Nghĩa vụ quân sự là trách nhiệm thiêng liêng của mỗi công dân Việt Nam khi đến tuổi trưởng thành. Tuy nhiên, không ít bạn trẻ và gia đình thắc mắc liệu những người gặp khó khăn trong giao tiếp, cụ thể là tật nói lắp, có phải tham gia nhập ngũ hay không. Bài viết dưới đây sẽ cung cấp các thông tin pháp lý chính xác dựa trên thông tư mới nhất của Bộ Quốc phòng để giải đáp chi tiết thắc mắc này.
Nói lắp có phải đi nghĩa vụ quân sự không
Theo quy định pháp luật hiện hành tại Việt Nam, người bị nói lắp vẫn có thể phải đi nghĩa vụ quân sự nếu tình trạng nói lắp ở mức độ nhẹ và đáp ứng đầy đủ các tiêu chuẩn sức khỏe khác. Ngược lại, nếu bị nói lắp ở mức độ vừa hoặc nặng, ảnh hưởng lớn đến khả năng giao tiếp và truyền đạt thông tin, công dân sẽ được xếp vào nhóm sức khỏe không đủ điều kiện nhập ngũ.
Cụ thể, việc xác định một công dân có đủ điều kiện nhập ngũ hay không được căn cứ vào kết quả phân loại sức khỏe tại Thông tư 105/2023/TT-BQP (có hiệu lực từ ngày 1 tháng 1 năm 2024). Thông tư này quy định cụ thể về tiêu chuẩn sức khỏe và cách chấm điểm đối với từng loại bệnh tật, trong đó có tật nói lắp. Chỉ những công dân đạt sức khỏe loại 1, loại 2 và loại 3 mới đủ điều kiện gọi nhập ngũ. Những người xếp loại sức khỏe 4, 5 hoặc 6 sẽ tạm thời được hoãn hoặc miễn gọi nhập ngũ trong thời bình.
Tiêu chuẩn phân loại sức khỏe đối với người nói lắp
Trong quá trình khám tuyển nghĩa vụ quân sự, các bác sĩ chuyên khoa sẽ tiến hành đánh giá mức độ nói lắp của công dân dựa trên thang điểm từ 1 đến 6. Mức điểm này quyết định trực tiếp đến việc công dân đó có phải lên đường nhập ngũ hay không:
Nói lắp mức độ nhẹ
Trường hợp công dân thỉnh thoảng mới bị nói lắp, vẫn có khả năng diễn đạt rõ ràng và người nghe vẫn hiểu được trọn vẹn nội dung giao tiếp thì hội đồng y khoa thường chấm 3 điểm. Theo quy định, mức điểm này tương ứng với sức khỏe loại 3. Nếu các chỉ số sức khỏe khác (như chiều cao, cân nặng, mắt, tim mạch…) cũng đạt từ loại 3 trở lên, công dân này vẫn phải tham gia nghĩa vụ quân sự bình thường.
Nói lắp mức độ vừa và nặng
Đối với các trường hợp nói lắp ảnh hưởng nghiêm trọng đến giao tiếp, tiêu chuẩn phân loại được quy định khắt khe hơn:
- Nói lắp mức độ vừa: Công dân thường xuyên nói lắp nhưng vẫn cố gắng diễn đạt được ý định của mình dù mất nhiều thời gian. Trường hợp này thường được chấm 4 điểm, tương đương sức khỏe loại 4. Công dân có sức khỏe loại 4 sẽ không đủ điều kiện nhập ngũ.
- Nói lắp mức độ nặng: Công dân bị nói lắp rất nhiều, hầu như không thể diễn đạt được ý định giao tiếp hoặc khi nói có kèm theo các biểu hiện co giật cơ mặt, tay chân hoặc các cử động phụ họa khác. Trường hợp này sẽ bị chấm từ 5 đến 6 điểm, tương đương sức khỏe loại 5 hoặc loại 6 và được miễn hoặc hoãn nghĩa vụ quân sự.
Quy trình khám tuyển nghĩa vụ quân sự cho người nói lắp
Để đảm bảo tính khách quan và chính xác, việc đánh giá tật nói lắp phải trải qua quy trình khám tuyển nghiêm ngặt gồm hai vòng cơ bản:
- Vòng sơ tuyển tại địa phương: Hội đồng khám sức khỏe cấp xã/phường sẽ tiến hành kiểm tra hồ sơ y tế và quan sát biểu hiện lâm sàng ban đầu của công dân. Nếu có nghi ngờ về tật phát âm, công dân sẽ được ghi nhận để chuyển lên vòng sau.
- Vòng khám chi tiết tại hội đồng cấp huyện: Tại đây, các bác sĩ chuyên khoa thần kinh, tâm thần hoặc tai mũi họng sẽ trực tiếp kiểm tra bằng các bài kiểm tra nói, đọc văn bản và giao tiếp trực tiếp. Bác sĩ sẽ đưa ra kết luận chuyên môn chính xác về mức độ nói lắp để ghi vào phiếu sức khỏe nghĩa vụ quân sự.
Hành vi cố ý giả vờ nói lắp để trốn nghĩa vụ quân sự bị xử lý thế nào
Do quy định người nói lắp nặng được hoãn hoặc miễn nghĩa vụ quân sự, một số cá nhân có thể nảy sinh ý định giả vờ nói lắp khi đi khám tuyển. Tuy nhiên, các bác sĩ trong hội đồng khám tuyển đều là những người có chuyên môn cao và được trang bị các nghiệp vụ y khoa để dễ dàng phát hiện ra sự bất thường hoặc giả tạo trong giọng nói.
Hành vi cố tình giả vờ mắc bệnh, tật nhằm mục đích trốn tránh nghĩa vụ quân sự là vi phạm pháp luật. Tùy thuộc vào mức độ vi phạm, công dân có thể bị xử phạt hành chính theo Nghị định về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực quốc phòng, hoặc thậm chí bị truy cứu trách nhiệm hình sự về tội trốn tránh nghĩa vụ quân sự theo quy định của Bộ luật Hình sự hiện hành.
Tóm lại, việc nói lắp có phải đi nghĩa vụ quân sự không hoàn toàn phụ thuộc vào kết luận phân loại sức khỏe của hội đồng y khoa cấp huyện dựa trên Thông tư 105/2023/TT-BQP. Người bị nói lắp nhẹ vẫn thực hiện nghĩa vụ quân sự bình thường, trong khi người bị nói lắp ở mức độ vừa và nặng sẽ được tạm hoãn hoặc miễn nhập ngũ. Việc tự giác chấp hành các quy định khám tuyển và trung thực trong quá trình khai báo y tế là trách nhiệm và nghĩa vụ pháp lý của mỗi công dân.
