Mạch vành: Nguyên nhân, triệu chứng, chẩn đoán và điều trị

Mạch vành là gì?

Hệ thống mạch vành là mạng lưới các động mạch bao quanh tim, đảm nhận nhiệm vụ cực kỳ quan trọng là cung cấp máu giàu oxy và dưỡng chất để nuôi dưỡng cơ tim, giúp tim co bóp liên tục duy trì sự sống. Khi các động mạch này bị tổn thương hoặc tắc nghẽn, lưu lượng máu đến cơ tim bị giảm sút, dẫn đến bệnh lý mạch vành.

Bệnh lý mạch vành là nguyên nhân gây tử vong hàng đầu trên toàn cầu. Theo số liệu từ Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), các bệnh lý tim mạch, mà chủ yếu là bệnh mạch vành, cướp đi sinh mạng của khoảng 17,9 triệu người mỗi năm, chiếm tới 32% tổng số ca tử vong toàn cầu. Nếu không được phát hiện và điều trị kịp thời, tình trạng thiếu máu cơ tim kéo dài sẽ gây ra những hậu quả không thể đảo ngược như hoại tử tế bào cơ tim, suy giảm chức năng tim toàn diện và tử vong đột ngột.

Nguyên nhân gây ra mạch vành

Nguyên nhân

Nguyên nhân trực tiếp và chủ yếu nhất dẫn đến các bệnh lý mạch vành là quá trình xơ vữa động mạch. Đây là hiện tượng tích tụ các mảng bám cấu thành từ cholesterol, chất béo, chất thải tế bào, canxi và fibrin trên thành trong của động mạch, làm cho lòng mạch bị hẹp dần và xơ cứng lại, hạn chế dòng lưu thông của máu nuôi tim.

Bên cạnh nguyên nhân trực tiếp, quá trình hình thành mảng xơ vữa và tổn thương mạch máu còn chịu tác động gián tiếp từ nhiều yếu tố nguy cơ khác:

• Tăng huyết áp: Áp lực máu tác động liên tục và mạnh mẽ lên thành mạch trong thời gian dài gây ra các tổn thương vi mô ở lớp nội mạc, tạo điều kiện thuận lợi cho các phân tử cholesterol bám vào và tích tụ.
• Rối loạn lipid máu: Nồng độ cholesterol có hại (LDL-C) và triglyceride tăng cao trong máu, phối hợp với sự sụt giảm cholesterol có lợi (HDL-C), là nguồn nguyên liệu chính thúc đẩy tiến trình xơ vữa diễn ra nhanh chóng hơn.
• Hút thuốc lá: Các chất độc hại trong khói thuốc, đặc biệt là nicotine và carbon monoxide, làm tổn thương trực tiếp tế bào nội mạc mạch máu, tăng tính thấm của thành mạch đối với lipid và kích hoạt phản ứng viêm hệ thống, đồng thời làm co thắt mạch máu đột ngột.
• Đái tháo đường: Tình trạng đường huyết cao kéo dài làm tăng phản ứng oxy hóa và glycosyl hóa protein, hủy hoại cấu trúc mạch máu và làm tăng tốc độ xơ vữa động mạch lên gấp nhiều lần so với người bình thường.
• Béo phì và lười vận động: Sự tích tụ mỡ thừa cùng lối sống ít hoạt động thể chất gây rối loạn chuyển hóa toàn thân, gián tiếp làm tăng huyết áp, tăng cholesterol và đề kháng insulin, đẩy nhanh tiến trình thoái hóa của hệ tim mạch.

Cơ chế

Cơ chế dẫn đến sự tắc nghẽn mạch máu nuôi tim là một chuỗi các phản ứng sinh học và hóa học phức tạp diễn ra âm thầm qua nhiều năm tháng:

• Tổn thương nội mạc mạch máu: Lớp tế bào lót trong cùng của động mạch bị tổn thương do các tác nhân như dòng máu áp lực cao, độc tố từ thuốc lá hoặc nồng độ lipid dư thừa.
• Tích tụ lipid và hình thành vệt mỡ: Cholesterol LDL thâm nhập qua lớp nội mạc bị tổn thương vào lớp dưới nội mạc, tại đây chúng bị oxy hóa thành các phân tử có tính độc cao.
• Phản ứng viêm nội mạc: Hệ miễn dịch huy động các tế bào bạch cầu đơn nhân đến vùng tổn thương, biến đổi thành đại thực bào để nuốt các phân tử LDL oxy hóa này. Khi quá tải, đại thực bào chết đi và biến thành tế bào bọt, tích tụ lại tạo thành các vệt mỡ nguyên thủy.
• Hình thành mảng xơ vữa vỏ sợi: Tế bào cơ trơn tăng sinh và di chuyển từ lớp trung mạc ra lớp nội mạc, tổng hợp collagen tạo thành một vỏ sợi bao bọc lấy lõi lipid và tế bào hoại tử bên dưới, hình thành mảng xơ vữa hoàn chỉnh làm hẹp lòng mạch.
• Nứt vỡ mảng xơ vữa và hình thành huyết khối: Dưới áp lực của dòng máu, lớp vỏ sợi mỏng của mảng xơ vữa bị rách hoặc nứt vỡ. Lõi lipid chứa nhiều chất gây đông máu tiếp xúc trực tiếp với máu, kích hoạt quá trình ngưng tập tiểu cầu cực kỳ nhanh chóng, tạo thành cục máu đông gây bít tắc hoàn toàn hoặc một phần lòng mạch, dẫn đến biến cố cấp tính.

Triệu chứng của mạch vành

Triệu chứng phổ biến

Các triệu chứng lâm sàng xuất hiện khi cơ tim bị thiếu hụt nguồn cung cấp máu và oxy để duy trì hoạt động co bóp bình thường:

• Đau thắt ngực: Triệu chứng điển hình nhất, người bệnh có cảm giác như ngực bị đè nặng, bóp nghẹt hoặc nóng rát vùng sau xương ức, thường lan rộng lên cổ, quai hàm, vai trái hoặc dọc mặt trong cánh tay trái.
• Khó thở: Thường xuất hiện khi người bệnh gắng sức hoặc chịu áp lực tâm lý, do tim không đủ khả năng bơm máu hiệu quả để đáp ứng nhu cầu oxy của cơ thể, dẫn đến ứ máu ở phổi.
• Mệt mỏi cực độ: Cảm giác kiệt sức không rõ nguyên nhân xuất hiện ngay cả khi làm những công việc nhẹ nhàng hàng ngày, phản ánh tình trạng cung lượng tim bị suy giảm mãn tính.
• Đập trống ngực hoặc nhịp tim nhanh: Cảm giác tim đập thình thịch, hụt hẫng hoặc không đều trong lồng ngực, xảy ra do vùng cơ tim thiếu máu làm rối loạn hệ thống phát nhịp điện sinh lý của tim.

Triệu chứng theo mức độ

Các triệu chứng tiến triển rõ rệt và có sự khác biệt lớn tùy thuộc vào mức độ hẹp và tính chất ổn định của lòng động mạch:

Trường hợp đặc biệt

Trong thực tế lâm sàng, không phải tất cả mọi người bệnh đều trải qua những cơn đau ngực điển hình:

• Thiếu máu cơ tim thầm lặng: Tình trạng thiếu máu nuôi tim diễn ra mà hoàn toàn không có triệu chứng đau ngực nào báo trước. Hiện tượng này cực kỳ phổ biến ở những người bệnh đái tháo đường do hệ thần kinh cảm giác đau đã bị tổn thương, hoặc ở những người cao tuổi có ngưỡng chịu đau thay đổi.
• Triệu chứng không điển hình ở phụ nữ: Phụ nữ khi bị hẹp mạch nuôi tim thường ít gặp cơn đau ngực dữ dội vùng xương ức. Thay vào đó, họ thường báo cáo các triệu chứng mơ hồ như mệt mỏi rã rời, buồn nôn, đau mỏi vùng lưng, bả vai hoặc đau tức thượng vị dễ nhầm lẫn với bệnh dạ dày.

Các biến chứng của mạch vành

Sự thiếu hụt máu nuôi dưỡng kéo dài sẽ dẫn đến những tổn thương nghiêm trọng cho cấu trúc và chức năng của quả tim:

Nhồi máu cơ tim

Đây là biến chứng cấp tính nguy hiểm nhất xảy ra khi mảng xơ vữa bị nứt vỡ, tạo điều kiện cho cục máu đông hình thành và gây bít tắc hoàn toàn lòng động mạch. Vùng cơ tim tương ứng phía sau điểm tắc nghẽn sẽ bị cắt đứt hoàn toàn nguồn cung cấp oxy và bắt đầu hoại tử sau khoảng 20 đến 30 phút. Nếu không được can thiệp tái thông khẩn cấp, phần cơ tim này sẽ chết vĩnh viễn, dẫn đến suy tim nặng hoặc tử vong tức thì.

Suy tim

Hệ quả của tình trạng thiếu máu cục bộ kéo dài hoặc sau các biến cố nhồi máu cơ tim diện rộng là các tế bào cơ tim bị tổn thương hoặc thay thế bằng mô sẹo không có chức năng co bóp. Theo thời gian, lực co bóp của tim yếu dần, tim không thể bơm đủ lượng máu cần thiết đi nuôi cơ thể, gây ra tình trạng ứ dịch ở phổi, gan, chân và khiến người bệnh khó thở liên tục.

Loạn nhịp tim

Sự thiếu hụt oxy làm thay đổi tính hưng phấn và khả năng dẫn truyền điện học của các tế bào cơ tim xung quanh vùng tổn thương. Điều này kích hoạt các ổ ngoại vị phát nhịp bất thường, dẫn đến các rối loạn nhịp tim cực kỳ nguy hiểm như rung thất, cuồng thất hoặc nhịp nhanh thất, khiến tim mất hoàn toàn khả năng tống máu và gây đột tử nếu không được sốc điện kịp thời.

Đột quỵ

Sự suy giảm chức năng co bóp cơ tim hoặc sự xuất hiện của các cơn rung nhĩ do bệnh lý tim mạch mạn tính tạo điều kiện cho máu bị ứ đọng trong các buồng tim, hình thành nên các cục máu đông. Khi các cục máu đông này trôi ra ngoài hệ tuần hoàn và di chuyển lên các động mạch nuôi não, chúng sẽ gây tắc mạch não và dẫn đến đột quỵ nhồi máu não.

Đối tượng nguy cơ mắc mạch vành

Nhóm tuổi, giới tính dễ mắc bệnh (phổ biến)

Tần suất mắc bệnh lý này tăng lên rõ rệt theo các đặc điểm nhân khẩu học sinh học:

• Nam giới trên 45 tuổi: Nam giới có xu hướng mắc các bệnh lý xơ vữa động mạch sớm hơn phụ nữ do thiếu hụt các hormone bảo vệ tự nhiên và thường có nhiều thói quen sinh hoạt bất lợi hơn.
• Nữ giới sau mãn kinh hoặc trên 55 tuổi: Trước khi mãn kinh, hormone estrogen đóng vai trò bảo vệ hệ thống mạch máu rất hiệu quả. Sau khi mãn kinh, lượng estrogen sụt giảm nghiêm trọng khiến nguy cơ mắc bệnh của phụ nữ tăng vọt ngang bằng với nam giới.
• Người cao tuổi (trên 65 tuổi): Quá trình lão hóa tự nhiên khiến các mạch máu mất dần tính đàn hồi, trở nên xơ cứng và dễ tích tụ mảng bám hơn sau nhiều thập kỷ chịu tác động từ môi trường và lối sống.

Nhóm yếu tố nguy cơ khác (hiếm hoặc ít phổ biến hơn)

Bên cạnh các yếu tố sinh học cơ bản, sự tiến triển của bệnh còn chịu ảnh hưởng sâu sắc bởi các yếu tố bệnh lý và môi trường khác:

• Tiền sử gia đình mắc bệnh tim sớm: Nguy cơ mắc bệnh của một cá nhân sẽ tăng lên đáng kể nếu có bố hoặc anh trai ruột bị bệnh tim trước 55 tuổi, hoặc mẹ hay chị gái ruột bị trước 65 tuổi, phản ánh tính chất nhạy cảm di truyền đối với xơ vữa.
• Căng thẳng tâm lý mãn tính: Stress công việc hoặc cuộc sống kéo dài làm kích hoạt hệ thần kinh giao cảm liên tục, giải phóng lượng lớn hormone adrenaline và cortisol gây co mạch, tăng huyết áp và tăng phản ứng viêm trong lòng mạch.
• Bệnh thận mạn tính: Những người suy giảm chức năng thận có sự rối loạn nghiêm trọng về thăng bằng canxi và phospho trong cơ thể, dẫn đến hiện tượng vôi hóa mạch máu diễn ra nhanh và mạnh hơn người bình thường.
• Bệnh tự miễn: Các bệnh lý như lupus ban đỏ hệ thống hoặc viêm khớp dạng thấp duy trì một trạng thái viêm mãn tính trong toàn bộ hệ thống tuần hoàn, làm đẩy nhanh quá trình hủy hoại nội mạc và hình thành mảng xơ cứng mạch máu.

Phòng ngừa mạch vành

Xây dựng và duy trì một lối sống lành mạnh là chìa khóa vàng giúp ngăn chặn sự hình thành và tiến triển của các mảng xơ vữa:

Chế độ ăn uống tốt cho tim mạch

Áp dụng chế độ ăn ưu tiên các loại thực phẩm có nguồn gốc thực vật, giàu chất xơ hòa tan như rau xanh, quả mọng, ngũ cốc nguyên hạt để giảm hấp thu cholesterol ở đường ruột. Tăng cường sử dụng các nguồn chất béo có lợi như axit béo omega-3 từ các loại cá béo (cá hồi, cá trích) hoặc dầu thực vật (dầu ô liu). Cần hạn chế tối đa các loại chất béo bão hòa từ mỡ động vật, các loại thịt đỏ, đồ ăn nhanh và giảm lượng muối tiêu thụ dưới 5 gam mỗi ngày để bảo vệ huyết áp.

Duy trì hoạt động thể chất đều đặn

Thực hiện các bài tập thể dục nhịp điệu với cường độ vừa phải như đi bộ nhanh, bơi lội, đạp xe ít nhất 150 phút mỗi tuần (khoảng 30 phút mỗi ngày, 5 ngày một tuần). Hoạt động thể chất giúp tăng cường sức co bóp của cơ tim, tăng nồng độ cholesterol tốt HDL, hỗ trợ kiểm soát cân nặng và cải thiện độ nhạy cảm của cơ thể với insulin.

Kiểm soát các bệnh lý nền

Những người bệnh đã được chẩn đoán tăng huyết áp, đái tháo đường hoặc rối loạn mỡ máu cần tuân thủ nghiêm ngặt phác đồ điều trị của bác sĩ chuyên khoa. Việc duy trì các chỉ số huyết áp dưới 130/80 mmHg, kiểm soát đường huyết thông qua chỉ số HbA1c dưới 7% và giữ chỉ số cholesterol LDL ở mức an toàn theo phân nhóm nguy cơ là yếu tố bắt buộc để ngăn chặn biến chứng mạch máu.

Ngưng hút thuốc lá hoàn toàn

Từ bỏ thuốc lá là biện pháp phòng ngừa mang lại hiệu quả tức thì và rõ rệt nhất. Chỉ sau một năm cai thuốc lá, nguy cơ mắc các biến cố tim mạch của một người sẽ giảm đi một nửa so với người tiếp tục hút, và sau 15 năm, nguy cơ này sẽ trở về mức tương đương với một người chưa từng hút thuốc.

Chẩn đoán mạch vành

Để đánh giá chính xác mức độ tổn thương và đưa ra phác đồ điều trị phù hợp, các bác sĩ tim mạch cần phối hợp nhiều phương pháp chẩn đoán cận lâm sàng hiện đại:

Điện tâm đồ (ECG)

Đây là xét nghiệm cơ bản đầu tay giúp ghi lại các hoạt động điện học của tim dưới dạng các sóng đồ thị. ECG giúp phát hiện các dấu hiệu của tình trạng thiếu máu cơ tim cấp tính hoặc mãn tính, xác định vị trí vùng cơ tim bị tổn thương và phát hiện các rối loạn nhịp tim đi kèm.

Siêu âm tim

Phương pháp sử dụng sóng siêu âm để dựng lại hình ảnh cấu trúc tim chuyển động trong thời gian thực. Siêu âm tim giúp bác sĩ đánh giá kích thước các buồng tim, đo lường phân suất tống máu (EF) để đánh giá chức năng bơm máu của tim và phát hiện các rối loạn vận động vùng thành tim do thiếu máu nuôi dưỡng gây ra.

Nghiệm pháp gắng sức

Người bệnh được yêu cầu chạy trên thảm lăn hoặc đạp xe với cường độ tăng dần dưới sự giám sát chặt chẽ của bác sĩ, đồng thời liên tục được ghi điện tâm đồ và đo huyết áp. Nghiệm pháp này nhằm chủ động tạo ra nhu cầu oxy cao cho cơ tim, từ đó bộc lộ các dấu hiệu thiếu máu cơ tim mà lúc nghỉ ngơi bình thường không thể phát hiện được.

Chụp cắt lớp vi tính động mạch tim

Đây là kỹ thuật chẩn đoán hình ảnh không xâm lấn tiên tiến, sử dụng máy quét CT đa dãy kết hợp bơm thuốc cản quang tĩnh mạch để dựng hình ba chiều hệ thống động mạch nuôi tim. Phương pháp này có giá trị cực kỳ cao trong việc tầm soát mức độ hẹp lòng mạch và xác định tỷ lệ vôi hóa của các mảng xơ vữa.

Chụp mạch vành qua da

Phương pháp chẩn đoán xâm lấn được coi là “tiêu chuẩn vàng” để đánh giá tổn thương hệ thống động mạch tim. Bác sĩ sẽ luồn một ống thông nhỏ từ động mạch đùi hoặc động mạch quay ở cổ tay đi ngược dòng lên tim, bơm trực tiếp thuốc cản quang vào lòng động mạch dưới màn hình tăng sáng của máy X-quang để quan sát trực tiếp vị trí, mức độ và chiều dài của các đoạn mạch bị hẹp hoặc tắc.

Điều trị mạch vành

Phương pháp y khoa

Tùy thuộc vào mức độ hẹp của lòng mạch và tình trạng lâm sàng của người bệnh, các bác sĩ sẽ áp dụng các biện pháp can thiệp y khoa phù hợp:

• Sử dụng thuốc tối ưu: Sử dụng các nhóm thuốc thiết yếu bao gồm thuốc chống ngưng tập tiểu cầu (aspirin, clopidogrel) để ngăn ngừa hình thành cục máu đông; thuốc nhóm statin để hạ cholesterol và ổn định mảng xơ vữa; thuốc chẹn beta giao cảm để làm giảm nhịp tim và nhu cầu oxy của tim; cùng các thuốc giãn mạch khác.
• Can thiệp thông tim đặt khung giá đỡ: Đối với các trường hợp hẹp nặng trên 70% lòng mạch, bác sĩ sẽ luồn một dây dẫn có gắn quả bóng nhỏ ở đầu vào vị trí hẹp, bơm phồng bóng để nong rộng lòng mạch, sau đó đặt một khung giá đỡ bằng kim loại đặc biệt (stent) để giữ cho lòng mạch luôn thông thoáng lâu dài.
• Phẫu thuật bắc cầu tim: Áp dụng cho các trường hợp tổn thương phức tạp nhiều nhánh mạch cùng lúc hoặc tổn thương thân chung động mạch vành trái. Bác sĩ ngoại khoa sẽ lấy một đoạn tĩnh mạch ở chân hoặc động mạch ở ngực của chính người bệnh để làm cầu nối dẫn máu đi vòng qua vị trí bị tắc nghẽn, tái lập nguồn cung cấp máu dồi dào cho vùng cơ tim bị thiếu hụt phía sau.

Lối sống hỗ trợ

Để duy trì hiệu quả lâu dài sau can thiệp y khoa, người bệnh cần thực hiện các biện pháp hỗ trợ lối sống nghiêm túc:

• Tập thể dục nhịp điệu nhẹ nhàng: Tham gia vào các chương trình phục hồi chức năng tim mạch có hướng dẫn của nhân viên y tế, bắt đầu bằng việc đi bộ nhẹ trên mặt phẳng phẳng từ 10 đến 15 phút mỗi ngày, sau đó tăng dần thời gian và cường độ tùy theo mức độ dung nạp của tim.
• Quản lý cân nặng hợp lý: Duy trì chỉ số khối cơ thể (BMI) ở mức lý tưởng từ 18,5 đến 22,9 kg/m² (đối với người châu Á) và giữ vòng eo dưới 90 cm ở nam giới, dưới 80 cm ở nữ giới để giảm gánh nặng cơ học lên quả tim.
• Giảm thiểu căng thẳng tâm lý: Học cách kiểm soát cảm xúc cá nhân thông qua các phương pháp thư giãn lành mạnh như tập thở sâu, ngồi thiền, nghe nhạc nhẹ hoặc tham gia các hoạt động xã hội tích cực để tránh những cơn co thắt mạch máu do stress đột ngột.

Lưu ý khi điều trị

Bệnh lý tim mạch đòi hỏi sự kiên trì và thận trọng tuyệt đối từ phía người bệnh trong suốt quá trình điều trị:

• Tuân thủ dùng thuốc đúng giờ: Tuyệt đối không tự ý ngưng sử dụng hoặc tự giảm liều lượng của bất kỳ loại thuốc nào, đặc biệt là thuốc chống đông máu sau khi đặt stent, vì việc ngừng thuốc đột ngột có thể gây ra biến chứng đông máu trong stent dẫn đến nhồi máu cơ tim tối cấp đe dọa tính mạng.
• Tái khám định kỳ nghiêm ngặt: Thực hiện tái khám đều đặn theo đúng lịch hẹn của bác sĩ để làm các xét nghiệm kiểm tra định kỳ chức năng gan, thận, mỡ máu, chức năng đông máu và đánh giá lại hoạt động của cơ tim nhằm điều chỉnh liều lượng thuốc kịp thời.
• Nhận biết các dấu hiệu cảnh báo khẩn cấp: Người bệnh và gia đình cần được hướng dẫn nhận diện các dấu hiệu nguy hiểm như đau ngực dữ dội kéo dài trên 10 phút không thuyên giảm khi nghỉ ngơi, khó thở dữ dội, vã mồ hôi đầm đìa để lập tức gọi xe cấp cứu chuyển ngay đến cơ sở y tế gần nhất có đơn vị tim mạch can thiệp.

So sánh với bệnh lý tương tự

Bệnh lý tương tự

Có một số bệnh lý tim mạch khác cũng gây ra các triệu chứng đau tức ngực dễ gây nhầm lẫn với bệnh xơ vữa mạch máu nuôi tim điển hình:

• Co thắt động mạch tim: Tình trạng co thắt tạm thời của các lớp cơ trơn trong thành động mạch, làm giảm đột ngột dòng máu đến tim ngay cả khi lòng động mạch hoàn toàn không có mảng bám xơ vữa đáng kể.
• Đau thắt ngực vi mạch: Bệnh lý tổn thương hoặc rối loạn chức năng của hệ thống các mạch máu siêu nhỏ nằm sâu trong cơ tim, trong khi các nhánh động mạch lớn nhìn thấy được trên phim chụp mạch vành vẫn hoàn toàn bình thường.

Phân biệt giữa các bệnh lý

Bảng phân tích chi tiết dưới đây giúp phân biệt rõ ràng giữa ba thể bệnh lý tim mạch thường gặp:

Mọi người cũng hỏi

Bệnh mạch vành có chữa khỏi hoàn toàn được không?

Bệnh lý mạch vành là một bệnh lý mạn tính tiến triển, hiện nay y học vẫn chưa có phương pháp nào giúp điều trị khỏi hoàn toàn gốc rễ của căn bệnh này. Bản chất của bệnh liên quan đến quá trình xơ vữa động mạch diễn ra liên tục theo thời gian và tuổi tác. Tuy nhiên, người bệnh không nên quá bi quan vì bệnh hoàn toàn có thể kiểm soát hiệu quả. Việc kết hợp chặt chẽ giữa thay đổi lối sống khoa học, sử dụng các loại thuốc điều trị tối ưu theo chỉ định của bác sĩ và thực hiện các can thiệp ngoại khoa như đặt stent hay phẫu thuật bắc cầu khi có chỉ định sẽ giúp đẩy lùi các triệu chứng đau thắt ngực. Các phương pháp này cũng giúp giảm thiểu tối đa nguy cơ xảy ra các biến chứng nguy hiểm như nhồi máu cơ tim, suy tim và cải thiện đáng kể chất lượng cuộc sống cũng như kéo dài tuổi thọ cho người bệnh. Việc tự ý dừng thuốc hoặc lơ là trong quá trình theo dõi có thể khiến mảng xơ vữa tiếp tục phát triển nhanh chóng và gây ra những hậu quả vô cùng đáng tiếc.

Nên ăn gì và kiêng gì khi bị bệnh mạch vành?

Chế độ dinh dưỡng đóng vai trò nền tảng trong việc kiểm soát sự tiến triển của các mảng xơ vữa động mạch. Người bệnh nên ưu tiên bổ sung vào thực đơn hàng ngày các loại thực phẩm giàu chất xơ hòa tan như rau xanh, các loại quả mọng, ngũ cốc nguyên hạt và các loại đậu. Các loại thực phẩm này giúp giảm hấp thu cholesterol xấu tại đường ruột. Việc bổ sung chất béo không bão hòa từ cá béo như cá hồi, cá trích, cá thu hoặc các loại dầu thực vật như dầu ô liu, dầu hạt cải cũng rất tốt cho sức khỏe tim mạch. Ngược lại, người bệnh cần hạn chế tối đa các loại thực phẩm chứa nhiều chất béo bão hòa và chất béo chuyển hóa như mỡ động vật, nội tạng, thịt đỏ, đồ ăn chiên xào nhiều dầu mỡ và thực phẩm chế biến sẵn. Ngoài ra, việc giảm lượng muối trong chế biến ăn uống hàng ngày là cực kỳ quan trọng để kiểm soát huyết áp hiệu quả, đồng thời nên kiêng tuyệt đối các loại nước ngọt có ga, đồ uống chứa cồn và hạn chế đồ ngọt để tránh nguy cơ rối loạn chuyển hóa đường.

Tập thể dục như thế nào là an toàn cho người bệnh mạch vành?

Hoạt động thể chất đều đặn rất có lợi cho tim mạch, tuy nhiên người bệnh cần tuân thủ các nguyên tắc an toàn để tránh tạo áp lực quá mức lên hệ tuần hoàn. Trước khi bắt đầu bất kỳ chương trình luyện tập nào, người bệnh nên tham khảo ý kiến của bác sĩ điều trị để đánh giá chính xác khả năng gắng sức của bản thân. Các bài tập được khuyến cáo rộng rãi bao gồm đi bộ nhanh, đạp xe thong thả, bơi lội nhẹ nhàng hoặc tập dưỡng sinh. Người bệnh nên duy trì thời gian tập luyện khoảng ba mươi phút mỗi ngày và từ năm đến bảy ngày mỗi tuần. Một quy tắc bắt buộc là phải thực hiện khởi động kỹ lưỡng từ năm đến mười phút trước khi tập và có thời gian hạ nhiệt dần dần sau khi tập xong. Trong quá trình vận động, nếu xuất hiện bất kỳ dấu hiệu bất thường nào như đau thắt ngực, khó thở, chóng mặt, vã mồ hôi lạnh hoặc mệt mỏi cực độ, người bệnh cần lập tức dừng lại nghỉ ngơi và liên hệ nhân viên y tế nếu triệu chứng không thuyên giảm.

Cơn đau thắt ngực do mạch vành khác gì đau ngực thông thường?

Cơn đau thắt ngực do bệnh lý mạch vành có những đặc điểm lâm sàng rất đặc trưng giúp phân biệt với các nguyên nhân đau ngực thông thường khác như đau cơ xương khớp, trào ngược dạ dày thực quản hay căng thẳng tâm lý. Cơn đau điển hình thường được người bệnh mô tả là cảm giác như có vật nặng đè ép, bóp nghẹt hoặc thắt chặt ở vùng sau xương ức hoặc lệch sang bên ngực trái. Cảm giác đau này có xu hướng lan rộng lên cổ, hàm, vai trái hoặc dọc theo mặt trong của cánh tay trái xuống tận các ngón tay. Đau ngực do thiếu máu cơ tim thường xuất hiện rõ rệt nhất khi người bệnh gắng sức, gặp lạnh đột ngột hoặc chịu áp lực tâm lý mạnh mẽ, và có xu hướng thuyên giảm nhanh chóng sau vài phút nghỉ ngơi hoặc sau khi ngậm thuốc giãn mạch dưới lưỡi. Ngược lại, đau ngực thông thường do cơ xương hoặc thần kinh thường thay đổi cường độ theo tư thế, nhịp thở hoặc khi ấn vào thành ngực, và thường kéo dài âm ỉ hoặc nhói lên trong thời gian rất ngắn.

Khi nào người bệnh mạch vành cần phải đặt stent?

Việc chỉ định can thiệp đặt stent mạch vành phụ thuộc chặt chẽ vào mức độ hẹp của lòng mạch, tính chất của cơn đau thắt ngực và mức độ đáp ứng của người bệnh đối với các biện pháp điều trị nội khoa bằng thuốc. Thông thường, đặt stent sẽ được chỉ định khẩn cấp trong trường hợp nhồi máu cơ tim cấp tính, khi một nhánh động mạch bị tắc nghẽn hoàn toàn do huyết khối nhằm tái thông dòng máu cứu sống vùng cơ tim đang bị hoại tử. Đối với các trường hợp bệnh lý mạn tính, thủ thuật này được cân nhắc khi lòng mạch bị hẹp từ bảy mươi phần trăm trở lên kèm theo các triệu chứng đau thắt ngực nặng nề, dai dẳng không thể kiểm soát được bằng các biện pháp dùng thuốc tối ưu. Ngoài ra, bác sĩ cũng sẽ xem xét đặt stent nếu kết quả của các nghiệm pháp gắng sức cho thấy có tình trạng thiếu máu cơ tim diện rộng đe dọa tính mạng người bệnh hoặc dựa trên hình ảnh chụp mạch vành phát hiện tổn thương giải phẫu nguy hiểm.

Bệnh mạch vành có tính di truyền hay không?

Bệnh lý mạch vành không phải là một bệnh di truyền đơn gen trực tiếp, nhưng yếu tố gia đình đóng một vai trò vô cùng quan trọng trong việc gia tăng nguy cơ mắc bệnh. Các nghiên cứu khoa học đã chứng minh rằng nếu trong gia đình bạn có người thân cận huyết thế hệ thứ nhất như bố mẹ, anh chị em ruột có tiền sử mắc các biến cố tim mạch sớm, cụ thể là nam giới trước năm mươi lăm tuổi hoặc nữ giới trước sáu mươi lăm tuổi, thì nguy cơ mắc bệnh của bạn sẽ cao hơn đáng kể so với người bình thường. Sự di truyền này thường liên quan đến sự kết hợp phức tạp của nhiều gen khác nhau quy định xu hướng dễ bị tăng huyết áp, rối loạn chuyển hóa mỡ máu hoặc đái tháo đường trong gia đình. Bên cạnh yếu tố di truyền, các thành viên trong cùng một gia đình thường có xu hướng chia sẻ chung các thói quen sinh hoạt kém lành mạnh như chế độ ăn nhiều dầu mỡ, ít vận động hoặc hút thuốc lá, điều này càng làm tăng tốc độ tiến triển của bệnh lý.

Tài liệu tham khảo về mạch vành

• World Health Organization
• American Heart Association
• American College of Cardiology
• European Society of Cardiology
• National Heart, Lung, and Blood Institute
• Mayo Clinic