Ung thư đại trực tràng là một trong những loại ung thư phổ biến nhất và là nguyên nhân gây tử vong hàng đầu trên thế giới cũng như tại Việt Nam. Tuy nhiên, đây cũng là loại bệnh lý có thể phòng ngừa và điều trị hiệu quả nếu được phát hiện ở giai đoạn sớm thông qua việc tầm soát định kỳ. Việc nhận biết chính xác thời điểm cần thực hiện các xét nghiệm kiểm tra không chỉ giúp phát hiện các tổn thương tiền ung thư mà còn tăng cơ hội sống sót lên đến hơn 90%.
Khi nào cần tầm soát ung thư đại tràng?
Theo các hướng dẫn y khoa hiện đại từ Hiệp hội Ung thư Hoa Kỳ (ACS) và Bộ Y tế Việt Nam, thời điểm bắt đầu tầm soát ung thư đại tràng đã có những thay đổi quan trọng trong những năm gần đây. Đối với những người có mức nguy cơ trung bình — tức là không có tiền sử gia đình mắc bệnh hoặc không có các bệnh lý nền liên quan đến đường ruột — độ tuổi khuyến nghị để bắt đầu tầm soát là từ 45 tuổi. Trước đây, con số này thường là 50, nhưng do xu hướng trẻ hóa của bệnh lý này, các chuyên gia đã hạ độ tuổi khuyến cáo để bảo vệ cộng đồng tốt hơn.
Việc tầm soát ở độ tuổi này giúp bác sĩ phát hiện các polyp đại trực tràng, vốn là những khối u nhỏ lành tính nhưng có khả năng phát triển thành ung thư sau 5 đến 10 năm. Nếu được phát hiện và cắt bỏ kịp thời qua nội soi, quá trình hình thành ung thư sẽ bị chặn đứng hoàn toàn.
Những đối tượng cần thực hiện tầm soát sớm hơn quy định
Không phải ai cũng đợi đến tuổi 45 mới bắt đầu kiểm tra. Có những nhóm đối tượng có nguy cơ cao cần phải thực hiện tầm soát sớm hơn, thường là từ tuổi 40 hoặc sớm hơn 10 năm so với độ tuổi mà người thân trong gia đình được chẩn đoán mắc bệnh. Các đối tượng này bao gồm:
- Người có tiền sử gia đình (bố, mẹ, anh chị em ruột) mắc ung thư đại trực tràng hoặc polyp đại tràng tiến triển.
- Người mắc các bệnh viêm ruột mãn tính như bệnh Crohn hoặc viêm loét đại trực tràng chảy máu kéo dài nhiều năm.
- Người có các hội chứng di truyền liên quan đến ung thư như hội chứng Lynch hoặc bệnh đa polyp tuyến gia đình (FAP).
- Những người đã từng có tiền sử xạ trị vùng bụng hoặc vùng chậu để điều trị các loại ung thư trước đó.
Đối với những nhóm này, bác sĩ sẽ chỉ định lịch trình tầm soát dày đặc hơn và bắt đầu ở độ tuổi trẻ hơn nhằm kiểm soát tối đa rủi ro phát bệnh.
Dấu hiệu cảnh báo cần đi khám ngay lập tức
Bên cạnh việc tầm soát theo độ tuổi, bạn cần đi khám và thực hiện các xét nghiệm chẩn đoán ngay khi xuất hiện các triệu chứng bất thường dưới đây, bất kể bạn đang ở độ tuổi nào:
- Thay đổi thói quen đi cầu: Tình trạng táo bón hoặc tiêu chảy kéo dài hơn vài tuần mà không rõ nguyên nhân, hoặc cảm giác đi ngoài không hết phân.
- Xuất huyết tiêu hóa: Có máu trong phân (máu đỏ tươi hoặc phân đen như nhựa đường). Đây là dấu hiệu quan trọng nhất không nên bỏ qua.
- Đau bụng thường xuyên: Các cơn đau quặn bụng, đầy hơi, khó chịu ở vùng bụng diễn ra liên tục.
- Sụt cân không rõ nguyên nhân: Cơ thể gầy sút nhanh chóng dù không thực hiện chế độ ăn kiêng hay tập luyện quá mức.
- Mệt mỏi và thiếu máu: Do mất máu rỉ rả qua đường tiêu hóa, bệnh nhân thường có biểu hiện da xanh xao, hoa mắt, chóng mặt và xét nghiệm máu thấy chỉ số hồng cầu thấp.
Các phương pháp tầm soát ung thư đại tràng phổ biến
Hiện nay, y học cung cấp nhiều phương pháp khác nhau để tầm soát bệnh lý này, tùy thuộc vào điều kiện sức khỏe và mong muốn của người bệnh:
- Nội soi đại tràng: Đây được coi là tiêu chuẩn vàng trong tầm soát. Phương pháp này cho phép bác sĩ quan sát toàn bộ niêm mạc đại trực tràng và thực hiện cắt bỏ polyp ngay trong lúc soi nếu phát hiện tổn thương.
- Xét nghiệm máu ẩn trong phân (FIT hoặc gFOBT): Đây là phương pháp đơn giản, không xâm lấn, giúp phát hiện các dấu vết máu cực nhỏ không thể nhìn thấy bằng mắt thường. Nếu kết quả dương tính, bệnh nhân sẽ được chỉ định nội soi để kiểm tra kỹ hơn.
- Nội soi đại tràng ảo (CT Colonography): Sử dụng máy chụp cắt lớp vi tính để tạo hình ảnh 3D của đại tràng. Phương pháp này ít xâm lấn hơn nội soi truyền thống nhưng nếu phát hiện polyp, bệnh nhân vẫn cần nội soi thực tế để can thiệp.
- Xét nghiệm DNA trong phân: Tìm kiếm các biến đổi di truyền liên quan đến tế bào ung thư được đào thải qua phân.
Tần suất thực hiện tầm soát định kỳ
Việc tầm soát không chỉ thực hiện một lần duy nhất. Tùy vào phương pháp lựa chọn và kết quả của lần kiểm tra đầu tiên, bác sĩ sẽ đưa ra tần suất nhắc lại:
- Nội soi đại tràng: Thông thường 10 năm một lần nếu kết quả bình thường và không có nguy cơ cao.
- Xét nghiệm máu ẩn trong phân: Thực hiện đều đặn mỗi năm một lần.
- Chụp CT đại tràng: Thực hiện 5 năm một lần.
Duy trì đúng lịch trình tầm soát là cách tốt nhất để đảm bảo rằng không có bất kỳ tổn thương mới nào phát triển ngoài tầm kiểm soát.
Tầm soát ung thư đại tràng là một hành động chủ động mang ý nghĩa quyết định đối với sức khỏe và tính mạng của mỗi cá nhân. Việc hiểu rõ khi nào cần bắt đầu và nhận biết các dấu hiệu nguy cơ giúp chúng ta loại bỏ nỗi lo sợ về căn bệnh này. Hãy thảo luận với bác sĩ chuyên khoa ngay hôm nay để xây dựng một kế hoạch bảo vệ hệ tiêu hóa phù hợp nhất cho chính bạn và những người thân trong gia đình.
