Khi sờ thấy một khối u hoặc hạch bất thường trên cơ thể, hầu hết chúng ta đều rơi vào trạng thái lo lắng và lo sợ. Đặc biệt, nếu nhận được kết quả chẩn đoán có xuất hiện hạch ác tính, sự hoang mang càng tăng lên gấp bội. Câu hỏi được tìm kiếm nhiều nhất lúc này là liệu tình trạng này có đồng nghĩa với án tử ung thư hay không và cơ thể đang thực sự gặp phải vấn đề gì. Bài viết dưới đây sẽ cung cấp câu trả lời chính xác dựa trên các cơ sở y khoa lâm sàng.
Hạch ác tính có phải ung thư không
Để trả lời trực tiếp cho câu hỏi này: hạch ác tính chính là ung thư. Trong thuật ngữ y khoa, từ “ác tính” (malignant) được sử dụng để chỉ các tế bào phát triển vô tổ chức, có khả năng xâm lấn các mô lân cận và di căn đến các cơ quan xa, đây chính là bản chất của bệnh ung thư. Ngược lại, hạch lành tính thường chỉ là phản ứng của hệ miễn dịch trước tình trạng viêm nhiễm và sẽ tự biến mất sau khi tác nhân gây viêm được kiểm soát.
Khi một người được chẩn đoán có hạch ác tính, tình trạng này thường rơi vào một trong hai trường hợp bệnh lý sau:
- Ung thư hạch nguyên phát (Lymphoma): Đây là dạng ung thư khởi phát ngay tại hệ thống hạch bạch huyết. Các tế bào bạch cầu lympho bị đột biến, tăng sinh mất kiểm soát và tích tụ lại tạo thành các khối hạch ác tính. Hai nhóm chính của bệnh lý này là lymphoma Hodgkin và lymphoma không Hodgkin.
- Ung thư di căn hạch (Secondary lymph node cancer): Đây là trường hợp tế bào ung thư từ một cơ quan khác trong cơ thể (như phổi, vú, dạ dày, vòm họng, tuyến giáp…) bong ra, di chuyển theo đường máu hoặc hệ bạch huyết và trú ngụ tại các hạch bạch huyết gần đó hoặc xa hơn. Lúc này, hạch ác tính đóng vai trò là “trạm dừng chân” của tế bào ung thư di căn.
Cách phân biệt hạch lành tính và hạch ác tính
Việc nhận diện tính chất của hạch vô cùng quan trọng để người bệnh chủ động đi khám sớm. Dưới đây là các đặc điểm khác biệt cơ bản giữa hai loại hạch này:
- Kích thước: Hạch lành tính thường có kích thước nhỏ (dưới 1cm) và ít khi to lên nhanh chóng. Hạch ác tính thường có kích thước lớn hơn 1cm đến vài centimet và có xu hướng to dần theo thời gian.
- Mật độ và cảm giác khi sờ: Hạch lành tính thường mềm hoặc hơi chắc, có ranh giới rõ ràng với các mô xung quanh. Hạch ác tính thường rất cứng, mật độ chắc như đá, bề mặt gồ ghề và không đều.
- Khả năng di động: Khi dùng tay đẩy nhẹ, hạch lành tính dễ dàng di động dưới da. Trong khi đó, hạch ác tính thường bám dính chặt vào các mô xung quanh nên rất cố định, không di động được.
- Cảm giác đau: Hạch lành tính thường gây đau (nhất là khi bị viêm nhiễm sưng tấy). Ngược lại, hạch ác tính thường xuất hiện một cách âm thầm và không gây đau đớn trong giai đoạn đầu, khiến người bệnh dễ chủ quan bỏ qua.
- Thời gian tồn tại: Hạch lành tính sẽ nhỏ lại và biến mất sau vài ngày đến vài tuần khi cơ thể hết viêm nhiễm. Hạch ác tính tồn tại dai dẳng, kéo dài nhiều tháng và không tự nhỏ đi.
Các dấu hiệu đi kèm cảnh báo nguy cơ hạch ác tính
Nếu sự xuất hiện của hạch đi kèm với các triệu chứng toàn thân sau đây, nguy cơ cao đó là dấu hiệu của bệnh lý ác tính:
- Sụt cân nhanh chóng không rõ nguyên nhân (giảm hơn 10% trọng lượng cơ thể trong vòng vài tháng).
- Sốt kéo dài dai dẳng, thường sốt nhẹ về chiều hoặc đêm mà không tìm thấy nguyên nhân nhiễm trùng thông thường.
- Đổ mồ hôi trộm vào ban đêm đến mức ướt sũng quần áo, ngay cả khi thời tiết mát mẻ.
- Cơ thể luôn trong trạng thái mệt mỏi rã rời, suy nhược nghiêm trọng dù đã được nghỉ ngơi.
- Ngứa ngáy khắp người hoặc có cảm giác khó thở, ho kéo dài (nếu có hạch ác tính ở vùng trung thất hoặc lồng ngực).
Quy trình chẩn đoán hạch ác tính tại bệnh viện
Chỉ dựa vào cảm giác sờ nắn lâm sàng thì không thể đưa ra kết luận chính xác 100%. Để xác định chắc chắn hạch có phải ác tính hay không, các bác sĩ sẽ chỉ định thực hiện các cận lâm sàng chuyên sâu:
- Siêu âm hạch: Phương pháp chẩn đoán hình ảnh ban đầu giúp đánh giá kích thước, hình dạng, cấu trúc rốn hạch và tưới máu của hạch để định hướng tính chất lành hay ác.
- Chọc hút tế bào bằng kim nhỏ (FNA): Bác sĩ dùng một cây kim siêu nhỏ để hút lấy tế bào trong hạch và quan sát dưới kính hiển vi. Phương pháp này nhanh chóng nhưng đôi khi không đủ mẫu để kết luận.
- Sinh thiết hạch: Đây là tiêu chuẩn vàng để chẩn đoán. Bác sĩ sẽ tiểu phẫu lấy một phần hoặc toàn bộ hạch để thực hiện xét nghiệm giải phẫu bệnh, giúp xác định chính xác sự hiện diện của tế bào ung thư và phân loại cụ thể loại ung thư.
- Chụp CT, MRI hoặc PET-CT: Được chỉ định khi đã xác định có tế bào ác tính, nhằm đánh giá mức độ xâm lấn, tìm kiếm khối u nguyên phát và xác định giai đoạn của bệnh.
Tóm lại, hạch ác tính là biểu hiện y khoa của bệnh lý ung thư, đòi hỏi sự can thiệp y tế nhanh chóng và chính xác. Việc phát hiện hạch ác tính không đồng nghĩa với việc mọi hy vọng đều khép lại, bởi y học hiện đại đã đạt được nhiều tiến bộ lớn trong việc điều trị ung thư hạch và các dạng ung thư di căn. Khi phát hiện bất kỳ hạch bất thường nào trên cơ thể tồn tại quá hai tuần, điều quan trọng nhất là bạn cần đến ngay các bệnh viện chuyên khoa để được thăm khám và chẩn đoán kịp thời.
