Sốc nhiệt là một tình trạng cấp cứu y khoa cực kỳ nguy hiểm, thường xảy ra trong những ngày hè nắng nóng đỉnh điểm hoặc khi vận động quá sức trong môi trường có nhiệt độ cao. Việc sơ cứu kịp thời và đúng cách quyết định rất lớn đến khả năng phục hồi và tính mạng của nạn nhân. Tuy nhiên, không phải ai cũng biết cách xử lý chính xác, thậm chí nhiều người còn mắc phải những sai lầm nghiêm trọng khiến tình trạng bệnh trở nên tồi tệ hơn. Bài viết dưới đây sẽ chỉ ra các lỗi sai phổ biến và hướng dẫn quy trình sơ cứu chuẩn y khoa.
Hành động nào sai khi sơ cứu người sốc nhiệt bạn cần đặc biệt tránh
Khi đối phó với tình trạng sốc nhiệt, thời gian là vàng. Tuy nhiên, việc thực hiện sai phương pháp có thể gây ra những biến chứng nguy hiểm, thậm chí dẫn đến tử vong. Dưới đây là những hành động sai lầm thường gặp nhất mà bạn tuyệt đối không được thực hiện:
Tự ý cho nạn nhân uống thuốc hạ sốt
Nhiều người có thói quen cho người bị sốc nhiệt uống ngay các loại thuốc hạ sốt thông thường như Paracetamol, Aspirin hoặc Ibuprofen khi thấy thân nhiệt của họ tăng cao. Đây là một hành động sai lầm cực kỳ nguy hiểm. Cơ chế tăng thân nhiệt của sốc nhiệt hoàn toàn khác với sốt do nhiễm trùng. Sốc nhiệt là do hệ thống điều hòa thân nhiệt của cơ thể bị quá tải bởi yếu tố môi trường, trong khi thuốc hạ sốt chỉ có tác dụng khi trung tâm điều nhiệt bị kích thích bởi các chất gây sốt sinh học. Việc dùng thuốc hạ sốt lúc này không có tác dụng hạ nhiệt mà còn làm tăng gánh nặng cho gan, thận và tăng nguy cơ xuất huyết.
Sử dụng cồn hoặc rượu để lau mát cho nạn nhân
Một số người tin rằng việc dùng cồn hoặc rượu chà xát lên da sẽ giúp bốc hơi nhanh và hạ nhiệt nhanh hơn. Thực tế, cồn bay hơi rất nhanh làm da bị lạnh đột ngột, dẫn đến hiện tượng co thắt mạch máu ngoại vi. Khi các mạch máu dưới da bị co lại, dòng máu sẽ không thể lưu thông để giải phóng nhiệt lượng từ bên trong cơ thể ra ngoài, khiến nhiệt độ vùng lõi (các cơ quan nội tạng) càng tăng cao. Ngoài ra, việc hít phải dung dịch cồn hoặc hấp thụ qua da có thể gây ngộ độc, đặc biệt là ở trẻ em.
Cố gắng đổ nước hoặc chất lỏng vào miệng người bất tỉnh
Khi nạn nhân đã rơi vào trạng thái lơ mơ, hôn mê hoặc không hoàn toàn tỉnh táo, tuyệt đối không được cố gắng đổ nước, sữa hoặc nước bù điện giải vào miệng họ. Hành động này có thể gây ra tình trạng sặc đường thở, chất lỏng đi thẳng vào phổi gây ngạt thở hoặc dẫn đến viêm phổi sặc cực kỳ nguy hiểm.
Chườm đá lạnh trực tiếp hoặc ngâm người hoàn toàn vào bể nước đá không kiểm soát
Mặc dù việc hạ thân nhiệt là ưu tiên hàng đầu, nhưng hạ nhiệt quá nhanh và đột ngột bằng cách áp đá lạnh trực tiếp lên toàn bộ cơ thể hoặc ngâm nạn nhân vào bể đá lạnh mà không có sự giám sát của nhân viên y tế có thể gây ra phản ứng run rẩy. Phản ứng run thực chất là cơ chế tự phát sinh nhiệt của cơ thể, vô tình làm tăng nhiệt độ bên trong. Đồng thời, việc này cũng gây co mạch đột ngột, có thể dẫn đến đột quỵ hoặc suy tim do áp lực máu tăng cao.
Nhận biết sớm các dấu hiệu của người bị sốc nhiệt
Để tránh việc áp dụng sai phương pháp sơ cứu, trước hết bạn cần nhận biết chính xác các dấu hiệu của một người đang bị sốc nhiệt. Các triệu chứng thường diễn tiến rất nhanh bao gồm:
- Thân nhiệt tăng cao đột ngột (thường trên 40 độ C).
- Da nóng, khô và đỏ ửng (ở người sốc nhiệt do nắng nóng) hoặc da có thể ẩm ướt do mồ hôi (ở người vận động quá sức).
- Rối loạn ý thức: lơ mơ, nói nhảm, co giật, ảo giác hoặc hôn mê.
- Thở nhanh và nông, nhịp tim đập rất nhanh và mạnh.
- Đau đầu dữ dội, chóng mặt, buồn nôn hoặc nôn mửa.
Các bước sơ cứu sốc nhiệt đúng cách theo hướng dẫn y khoa
Khi phát hiện người có dấu hiệu sốc nhiệt, ngay lập tức thực hiện các bước sơ cứu an toàn sau đây trong lúc chờ đợi xe cứu thương:
- Di chuyển nạn nhân: Nhanh chóng đưa nạn nhân vào khu vực râm mát, có bóng râm, điều hòa hoặc quạt gió để cách ly khỏi nguồn nhiệt.
- Gọi trợ giúp y tế: Gọi ngay số điện thoại cấp cứu 115 hoặc chủ động tìm cách đưa nạn nhân đến cơ sở y tế gần nhất sau khi đã sơ cứu ban đầu.
- Cởi bỏ bớt quần áo: Nới lỏng quần áo, cởi bỏ bớt các lớp áo dày, mũ nón để cơ thể dễ dàng thoát nhiệt.
- Hạ thân nhiệt an toàn: Sử dụng khăn ướt (nước mát hoặc nước ấm nhẹ, tuyệt đối không dùng nước đá) lau liên tục lên các vùng có mạch máu lớn đi qua như cổ, nách, bẹn. Có thể dùng quạt thổi nhẹ vào người để tăng cường sự bốc hơi nước giúp hạ nhiệt.
- Bổ sung nước đúng cách: Chỉ cho nạn nhân uống nước (nước lọc hoặc nước có pha muối nhạt, nước điện giải) nếu họ hoàn toàn tỉnh táo và có thể tự uống được. Cho uống từng ngụm nhỏ.
- Theo dõi sát sao: Đặt nạn nhân nằm nghiêng an toàn nếu họ có dấu hiệu buồn nôn hoặc hôn mê để tránh tắc nghẽn đường thở. Liên tục kiểm tra nhịp thở của nạn nhân.
Sốc nhiệt là một trạng thái khẩn cấp y tế có thể để lại di chứng nặng nề cho não và các cơ quan nội tạng, thậm chí dẫn đến tử vong nếu xử lý sai cách. Việc nắm vững những hành động sai lầm cần tránh và quy trình sơ cứu đúng chuẩn sẽ giúp bạn chủ động bảo vệ tính mạng của bản thân cũng như những người xung quanh trong những ngày thời tiết nắng nóng gay gắt.
