắt đầu diễn ra. Quá trình này có thể kéo dài âm thầm từ vài tháng đến một năm sau khi khỏi bệnh. Khi các ống sinh tinh bị xơ hóa, khả năng sản xuất tinh trùng bị suy giảm nghiêm trọng. Người bệnh có thể đối mặt với tình trạng tinh trùng yếu, dị dạng, số lượng tinh trùng cực thấp hoặc thậm chí không có tinh trùng trong tinh dịch (azoospermia).
Dấu hiệu nhận biết biến chứng viêm tinh hoàn do quai bị
Để hạn chế tối đa nguy cơ tổn thương tinh hoàn dẫn đến vô sinh, việc phát hiện sớm biến chứng viêm tinh hoàn là vô cùng quan trọng. Nam giới cần đặc biệt chú ý nếu xuất hiện các triệu chứng sau đây, thường là khoảng 7 đến 10 ngày sau khi tuyến mang tai bắt đầu sưng:
- Sốt cao trở lại đột ngột, có thể lên tới 39 – 40 độ C, đi kèm cảm giác ớn lạnh, đau đầu, buồn nôn hoặc nôn.
- Một hoặc cả hai bên tinh hoàn sưng to gấp 2 đến 3 lần kích thước bình thường, sờ vào thấy căng cứng và đau đớn dữ dội.
- Cơn đau có thể lan dọc theo thừng tinh lên vùng bẹn, hông hoặc vùng bụng dưới.
- Da vùng bìu bị đỏ căng, nóng rát, phù nề rõ rệt.
- Mào tinh hoàn sưng to, đau khi chạm vào.
Giải pháp phòng ngừa và bảo vệ sức khỏe sinh sản trước bệnh quai bị
Mặc dù biến chứng viêm tinh hoàn do quai bị rất nguy hiểm, nhưng nam giới hoàn toàn có thể chủ động phòng ngừa và giảm thiểu tối đa tổn thương bằng các phương pháp khoa học dưới đây.
Chủ động tiêm vắc xin phòng bệnh quai bị
Tiêm vắc xin là biện pháp phòng bệnh chủ động, an toàn và hiệu quả nhất hiện nay. Vắc xin phối hợp MMR (phòng Sởi – Quai bị – Rubella) được khuyến cáo tiêm cho trẻ em từ 12 tháng tuổi trở lên với lịch tiêm 2 mũi. Đối với nam giới trưởng thành chưa từng mắc bệnh và chưa được tiêm phòng đầy đủ, việc chủ động tiêm chủng trước khi dịch bệnh bùng phát là cực kỳ cần thiết để bảo vệ bản thân.
Chế độ chăm sóc và điều trị đúng cách khi mắc bệnh
Khi đã mắc bệnh quai bị, người bệnh cần tuân thủ nghiêm ngặt hướng dẫn của bác sĩ để hạn chế nguy cơ virus tấn công xuống tinh hoàn:
- Nghỉ ngơi tuyệt đối tại giường trong giai đoạn cấp tính, hạn chế đi lại hay vận động mạnh nhằm giảm thiểu áp lực cơ học lên vùng bìu.
- Sử dụng quần lót nâng đỡ bìu hoặc băng treo bìu để giảm cảm giác căng tức, đau đớn và hạn chế sự di động của tinh hoàn.
- Áp dụng biện pháp chườm mát vùng bìu bằng khăn ẩm để giảm sưng và hạ nhiệt độ tại chỗ (tuyệt đối không chườm đá trực tiếp hoặc chườm nóng).
- Sử dụng các thuốc hạ sốt, giảm đau và chống viêm theo đúng chỉ định của bác sĩ. Tuyệt đối không tự ý đắp các loại lá thuốc nam lên vùng sưng ở cổ hay ở bìu.
- Bổ sung đầy đủ nước, ăn thức ăn lỏng, mềm, giàu dinh dưỡng để tăng cường hệ miễn dịch giúp cơ thể nhanh chóng đào thải virus.
Cân nhắc trữ đông tinh trùng trong trường hợp cần thiết
Đối với nam giới trưởng thành bị viêm tinh hoàn nặng ở cả hai bên, có nguy cơ cao tiến triển thành teo tinh hoàn hoàn toàn, bác sĩ chuyên khoa hỗ trợ sinh sản có thể tư vấn phương án trữ đông tinh trùng. Đây là giải pháp dự phòng hiện đại, giúp lưu trữ những mẫu tinh trùng khỏe mạnh trước khi quá trình teo tinh hoàn phá hủy hoàn toàn các tế bào sinh tinh, đảm bảo cơ hội làm cha trong tương lai bằng các kỹ thuật hỗ trợ sinh sản như thụ tinh trong ống nghiệm (IVF).
Tóm lại, quai bị hoàn toàn có thể gây vô sinh ở nam giới nếu không được phát hiện và xử lý kịp thời khi xảy ra biến chứng viêm tinh hoàn cả hai bên. Tuy nhiên, rủi ro này có thể phòng ngừa hiệu quả thông qua việc tiêm vắc xin đầy đủ và có chế độ chăm sóc y tế đúng cách khi mắc bệnh. Nếu nhận thấy bất kỳ dấu hiệu sưng đau bất thường nào ở tinh hoàn trong hoặc sau khi bị quai bị, nam giới cần đến ngay các cơ sở y tế chuyên khoa để được thăm khám và điều trị kịp thời, bảo vệ thiên chức làm cha sau này.
