Thuốc tránh thai hàng ngày là giải pháp ngừa thai tiện lợi và phổ biến nhờ hiệu quả bảo vệ lên đến hơn 99% nếu sử dụng đúng cách. Tuy nhiên, do cơ chế tác động trực tiếp lên hệ thống nội tiết tố và tuần hoàn máu của cơ thể, loại thuốc này không phải là lựa chọn an toàn cho tất cả mọi người. Việc hiểu rõ những ai không nên uống thuốc tránh thai hàng ngày sẽ giúp chị em phòng tránh những biến chứng nguy hiểm đến tính mạng như đột quỵ, nhồi máu cơ tim hay tắc mạch máu.
Những ai không nên uống thuốc tránh thai hàng ngày
Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) và các hướng dẫn y khoa quốc tế, thuốc tránh thai dạng uống kết hợp (chứa cả estrogen và progestin) có những chống chỉ định tuyệt đối và tương đối đối với một số nhóm người sau:
Phụ nữ trên 35 tuổi có thói quen hút thuốc lá
Hormone estrogen trong thuốc kết hợp làm tăng tính đông của máu, trong khi nicotine từ thuốc lá gây co thắt lòng mạch và tổn thương nội mạc mạch máu. Khi hai yếu tố này kết hợp ở phụ nữ ngoài 35 tuổi, nguy cơ gặp phải các biến cố tim mạch như nhồi máu cơ tim, đột quỵ và thuyên tắc mạch máu tăng lên gấp nhiều lần. Phụ nữ thuộc nhóm này tuyệt đối không nên dùng thuốc tránh thai phối hợp.
Người có tiền sử bệnh tim mạch và huyết khối tắc mạch
Những đối tượng sau đây thuộc diện chống chỉ định nghiêm ngặt với thuốc tránh thai nội tiết:
- Người từng bị hoặc đang bị huyết khối tĩnh mạch sâu ở chân hoặc thuyên tắc động mạch phổi.
- Người có tiền sử tai biến mạch máu não (đột quỵ thiếu máu cục bộ hoặc xuất huyết não).
- Người mắc bệnh động mạch vành hoặc bệnh van tim có biến chứng rung nhĩ.
- Người bị tăng huyết áp không kiểm soát (chỉ số huyết áp tâm thu từ 160 mmHg trở lên hoặc huyết áp tâm trương từ 100 mmHg trở lên).
Người mắc chứng đau nửa đầu kèm tiền triệu
Chứng đau nửa đầu có tiền triệu (migraine with aura) biểu hiện qua các triệu chứng thần kinh thoáng qua như thấy ánh sáng nhấp nháy, điểm mù thị trường, tê bì mặt hoặc khó nói trước khi cơn đau đầu xuất hiện. Việc dùng thuốc tránh thai chứa estrogen ở nhóm người này làm tăng đáng kể nguy cơ đột quỵ do thiếu máu não cục bộ.
Người có tiền sử hoặc đang mắc ung thư vú
Đa số các tế bào ung thư vú là những khối u nhạy cảm với hormone sinh dục. Sự hiện diện của estrogen và progestin ngoại sinh từ thuốc tránh thai có thể kích thích tế bào ung thư phát triển nhanh hơn hoặc làm tăng nguy cơ tái phát ở những người đã từng điều trị khỏi bệnh trong vòng 5 năm gần nhất.
Người mắc bệnh lý về gan và đái tháo đường có biến chứng
Gan là cơ quan chịu trách nhiệm chính trong việc chuyển hóa các hormone sinh dục. Do đó, những trường hợp sau không nên sử dụng thuốc:
- Người đang bị viêm gan virus cấp tính, suy giảm chức năng gan nghiêm trọng hoặc xơ gan mất bù.
- Người có khối u gan lành tính (adenoma) hoặc ác tính (carcinoma).
- Người mắc bệnh đái tháo đường kéo dài trên 20 năm hoặc đã có biến chứng ở mắt, thận, thần kinh và mạch máu.
Phụ nữ ra máu âm đạo bất thường chưa rõ nguyên nhân
Hiện tượng xuất huyết âm đạo bất thường có thể là dấu hiệu cảnh báo của tổn thương tiền ung thư, polyp nội mạc tử cung hoặc các bệnh lý ác tính phụ khoa khác. Việc dùng thuốc nội tiết khi chưa tìm ra nguyên nhân sẽ làm sai lệch triệu chứng và gây khó khăn cho quá trình chẩn đoán y tế.
Phụ nữ đang cho con bú trong 6 tuần đầu sau sinh
Estrogen trong thuốc tránh thai hàng ngày dạng kết hợp có thể làm giảm số lượng và chất lượng sữa mẹ, đồng thời một lượng nhỏ hormone có thể đi qua sữa mẹ đến em bé sơ sinh. Ngoài ra, giai đoạn hậu sản ngay sau sinh là thời điểm người mẹ có nguy cơ huyết khối rất cao, do đó cần tránh dùng các loại thuốc có chứa estrogen.
Nguy cơ tiềm ẩn khi sử dụng thuốc sai chỉ định
Việc tự ý mua và sử dụng thuốc tránh thai hàng ngày khi thuộc nhóm đối tượng chống chỉ định có thể dẫn đến nhiều hệ lụy nghiêm trọng cho sức khỏe:
- Thuyên tắc phổi: Cục máu đông hình thành ở chân di chuyển lên phổi gây bít tắc động mạch phổi, dẫn đến khó thở dữ dội, đau ngực và có thể gây tử vong trong tích tắc.
- Nhồi máu não và tim: Làm tắc nghẽn dòng máu nuôi dưỡng não hoặc cơ tim, để lại di chứng tàn phế suốt đời hoặc ngừng tim đột ngột.
- Rối loạn chuyển hóa: Khiến tình trạng đường huyết và lipid máu tăng cao mất kiểm soát, làm tổn thương hệ thống mạch máu toàn thân.
Dấu hiệu bất thường cần ngừng thuốc và đi khám ngay
Nếu đang dùng thuốc tránh thai hàng ngày mà gặp phải các triệu chứng thuộc quy tắc ACHES dưới đây, chị em cần dừng thuốc ngay lập tức và đến bệnh viện cấp cứu:
- A (Abdominal pain): Đau bụng dữ dội, có thể là dấu hiệu của huyết khối tĩnh mạch mạc treo hoặc tổn thương gan.
- C (Chest pain): Đau tức ngực, khó thở hoặc ho ra máu, cảnh báo nguy cơ nhồi máu cơ tim hoặc thuyên tắc phổi.
- H (Headaches): Đau đầu dữ dội, cơn đau khởi phát đột ngột hoặc kèm theo rối loạn thị giác, cảnh báo tai biến mạch máu não.
- E (Eye problems): Mất thị lực tạm thời, nhìn mờ hoặc nhìn đôi, liên quan đến huyết khối mạch máu võng mạc.
- S (Severe leg pain): Đau nhức hoặc sưng đỏ một bên bắp chân, dấu hiệu điển hình của huyết khối tĩnh mạch sâu.
Giải pháp tránh thai an toàn thay thế cho các đối tượng nguy cơ
Đối với những người không thể sử dụng thuốc tránh thai kết hợp, y học hiện đại vẫn có nhiều lựa chọn an toàn và hiệu quả cao để kiểm soát sinh sản:
- Thuốc tránh thai chỉ chứa progestin: Thường được gọi là thuốc viên mini (mini-pill), thích hợp cho phụ nữ đang cho con bú, người trên 35 tuổi hút thuốc hoặc người có nguy cơ nhẹ về tim mạch vì không chứa estrogen.
- Vòng tránh thai không nội tiết: Vòng chứa đồng có hiệu quả ngừa thai trên 99%, kéo dài từ 5 đến 10 năm, hoàn toàn không ảnh hưởng đến nội tiết tố cơ thể và huyết khối.
- Vòng tránh thai nội tiết hoặc que cấy tránh thai: Các biện pháp này giải phóng lượng nhỏ progestin tại chỗ, ít đi vào vòng tuần hoàn chung nên được chỉ định an toàn cho nhiều trường hợp chống chỉ định với estrogen.
- Bao cao su: Phương pháp bảo vệ cơ học không gây tác dụng phụ toàn thân, đồng thời là biện pháp duy nhất giúp ngăn ngừa các bệnh lây truyền qua đường tình dục.
Thuốc tránh thai hàng ngày mang lại nhiều lợi ích thiết thực nhưng cũng tiềm ẩn rủi ro nếu áp dụng sai đối tượng. Trước khi quyết định dùng bất kỳ biện pháp ngừa thai nội tiết nào, chị em nên đến các cơ sở y tế chuyên khoa để được thăm khám sức khỏe tổng quát, đo huyết áp và nhận sự tư vấn kỹ lưỡng từ bác sĩ sản phụ khoa.
