Ung thư là một trong những căn bệnh đáng sợ nhất thời đại, có khả năng tấn công hầu hết các cơ quan trong cơ thể con người. Tuy nhiên, đã bao giờ bạn tự hỏi liệu có bộ phận nào không bao giờ bị ung thư hay không? Dưới góc nhìn y học hiện đại, câu trả lời cho câu hỏi này mang lại nhiều bất ngờ thú vị về cơ chế vận hành độc đáo và khả năng tự bảo vệ kỳ diệu của cơ thể chúng ta.
Bộ phận nào không bao giờ bị ung thư và sự thật dưới góc nhìn y học
Trên thực tế, về mặt lý thuyết y khoa, không có bất kỳ tế bào sống nào trong cơ thể hoàn toàn miễn nhiễm 100% với ung thư. Tuy nhiên, có những cơ quan mà tỷ lệ xuất hiện khối u ác tính nguyên phát thấp đến mức người ta thường lầm tưởng rằng chúng không bao giờ bị bệnh. Trong số đó, tim, thủy tinh thể của mắt và lách là những bộ phận tiêu biểu nhất. Sự hiếm gặp của các ca bệnh tại các cơ quan này đã mở ra những hướng nghiên cứu quan trọng cho ngành ung thư học toàn cầu.
Vì sao tim được coi là cơ quan gần như miễn nhiễm với ung thư?
Tim là cơ quan hoạt động liên tục suốt đời người nhưng lại cực kỳ hiếm khi khởi phát ung thư. Các nghiên cứu tử thi cho thấy tỷ lệ u tim nguyên phát chỉ chiếm khoảng 0,0017% đến 0,28%, và hầu hết trong số đó là u lành tính. Nguyên nhân chính nằm ở đặc tính sinh học của tế bào cơ tim.
Khác với các tế bào ở da, đại tràng hay phổi liên tục phân chia và thay thế, tế bào cơ tim trưởng thành gần như ngừng phân chia hoàn toàn sau khi sinh ra. Ung thư xảy ra do sự đột biến DNA trong quá trình phân chia tế bào. Khi các tế bào không phân chia, cơ hội để đột biến xảy ra và hình thành khối u ác tính là cực kỳ thấp. Ngoài ra, tim được bảo vệ bởi nguồn cung cấp máu giàu oxy liên tục và không tiếp xúc trực tiếp với các tác nhân gây ung thư từ môi trường bên ngoài như khói thuốc, hóa chất hay tia cực xạ.
Thủy tinh thể và lách là những vùng đất hiếm khi bị tế bào ung thư tấn công
Thủy tinh thể của mắt là một cấu trúc đặc biệt không có mạch máu và dây thần kinh. Nó được nuôi dưỡng bằng cách thẩm thấu dịch. Do không có nguồn cấp máu trực tiếp và cấu trúc tế bào có tính biệt hóa cực cao, thủy tinh thể gần như không bao giờ phát triển các khối u ác tính nguyên phát.
Lách cũng là một cơ quan rất hiếm khi bị ung thư nguyên phát. Mặc dù lách là một phần của hệ thống bạch huyết, nơi ung thư hạch có thể di căn đến, nhưng bản thân nhu mô lách rất hiếm khi tự phát triển khối u ác tính từ đầu. Lý do là vì lách chứa một lượng lớn các tế bào miễn dịch hoạt động mạnh mẽ, liên tục lọc máu và tiêu diệt các tế bào bất thường trước khi chúng kịp hình thành khối u.
Giải mã nguyên nhân khoa học giúp các bộ phận này tránh được ung thư
Để hiểu rõ hơn tại sao một số bộ phận lại có khả năng phòng thủ ung thư xuất sắc đến vậy, các nhà khoa học đã chỉ ra một số yếu tố quyết định sau:
- Tốc độ phân chia tế bào cực thấp: Các cơ quan có tế bào hầu như không nhân đôi ở tuổi trưởng thành sẽ triệt tiêu cơ hội đột biến DNA trong quá trình phân bào.
- Hệ thống miễn dịch tại chỗ mạnh mẽ: Sự hiện diện liên tục của các tế bào lympho giúp phát hiện và tiêu diệt mầm mống ung thư ngay từ khi mới nhen nhóm.
- Sự cô lập về cấu trúc sinh học: Những bộ phận không có mạch máu đi qua trực tiếp sẽ ngăn chặn sự di chuyển và bám rễ của các tế bào ung thư di căn từ nơi khác đến.
- Môi trường bảo vệ nghiêm ngặt: Các bộ phận nằm sâu trong cơ thể, được bảo vệ bởi xương hoặc các màng chắn sinh học, không tiếp xúc trực tiếp với độc tố ngoại lai thường có độ an toàn cao hơn.
Những lầm tưởng thường gặp về các bộ phận không thể bị ung thư
Nhiều người tin rằng tóc và móng tay không bao giờ bị ung thư. Thực chất, sợi tóc và móng tay chúng ta nhìn thấy được cấu tạo từ chất sừng (keratin), vốn là các tế bào đã chết nên chúng không thể phát triển khối u. Tuy nhiên, nang tóc hoặc giường móng (phần tế bào sống sản sinh ra tóc và móng) hoàn toàn có thể bị ung thư da tấn công. Do đó, việc quan sát các thay đổi sắc tố ở gốc móng hoặc da đầu là cực kỳ quan trọng.
Một lầm tưởng khác là cơ bắp không bị ung thư. Mặc dù hiếm, nhưng các khối u ác tính của mô mềm, hay còn gọi là sarcoma cơ vân, vẫn có thể xảy ra ở các cơ xương trên cơ thể, đặc biệt là ở trẻ em và người trẻ tuổi.
Mặc dù không có bộ phận nào trong cơ thể hoàn toàn miễn dịch tuyệt đối với ung thư, việc hiểu rõ tại sao tim, lách hay thủy tinh thể lại cực kỳ hiếm khi mắc bệnh mang lại những bài học vô giá cho y học. Việc nghiên cứu cơ chế ngừng phân chia của tế bào cơ tim hay hàng rào bảo vệ tự nhiên của các cơ quan này đang mở ra những hướng đi mới đầy triển vọng trong việc tìm kiếm phương pháp ngăn ngừa và điều trị ung thư hiệu quả hơn trong tương lai.
