Cườm nước

Cườm nước là gì?

Cườm nước, hay còn gọi là Glaucoma, là một nhóm bệnh lý về mắt gây tổn thương dây thần kinh thị giác. Dây thần kinh thị giác có vai trò truyền thông tin hình ảnh từ mắt đến não, và khi bị tổn thương, nó có thể dẫn đến mất thị lực vĩnh viễn hoặc mù lòa. Nguyên nhân phổ biến nhất của cườm nước là do áp lực bên trong mắt (nhãn áp) tăng cao bất thường. Tuy nhiên, cườm nước cũng có thể xảy ra ngay cả khi nhãn áp ở mức bình thường.

Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) ước tính rằng cườm nước là nguyên nhân hàng đầu thứ hai gây mù lòa không thể phục hồi trên toàn cầu. Ước tính có khoảng 64,3 triệu người từ 40-80 tuổi mắc bệnh cườm nước vào năm 2013 và con số này dự kiến sẽ tăng lên 76,0 triệu vào năm 2020 và 111,8 triệu vào năm 2040. Mất thị lực do cườm nước là vĩnh viễn và không thể phục hồi. Do đó, việc chẩn đoán và điều trị sớm là cực kỳ quan trọng để ngăn chặn hoặc làm chậm sự tiến triển của bệnh, bảo vệ thị lực còn lại của người bệnh.

Nguyên nhân gây ra Cườm nước

Nguyên nhân

Nguyên nhân trực tiếp gây ra cườm nước thường liên quan đến sự mất cân bằng trong việc sản xuất và thoát lưu của thủy dịch trong mắt, dẫn đến tăng nhãn áp. Tuy nhiên, cũng có nhiều nguyên nhân khác (gián tiếp) hoặc yếu tố nguy cơ góp phần vào sự phát triển của bệnh:

• Tăng nhãn áp: Đây là yếu tố nguy cơ chính và phổ biến nhất. Nhãn áp tăng cao kéo dài sẽ gây áp lực lên dây thần kinh thị giác, làm tổn thương các sợi thần kinh.
• Tuổi tác: Nguy cơ mắc cườm nước tăng lên đáng kể theo tuổi tác, đặc biệt sau 60 tuổi.
• Tiền sử gia đình: Những người có cha mẹ hoặc anh chị em ruột mắc bệnh cườm nước có nguy cơ mắc bệnh cao hơn từ 4 đến 9 lần.
• Chủng tộc: Người gốc Phi có nguy cơ mắc cườm nước góc mở nguyên phát cao gấp 6-8 lần và thường phát bệnh sớm hơn, bệnh tiến triển nặng hơn. Người gốc Á có nguy cơ cao mắc cườm nước góc đóng.
• Bệnh lý toàn thân: Một số bệnh như tiểu đường, bệnh tim, huyết áp cao, thiếu máu hồng cầu hình liềm có thể tăng nguy cơ mắc cườm nước.
• Bệnh lý về mắt khác: Viêm mắt nặng, chấn thương mắt nặng, cận thị nặng, viễn thị nặng (đặc biệt đối với cườm nước góc đóng), mỏng giác mạc trung tâm, hay hội chứng phân tán sắc tố.
• Sử dụng thuốc nhất định: Sử dụng corticosteroid, đặc biệt là thuốc nhỏ mắt steroid, trong thời gian dài có thể làm tăng nhãn áp.

Cơ chế

Cơ chế chính dẫn đến cườm nước liên quan đến sự mất cân bằng giữa sản xuất và thoát lưu của thủy dịch, gây tổn thương dây thần kinh thị giác:

• Tăng nhãn áp do tắc nghẽn thoát lưu thủy dịch: Đây là cơ chế phổ biến nhất. Thủy dịch được sản xuất liên tục bởi thể mi và thoát ra khỏi mắt qua một cấu trúc gọi là hệ thống thoát thủy dịch (mạng bè) ở góc tiền phòng. Khi hệ thống này bị tắc nghẽn hoặc hoạt động kém hiệu quả, thủy dịch sẽ tích tụ, làm tăng áp lực bên trong mắt. Áp lực tăng cao này ép lên dây thần kinh thị giác, làm giảm lưu lượng máu và oxy đến các tế bào thần kinh, dẫn đến thoái hóa và chết tế bào.
• Thay đổi cấu trúc góc tiền phòng: Trong cườm nước góc đóng, mống mắt bị đẩy về phía trước, chặn hoàn toàn hoặc một phần góc thoát thủy dịch, ngăn cản thủy dịch thoát ra ngoài. Điều này có thể xảy ra cấp tính gây tăng nhãn áp đột ngột hoặc mạn tính với những đợt tăng nhãn áp nhẹ lặp lại.
• Tổn thương dây thần kinh thị giác không phụ thuộc nhãn áp: Ở một số người, dây thần kinh thị giác bị tổn thương và chết ngay cả khi nhãn áp ở mức bình thường (cườm nước nhãn áp bình thường). Cơ chế này phức tạp hơn và có thể liên quan đến lưu lượng máu kém đến dây thần kinh thị giác, yếu tố di truyền, hoặc nhạy cảm bất thường của dây thần kinh đối với nhãn áp.

Triệu chứng của Cườm nước

Triệu chứng phổ biến

Triệu chứng của cườm nước thường phát triển từ từ và không rõ ràng ở giai đoạn đầu, đặc biệt là trong loại cườm nước góc mở nguyên phát. Các triệu chứng phổ biến bao gồm:

• Mất thị trường ngoại vi (tầm nhìn bên): Đây thường là triệu chứng đầu tiên và khó nhận biết nhất. Bệnh nhân có thể cảm thấy như đang nhìn qua một ống kính, dần dần mất đi khả năng nhìn rõ các vật ở hai bên hoặc phía trên/dưới.
• Mờ mắt hoặc nhìn kém trong điều kiện ánh sáng yếu: Một số người có thể gặp khó khăn khi nhìn rõ vào ban đêm hoặc trong môi trường thiếu sáng.
• Nhức đầu nhẹ, đau quanh mắt: Mặc dù cườm nước góc mở thường không gây đau, nhưng một số trường hợp có thể cảm thấy khó chịu, nặng mắt hoặc đau âm ỉ ở vùng quanh mắt.
• Nhìn thấy quầng sáng quanh đèn: Đây là triệu chứng đặc trưng hơn của cườm nước góc đóng hoặc khi nhãn áp tăng cao đáng kể, do phù giác mạc.
• Thị lực giảm dần: Theo thời gian, nếu không được điều trị, thị lực trung tâm cũng sẽ bị ảnh hưởng, dẫn đến suy giảm thị lực nghiêm trọng, thậm chí mù lòa.

Triệu chứng theo mức độ

Triệu chứng của cườm nước có thể khác nhau tùy theo mức độ và loại bệnh:

Trường hợp đặc biệt

Một số trường hợp cườm nước đặc biệt có những triệu chứng và biểu hiện riêng biệt:

• Cườm nước góc đóng cấp tính (Acute Angle-Closure Glaucoma): Đây là một cấp cứu y tế với các triệu chứng xuất hiện đột ngột và nghiêm trọng.
  • Đau mắt dữ dội: Thường là một bên mắt, đau nhói.
  • Đau đầu: Đau lan lên vùng thái dương hoặc trán cùng bên.
  • Buồn nôn và nôn mửa: Do phản ứng thần kinh đối với cơn đau dữ dội.
  • Thị lực mờ đột ngột: Mắt có thể đỏ rực, phù giác mạc.
  • Nhìn thấy quầng sáng cầu vồng quanh nguồn sáng: Do phù giác mạc.
  • Đồng tử giãn nhẹ và không phản ứng với ánh sáng: Mắt bị ảnh hưởng.
• Cườm nước bẩm sinh (Congenital Glaucoma): Xảy ra ở trẻ sơ sinh hoặc trẻ nhỏ, do sự phát triển bất thường của hệ thống thoát thủy dịch.
  • Mắt to bất thường (Buphthalmos): Giác mạc giãn ra, mắt có vẻ lồi.
  • Sợ ánh sáng (Photophobia): Trẻ thường nheo mắt hoặc tránh ánh sáng.
  • Chảy nước mắt quá nhiều (Epiphora): Do kích ứng.
  • Giác mạc đục hoặc mờ: Mắt có thể trông xanh xao hoặc mờ đục.
• Cườm nước thứ phát (Secondary Glaucoma): Phát sinh do các bệnh lý hoặc tình trạng khác (chấn thương, viêm nhiễm, sử dụng steroid). Triệu chứng sẽ tùy thuộc vào nguyên nhân cơ bản, ngoài các triệu chứng chung của cườm nước.

Đường lây truyền của Cườm nước

Cườm nước (Glaucoma) là một bệnh lý mạn tính không lây nhiễm. Điều này có nghĩa là bệnh không thể lây truyền từ người này sang người khác thông qua tiếp xúc trực tiếp, gián tiếp, hay qua các con đường như không khí, nước, hoặc dịch cơ thể. Nguyên nhân chính gây cườm nước liên quan đến các yếu tố nội tại của mắt, di truyền, tuổi tác, và các bệnh lý toàn thân, chứ không phải do tác nhân gây bệnh truyền nhiễm.

Các biến chứng của Cườm nước

Nếu không được chẩn đoán và điều trị kịp thời, cườm nước có thể dẫn đến những biến chứng nghiêm trọng và không thể đảo ngược, ảnh hưởng lớn đến chất lượng cuộc sống:

Mất thị trường ngoại vi vĩnh viễn

Đây là biến chứng phổ biến nhất và đặc trưng của cườm nước. Tổn thương dây thần kinh thị giác thường bắt đầu từ các sợi thần kinh chịu trách nhiệm về tầm nhìn ngoại vi. Dần dần, người bệnh sẽ mất đi khả năng nhìn rõ các vật thể ở hai bên, phía trên hoặc phía dưới, cảm giác như đang nhìn qua một đường hầm. Điều này gây khó khăn nghiêm trọng trong việc di chuyển, lái xe và thực hiện các hoạt động hàng ngày.

Mất thị lực trung tâm

Khi bệnh tiến triển đến giai đoạn muộn, tổn thương dây thần kinh thị giác sẽ ảnh hưởng đến cả các sợi chịu trách nhiệm về thị lực trung tâm, dẫn đến giảm khả năng nhìn chi tiết, đọc sách, nhận diện khuôn mặt. Đây là giai đoạn nguy hiểm, báo hiệu nguy cơ mù lòa cận kề.

Mù lòa vĩnh viễn

Đây là biến chứng cuối cùng và tàn khốc nhất của cườm nước không được điều trị. Khi toàn bộ dây thần kinh thị giác bị hủy hoại, mắt sẽ hoàn toàn mất khả năng truyền tín hiệu hình ảnh đến não, dẫn đến mù lòa không thể phục hồi. Mù lòa do cườm nước là vĩnh viễn và không có cách nào khôi phục thị lực đã mất.

Giảm chất lượng cuộc sống

Mất thị lực do cườm nước gây ra nhiều hạn chế trong sinh hoạt, công việc và các hoạt động xã hội. Người bệnh có thể mất đi sự độc lập, cần sự hỗ trợ từ người khác, dẫn đến giảm chất lượng cuộc sống, trầm cảm và lo âu.

Đau mắt mạn tính

Trong một số trường hợp, đặc biệt là cườm nước góc đóng không được kiểm soát, nhãn áp có thể duy trì ở mức rất cao, gây ra đau mắt mạn tính, nhức đầu và khó chịu liên tục, ảnh hưởng đến sức khỏe tổng thể.

Đối tượng nguy cơ mắc Cườm nước

Nhóm tuổi, giới tính dễ mắc bệnh (phổ biến)

Cườm nước có thể ảnh hưởng đến bất kỳ ai, nhưng một số nhóm tuổi và giới tính có nguy cơ mắc bệnh cao hơn:

• Người lớn tuổi (trên 60 tuổi): Đây là yếu tố nguy cơ mạnh nhất. Nguy cơ mắc cườm nước, đặc biệt là cườm nước góc mở nguyên phát, tăng lên đáng kể sau tuổi 60. Các nghiên cứu cho thấy tỷ lệ mắc bệnh tăng dần theo mỗi thập kỷ sau tuổi 40.
• Người trên 40 tuổi: Mặc dù nguy cơ tăng cao sau 60 tuổi, nhưng việc sàng lọc và theo dõi từ tuổi 40 trở đi là quan trọng, đặc biệt nếu có các yếu tố nguy cơ khác.
• Không có sự khác biệt rõ rệt về giới tính đối với cườm nước góc mở: Cườm nước góc mở nguyên phát ảnh hưởng đến cả nam và nữ gần như ngang nhau. Tuy nhiên, cườm nước góc đóng có xu hướng phổ biến hơn ở phụ nữ, đặc biệt là phụ nữ lớn tuổi.

Nhóm yếu tố nguy cơ khác (hiếm hoặc ít phổ biến hơn)

Ngoài tuổi tác và giới tính, có nhiều yếu tố nguy cơ khác có thể làm tăng khả năng mắc cườm nước, một số trong đó ít phổ biến hoặc đặc biệt hơn:

• Tiền sử gia đình mắc cườm nước: Nếu có cha mẹ, anh chị em ruột hoặc con cái mắc cườm nước, nguy cơ của bạn tăng lên đáng kể, cho thấy yếu tố di truyền mạnh mẽ.
• Chủng tộc:
  • Người Mỹ gốc Phi có nguy cơ mắc cườm nước góc mở nguyên phát cao gấp 6-8 lần so với người da trắng, thường phát bệnh sớm hơn và nặng hơn.
  • Người gốc Á có nguy cơ cao hơn mắc cườm nước góc đóng.
  • Người gốc Tây Ban Nha cũng có nguy cơ cao tương tự người Mỹ gốc Phi, đặc biệt ở nhóm tuổi lớn hơn.
• Tăng nhãn áp: Nhãn áp cao là yếu tố nguy cơ chính, mặc dù không phải mọi trường hợp nhãn áp cao đều dẫn đến cườm nước.
• Bệnh tiểu đường: Người bệnh tiểu đường có nguy cơ cao hơn mắc các loại cườm nước thứ phát, bao gồm cườm nước tân mạch.
• Bệnh tim mạch: Huyết áp cao hoặc thấp không ổn định có thể ảnh hưởng đến lưu lượng máu đến dây thần kinh thị giác.
• Mỏng giác mạc trung tâm: Giác mạc mỏng có thể làm cho số đo nhãn áp bằng phương pháp thông thường bị đánh giá thấp, đồng thời cũng là một yếu tố nguy cơ độc lập.
• Cận thị nặng: Những người bị cận thị nặng có nguy cơ cao hơn mắc cườm nước góc mở.
• Viễn thị nặng: Những người bị viễn thị nặng có nguy cơ cao hơn mắc cườm nước góc đóng do cấu trúc mắt.
• Chấn thương mắt trước đó: Chấn thương mắt nặng có thể làm hỏng hệ thống thoát thủy dịch hoặc gây viêm, dẫn đến cườm nước thứ phát.
• Sử dụng corticosteroid kéo dài: Đặc biệt là thuốc nhỏ mắt chứa steroid, có thể gây tăng nhãn áp.
• Một số loại phẫu thuật mắt trước đó: Có thể gây ra các biến chứng dẫn đến cườm nước thứ phát.
• Hội chứng phân tán sắc tố (Pigment Dispersion Syndrome): Các hạt sắc tố từ mống mắt bị bong ra và làm tắc nghẽn hệ thống thoát thủy dịch.
• Hội chứng giả tróc bao (Pseudoexfoliation Syndrome): Các vật liệu dạng vảy lắng đọng trong mắt, làm tắc nghẽn hệ thống thoát thủy dịch.

Phòng ngừa Cườm nước

Mặc dù không thể ngăn ngừa hoàn toàn cườm nước, đặc biệt là các loại nguyên phát, nhưng có những biện pháp cụ thể có thể giúp phát hiện sớm, quản lý bệnh và ngăn chặn hoặc làm chậm sự tiến triển của nó, bảo vệ thị lực:

Khám mắt định kỳ toàn diện

Đây là biện pháp phòng ngừa quan trọng nhất, đặc biệt đối với những người có yếu tố nguy cơ. Việc khám mắt định kỳ giúp phát hiện sớm bệnh cườm nước, ngay cả khi chưa có triệu chứng. Bác sĩ sẽ đo nhãn áp, kiểm tra dây thần kinh thị giác và thị trường.

• Đối với người có nguy cơ thấp: Nên khám mắt toàn diện mỗi 2-4 năm sau tuổi 40 và mỗi 1-2 năm sau tuổi 60.
• Đối với người có yếu tố nguy cơ cao (tiền sử gia đình, chủng tộc, bệnh tiểu đường): Nên khám mắt hàng năm hoặc theo chỉ định của bác sĩ.

Kiểm soát nhãn áp

Nếu bạn có nhãn áp cao nhưng chưa có tổn thương dây thần kinh thị giác (tiền cườm nước), bác sĩ có thể đề xuất các biện pháp để giảm nhãn áp nhằm ngăn ngừa sự phát triển của bệnh. Điều này có thể bao gồm thuốc nhỏ mắt hoặc thay đổi lối sống.

Chế độ ăn uống lành mạnh và tập thể dục thường xuyên

Một lối sống lành mạnh có thể góp phần vào sức khỏe tổng thể của mắt. Chế độ ăn giàu vitamin và khoáng chất, đặc biệt là chất chống oxy hóa (vitamin A, C, E, kẽm, selen), có thể hỗ trợ sức khỏe dây thần kinh thị giác. Tập thể dục vừa phải và đều đặn có thể giúp giảm nhãn áp ở một số người.

Bảo vệ mắt khỏi chấn thương

Chấn thương mắt nghiêm trọng có thể dẫn đến cườm nước thứ phát. Luôn đeo kính bảo hộ khi tham gia các hoạt động thể thao, công việc nguy hiểm hoặc khi tiếp xúc với các hóa chất, vật sắc nhọn có thể gây tổn thương mắt.

Sử dụng thuốc theo chỉ dẫn

Nếu bạn đang sử dụng corticosteroid (đặc biệt là thuốc nhỏ mắt steroid), hãy tuân thủ nghiêm ngặt chỉ dẫn của bác sĩ và thông báo về bất kỳ thay đổi nào trong thị lực hoặc khó chịu ở mắt. Sử dụng steroid kéo dài là một yếu tố nguy cơ gây tăng nhãn áp.

Quản lý các bệnh lý toàn thân

Kiểm soát tốt các bệnh lý như tiểu đường, huyết áp cao hoặc thấp có thể giúp giảm nguy cơ mắc cườm nước hoặc làm chậm sự tiến triển của bệnh.

Chẩn đoán Cườm nước

Việc chẩn đoán cườm nước đòi hỏi một loạt các xét nghiệm toàn diện, vì bệnh thường không có triệu chứng rõ ràng ở giai đoạn đầu. Các phương pháp chẩn đoán chính bao gồm:

Đo nhãn áp (Tonometry)

Đây là xét nghiệm cơ bản để đo áp lực bên trong mắt. Nhãn áp cao là yếu tố nguy cơ chính của cườm nước. Có nhiều phương pháp đo nhãn áp, phổ biến nhất là đo nhãn áp Applanation (sử dụng một đầu dò nhỏ chạm nhẹ vào giác mạc sau khi gây tê) hoặc đo nhãn áp không tiếp xúc (air-puff tonometry).

Soi đáy mắt và đánh giá dây thần kinh thị giác (Ophthalmoscopy/Optic Nerve Examination)

Bác sĩ sẽ nhỏ thuốc giãn đồng tử và sử dụng kính chuyên dụng để quan sát dây thần kinh thị giác ở phía sau mắt. Bác sĩ sẽ tìm kiếm các dấu hiệu tổn thương như chén đĩa thị giác lõm sâu, rộng bất thường (cup-to-disc ratio), hoặc sự thay đổi màu sắc của dây thần kinh, cho thấy sự mất mát của các sợi thần kinh.

Kiểm tra thị trường (Visual Field Test/Perimetry)

Xét nghiệm này đánh giá tầm nhìn ngoại vi của bạn. Bạn sẽ nhìn vào một màn hình và nhấn nút khi thấy các chấm sáng xuất hiện. Mục đích là để phát hiện các điểm mù hoặc vùng mất thị lực mà bạn có thể không nhận ra trong cuộc sống hàng ngày. Đây là công cụ quan trọng để theo dõi sự tiến triển của bệnh.

Soi góc tiền phòng (Gonioscopy)

Bác sĩ sử dụng một thấu kính đặc biệt được đặt nhẹ nhàng lên mắt (sau khi nhỏ thuốc tê) để kiểm tra góc giữa mống mắt và giác mạc – nơi thủy dịch thoát ra khỏi mắt. Xét nghiệm này giúp phân biệt cườm nước góc mở (góc thoát lưu rộng và mở) và cườm nước góc đóng (góc thoát lưu hẹp hoặc bị đóng), từ đó xác định phương pháp điều trị phù hợp.

Chụp cắt lớp quang học (Optical Coherence Tomography – OCT)

OCT là một xét nghiệm không xâm lấn, sử dụng sóng ánh sáng để tạo ra hình ảnh cắt lớp chi tiết của dây thần kinh thị giác và lớp sợi thần kinh võng mạc (RNFL). OCT có thể phát hiện sự mỏng đi của RNFL rất sớm, ngay cả trước khi có sự thay đổi rõ rệt trên thị trường, giúp chẩn đoán cườm nước ở giai đoạn tiền lâm sàng hoặc sớm nhất.

Độ dày giác mạc trung tâm (Pachymetry)

Đo độ dày giác mạc trung tâm bằng sóng siêu âm. Giác mạc mỏng có thể làm cho số đo nhãn áp bằng tonometry thấp hơn thực tế, và giác mạc rất mỏng cũng là một yếu tố nguy cơ độc lập cho sự phát triển của cườm nước. Thông tin này giúp bác sĩ đánh giá chính xác hơn nguy cơ và tình trạng bệnh.

Điều trị Cườm nước

Phương pháp y khoa

Mục tiêu chính của điều trị cườm nước là giảm nhãn áp để ngăn chặn tổn thương thêm cho dây thần kinh thị giác và bảo tồn thị lực còn lại. Các phương pháp điều trị y khoa bao gồm:

• Thuốc nhỏ mắt: Đây là phương pháp điều trị ban đầu phổ biến nhất, được sử dụng hàng ngày để giảm nhãn áp.
  • Prostaglandin analogues (ví dụ: Latanoprost, Travoprost, Bimatoprost): Tăng cường thoát lưu thủy dịch khỏi mắt. Thường chỉ cần dùng một lần mỗi ngày.
  • Beta-blockers (ví dụ: Timolol): Giảm sản xuất thủy dịch. Thường dùng 1-2 lần mỗi ngày.
  • Alpha-adrenergic agonists (ví dụ: Brimonidine): Giảm sản xuất thủy dịch và tăng thoát lưu. Dùng 2-3 lần mỗi ngày.
  • Carbonic anhydrase inhibitors (ví dụ: Dorzolamide, Brinzolamide): Giảm sản xuất thủy dịch. Dùng 2-3 lần mỗi ngày.
  • Rho kinase inhibitors (ví dụ: Netarsudil): Giảm nhãn áp bằng cách tăng cường thoát thủy dịch qua mạng bè.
• Thuốc uống: Trong một số trường hợp, đặc biệt là cườm nước góc đóng cấp tính hoặc khi thuốc nhỏ mắt không đủ hiệu quả, bác sĩ có thể kê đơn thuốc viên như Acetazolamide để giảm nhãn áp nhanh chóng. Tuy nhiên, thuốc uống có nhiều tác dụng phụ hơn nên ít được sử dụng lâu dài.
• Phẫu thuật laser:
  • Phẫu thuật laser tạo hình bè chọn lọc (Selective Laser Trabeculoplasty – SLT): Sử dụng laser năng lượng thấp để cải thiện chức năng thoát lưu của mạng bè, thường dùng cho cườm nước góc mở.
  • Phẫu thuật laser tạo hình bè Argon (Argon Laser Trabeculoplasty – ALT): Tương tự SLT nhưng sử dụng laser khác, ít được ưu tiên hơn do có thể gây sẹo.
  • Cắt mống mắt chu biên bằng laser (Laser Peripheral Iridotomy – LPI): Tạo một lỗ nhỏ trên mống mắt để cải thiện lưu thông thủy dịch, thường dùng cho cườm nước góc đóng hoặc góc đóng nghi ngờ.
  • Laser quang đông thể mi (Cyclophotocoagulation – CPC): Dùng laser để phá hủy một phần thể mi, giảm sản xuất thủy dịch, thường dùng cho trường hợp nặng hoặc không đáp ứng các phương pháp khác.
• Phẫu thuật truyền thống (Incisional Surgery): Khi thuốc và laser không hiệu quả.
  • Phẫu thuật cắt bè (Trabeculectomy): Tạo một đường thoát lưu mới cho thủy dịch thông qua việc tạo một lỗ nhỏ trong củng mạc (lòng trắng của mắt).
  • Phẫu thuật đặt ống dẫn lưu (Glaucoma Drainage Devices/Tube Shunts): Đặt một thiết bị nhỏ vào mắt để dẫn lưu thủy dịch ra một khoang dưới kết mạc.
  • Phẫu thuật cườm nước xâm lấn tối thiểu (Minimally Invasive Glaucoma Surgery – MIGS): Các thủ thuật mới hơn, ít xâm lấn hơn, thường được thực hiện kết hợp với phẫu thuật đục thủy tinh thể, giúp giảm nhãn áp vừa phải với ít rủi ro hơn.

Lối sống hỗ trợ

Bên cạnh các phương pháp điều trị y khoa, một lối sống lành mạnh có thể hỗ trợ quản lý bệnh cườm nước:

• Dinh dưỡng cân bằng: Chế độ ăn giàu rau xanh, trái cây, và các loại hạt, cung cấp đủ vitamin (A, C, E) và khoáng chất có thể hỗ trợ sức khỏe mắt tổng thể. Các chất chống oxy hóa có thể bảo vệ dây thần kinh thị giác.
• Tập thể dục đều đặn: Hoạt động thể chất vừa phải, như đi bộ nhanh, đạp xe, bơi lội, có thể giúp giảm nhãn áp. Tuy nhiên, tránh các bài tập nặng hoặc các tư thế lộn ngược có thể làm tăng nhãn áp.
• Hạn chế caffeine: Uống quá nhiều caffeine có thể tạm thời làm tăng nhãn áp. Nên tiêu thụ ở mức độ vừa phải.
• Ngừng hút thuốc: Hút thuốc lá làm tăng nguy cơ phát triển nhiều vấn đề sức khỏe, bao gồm cả các bệnh về mắt, và có thể làm trầm trọng thêm cườm nước.
• Uống đủ nước nhưng không quá nhanh: Uống một lượng lớn nước trong thời gian ngắn có thể tạm thời làm tăng nhãn áp. Nên uống nước rải đều trong ngày.
• Ngủ đúng tư thế: Tránh nằm nghiêng úp mặt vào gối, có thể gây áp lực lên mắt. Nằm ngửa với đầu hơi nâng cao có thể giúp giảm nhãn áp vào ban đêm.
• Quản lý căng thẳng: Căng thẳng có thể ảnh hưởng đến nhãn áp. Các kỹ thuật thư giãn như thiền, yoga có thể hữu ích.
• Tuân thủ lịch trình dùng thuốc: Điều quan trọng nhất là tuân thủ nghiêm ngặt lịch trình dùng thuốc nhỏ mắt theo chỉ định của bác sĩ, ngay cả khi không có triệu chứng rõ ràng.

Lưu ý khi điều trị

Việc điều trị cườm nước là một quá trình lâu dài và cần sự hợp tác chặt chẽ giữa bệnh nhân và bác sĩ. Dưới đây là những lưu ý quan trọng:

• Tuân thủ nghiêm ngặt phác đồ điều trị: Đây là yếu tố then chốt để kiểm soát bệnh. Thuốc nhỏ mắt cần được sử dụng đều đặn hàng ngày theo đúng liều lượng và thời gian. Bỏ qua liều hoặc ngừng thuốc có thể dẫn đến tăng nhãn áp và tổn thương dây thần kinh thị giác không hồi phục.
• Không tự ý ngừng thuốc hoặc thay đổi liều lượng: Mọi thay đổi trong phác đồ điều trị phải được thực hiện dưới sự hướng dẫn của bác sĩ chuyên khoa mắt.
• Kiểm tra mắt định kỳ thường xuyên: Ngay cả khi đã điều trị, bệnh nhân cườm nước vẫn cần tái khám định kỳ để bác sĩ đánh giá hiệu quả điều trị, điều chỉnh thuốc nếu cần, và theo dõi sự tiến triển của bệnh qua các xét nghiệm như đo nhãn áp, thị trường, OCT.
• Thông báo về các tác dụng phụ của thuốc: Thuốc nhỏ mắt có thể gây ra các tác dụng phụ như đỏ mắt, khô mắt, ngứa, mờ mắt thoáng qua. Hãy thông báo cho bác sĩ để được tư vấn hoặc thay đổi loại thuốc phù hợp nếu tác dụng phụ gây khó chịu.
• Kiểm soát các bệnh lý toàn thân: Các bệnh như tiểu đường, huyết áp cao/thấp cần được kiểm soát tốt vì chúng có thể ảnh hưởng đến lưu lượng máu đến dây thần kinh thị giác và làm trầm trọng thêm tình trạng cườm nước.
• Theo dõi các dấu hiệu bất thường: Nếu xuất hiện các triệu chứng mới hoặc nặng hơn như đau mắt dữ dội, mờ mắt đột ngột, nhìn thấy quầng sáng, cần đến ngay cơ sở y tế để được cấp cứu.
• Tìm hiểu về bệnh: Nắm vững thông tin về cườm nước sẽ giúp bạn hiểu rõ hơn về tình trạng của mình và chủ động hơn trong việc quản lý bệnh.

So sánh với bệnh lý tương tự

Bệnh lý tương tự

Có một số bệnh lý về mắt có triệu chứng ban đầu tương tự hoặc có thể bị nhầm lẫn với cườm nước. Việc phân biệt chúng rất quan trọng để có chẩn đoán và điều trị chính xác:

• Đục thủy tinh thể (Cataract): Là tình trạng thủy tinh thể trong mắt bị mờ đục, gây giảm thị lực. Đây là nguyên nhân phổ biến gây mù lòa có thể điều trị được. Cả cườm nước và đục thủy tinh thể đều phổ biến ở người lớn tuổi và gây ra thị lực kém.
• Tăng nhãn áp không bệnh lý (Ocular Hypertension): Là tình trạng nhãn áp cao hơn mức bình thường nhưng chưa gây tổn thương dây thần kinh thị giác hoặc mất thị trường. Đây là một yếu tố nguy cơ lớn của cườm nước, nhưng bản thân nó chưa phải là cườm nước.
• Bệnh võng mạc tiểu đường (Diabetic Retinopathy): Tổn thương các mạch máu nhỏ trong võng mạc do biến chứng của bệnh tiểu đường, dẫn đến giảm thị lực. Bệnh tiểu đường cũng là yếu tố nguy cơ của cườm nước.
• Thoái hóa điểm vàng liên quan đến tuổi tác (Age-related Macular Degeneration – AMD): Là nguyên nhân hàng đầu gây mất thị lực trung tâm ở người lớn tuổi, do tổn thương điểm vàng (phần trung tâm của võng mạc). Cườm nước ảnh hưởng đến thị trường ngoại vi trước, trong khi AMD ảnh hưởng đến thị trường trung tâm.

Phân biệt giữa các bệnh lý

Để phân biệt cườm nước với các bệnh lý tương tự, cần dựa vào các tiêu chí sau:

Mọi người cũng hỏi

Cườm nước có chữa khỏi được không?

Cườm nước là một bệnh mạn tính không thể chữa khỏi hoàn toàn. Mục tiêu của điều trị là kiểm soát nhãn áp, ngăn chặn hoặc làm chậm sự tiến triển của tổn thương dây thần kinh thị giác và bảo tồn thị lực còn lại. Thị lực đã mất do cườm nước là vĩnh viễn và không thể phục hồi. Do đó, việc phát hiện sớm và điều trị liên tục là cực kỳ quan trọng để duy trì chất lượng cuộc sống.

Các dấu hiệu đầu tiên của cườm nước là gì?

Đối với cườm nước góc mở nguyên phát (phổ biến nhất), thường không có dấu hiệu hoặc triệu chứng rõ ràng ở giai đoạn đầu. Mất thị trường ngoại vi diễn ra rất từ từ và thường không được nhận thấy cho đến khi bệnh đã tiến triển. Một số người có thể cảm thấy mỏi mắt, nhức đầu nhẹ hoặc nhìn mờ thoáng qua. Các dấu hiệu rõ rệt như đau mắt dữ dội, mờ đột ngột, nhìn thấy quầng sáng thường chỉ xuất hiện trong trường hợp cườm nước góc đóng cấp tính, một dạng bệnh ít phổ biến hơn và là một cấp cứu y tế.

Làm thế nào để điều trị cườm nước?

Điều trị cườm nước chủ yếu tập trung vào việc giảm nhãn áp. Các phương pháp điều trị bao gồm: thuốc nhỏ mắt hàng ngày để giảm sản xuất thủy dịch hoặc tăng cường thoát lưu; phẫu thuật laser (như SLT hoặc LPI) để cải thiện hệ thống thoát lưu; và phẫu thuật truyền thống (như cắt bè hoặc đặt ống dẫn lưu) trong những trường hợp nặng hơn. Việc lựa chọn phương pháp điều trị phụ thuộc vào loại cườm nước, mức độ nghiêm trọng và tình trạng sức khỏe tổng thể của bệnh nhân.

Cườm nước có di truyền không?

Có, yếu tố di truyền đóng một vai trò quan trọng trong cườm nước. Nếu có tiền sử gia đình (cha mẹ, anh chị em ruột) mắc bệnh cườm nước, nguy cơ của bạn tăng lên đáng kể. Điều này đặc biệt đúng với cườm nước góc mở nguyên phát. Do đó, những người có tiền sử gia đình nên đi khám mắt định kỳ thường xuyên hơn để phát hiện sớm và can thiệp kịp thời.

Ăn gì để tốt cho người bệnh cườm nước?

Một chế độ ăn uống lành mạnh, cân bằng có thể hỗ trợ sức khỏe mắt tổng thể. Người bệnh cườm nước nên tập trung vào các thực phẩm giàu chất chống oxy hóa, vitamin (A, C, E) và khoáng chất (kẽm). Bao gồm nhiều rau xanh đậm (rau bina, cải xoăn), trái cây tươi (cam, dâu tây), cá béo (cá hồi, cá thu) giàu Omega-3, và các loại hạt (hạnh nhân, óc chó). Tránh các thực phẩm chế biến sẵn, nhiều đường và chất béo không lành mạnh. Duy trì cân nặng hợp lý và kiểm soát tốt các bệnh lý toàn thân như tiểu đường cũng rất quan trọng.

Chế độ sinh hoạt cho người bị cườm nước cần lưu ý gì?

Người bệnh cườm nước cần tuân thủ nghiêm ngặt phác đồ điều trị của bác sĩ, sử dụng thuốc nhỏ mắt đúng giờ và liều lượng. Hạn chế các hoạt động gắng sức, đặc biệt là các tư thế cúi đầu quá lâu hoặc nâng vật nặng có thể làm tăng nhãn áp. Tránh hút thuốc và hạn chế caffeine. Tập thể dục nhẹ nhàng đều đặn (đi bộ, bơi lội) có thể có lợi, nhưng nên tham khảo ý kiến bác sĩ về các loại hình vận động phù hợp. Đeo kính bảo hộ khi tham gia các hoạt động có nguy cơ chấn thương mắt. Đồng thời, giữ tinh thần thoải mái, tránh căng thẳng.

Khi nào cần phẫu thuật cho cườm nước?

Phẫu thuật thường được xem xét khi thuốc nhỏ mắt và phương pháp laser không đủ để kiểm soát nhãn áp hoặc khi bệnh vẫn tiếp tục tiến triển gây tổn thương dây thần kinh thị giác. Bác sĩ sẽ đánh giá tình trạng bệnh, mức độ mất thị lực, và nguy cơ biến chứng để quyết định thời điểm thích hợp cho phẫu thuật. Các loại phẫu thuật phổ biến bao gồm cắt bè, đặt ống dẫn lưu hoặc các phương pháp phẫu thuật xâm lấn tối thiểu (MIGS).

Cườm nước có gây đau không?

Hầu hết các trường hợp cườm nước, đặc biệt là cườm nước góc mở nguyên phát, không gây đau ở giai đoạn đầu. Bệnh tiến triển âm thầm và không có triệu chứng đau rõ rệt cho đến khi bệnh trở nên nặng. Tuy nhiên, cườm nước góc đóng cấp tính là một ngoại lệ, gây đau mắt dữ dội đột ngột, kèm theo đau đầu, buồn nôn, và nhìn mờ. Trong những trường hợp này, đau là một dấu hiệu cảnh báo cần cấp cứu y tế ngay lập tức.

Tài liệu tham khảo về Cườm nước

• World Health Organization (WHO)
• American Academy of Ophthalmology (AAO)
• National Eye Institute (NEI)
• Mayo Clinic
• National Institutes of Health (NIH)
• Glaucoma Research Foundation