Viêm phế quản là một trong những bệnh lý đường hô hấp phổ biến nhất ở trẻ nhỏ, đặc biệt là khi thời tiết giao mùa. Dù phần lớn các trường hợp có thể tự khỏi hoặc điều trị ngoại trú dưới sự hướng dẫn của bác sĩ, bệnh vẫn có nguy cơ tiến triển nhanh thành các biến chứng nguy hiểm như viêm phổi hay suy hô hấp. Việc nhận biết đúng thời điểm cần đưa trẻ đến bệnh viện đóng vai trò quyết định giúp bảo vệ an toàn tính mạng và sức khỏe của trẻ.
Bé bị viêm phế quản khi nào cần nhập viện
Việc theo dõi sát sao các triệu chứng của trẻ tại nhà là cực kỳ quan trọng. Cha mẹ cần đưa bé bị viêm phế quản khi nào cần nhập viện ngay lập tức nếu xuất hiện một trong các dấu hiệu cảnh báo nguy hiểm dưới đây:
Trẻ có các dấu hiệu suy hô hấp cấp tính
Suy hô hấp là biến chứng nguy hiểm nhất của bệnh viêm phế quản ở trẻ em. Khi hệ hô hấp bị quá tải, trẻ sẽ phải nỗ lực rất nhiều để thở. Cha mẹ cần đưa trẻ đi cấp cứu ngay khi phát hiện:
- Cánh mũi phập phồng: Hai cánh mũi nở rộng theo từng nhịp thở của trẻ.
- Co lõm lồng ngực: Phần dưới xương ức hoặc các khoảng kẽ sườn bị lõm sâu vào mỗi khi trẻ hít vào.
- Tím tái đầu chi và quanh môi: Đây là dấu hiệu cơ thể trẻ đang bị thiếu oxy trầm trọng, da trẻ nhợt nhạt hoặc chuyển sang màu xanh tím.
- Thở rên rít: Trẻ phát ra tiếng rên nhỏ hoặc tiếng rít thì thở ra ngay cả khi nằm yên.
Trẻ dưới 3 tháng tuổi hoặc có bệnh lý nền
Đối với nhóm trẻ sơ sinh dưới 3 tháng tuổi, hệ miễn dịch và cấu trúc đường thở của trẻ còn rất non yếu, bệnh dễ diễn tiến nặng chỉ sau vài giờ. Ngoài ra, những trẻ có các yếu tố dưới đây cũng cần được nhập viện sớm để bác sĩ chuyên khoa theo dõi:
- Trẻ sinh non, sinh nhẹ cân hoặc suy dinh dưỡng nặng.
- Trẻ có tiền sử mắc các bệnh tim bẩm sinh hoặc bệnh phổi mạn tính.
- Trẻ bị suy giảm miễn dịch hoặc đang điều trị các bệnh lý đặc biệt khác.
Trẻ có biểu hiện mất nước hoặc không thể ăn uống
Khi bị viêm phế quản kèm sốt cao và ho nhiều, trẻ rất dễ bị mất nước. Nếu không được bù nước kịp thời, tình trạng của trẻ sẽ chuyển biến xấu rất nhanh. Hãy đưa trẻ đến viện nếu:
- Trẻ không thể bú mẹ, không chịu uống sữa hoặc nôn trớ liên tục sau khi ăn uống.
- Trẻ có các biểu hiện mất nước như môi khô khốc, mắt trũng sâu, khóc không ra nước mắt.
- Trẻ tiểu rất ít, không thay tã trong vòng 6 giờ liên tục hoặc nước tiểu có màu vàng sậm.
- Trẻ mệt lả, li bì, lơ mơ hoặc rất khó đánh thức.
Cách nhận biết sớm trẻ bị viêm phế quản chuyển biến nặng tại nhà
Để tránh rơi vào tình trạng nguy kịch, cha mẹ nên chủ động theo dõi và phát hiện sớm các dấu hiệu cho thấy tình trạng viêm phế quản của con đang có xu hướng nặng lên.
Đếm nhịp thở của trẻ theo từng nhóm tuổi
Tăng nhịp thở là phản ứng đầu tiên của cơ thể khi phổi bị tổn thương và thiếu oxy. Để có kết quả chính xác, cha mẹ cần đếm nhịp thở khi trẻ nằm yên, không khóc, không sốt cao (nếu trẻ sốt, hãy hạ sốt trước khi đếm). Hãy đếm nhịp nhấp nhô của bụng hoặc ngực trẻ trong trọn vẹn 1 phút. Trẻ được coi là thở nhanh khi:
- Trẻ dưới 2 tháng tuổi: Nhịp thở từ 60 lần/phút trở lên.
- Trẻ từ 2 đến 11 tháng tuổi: Nhịp thở từ 50 lần/phút trở lên.
- Trẻ từ 12 đến 59 tháng tuổi: Nhịp thở từ 40 lần/phút trở lên.
Quan sát tiếng thở và sự co kéo cơ hô hấp
Bên cạnh nhịp thở, âm thanh phát ra khi trẻ thở cũng phản ánh mức độ tắc nghẽn của đường hô hấp. Nếu tiếng thở khò khè của trẻ ngày càng tăng, tiếng thở rít xuất hiện rõ rệt kèm theo hiện tượng trẻ phải rướn cổ lên để thở, đây là dấu hiệu đường thở đang bị hẹp nặng do phù nề và tăng tiết dịch nhầy.
Hướng dẫn chăm sóc trẻ bị viêm phế quản đúng cách
Trong các trường hợp viêm phế quản thể nhẹ được bác sĩ chỉ định theo dõi tại nhà, việc chăm sóc đúng khoa học sẽ giúp trẻ nhanh chóng phục hồi và ngăn ngừa biến chứng.
Vệ sinh đường thở và kiểm soát thân nhiệt
Giữ thông thoáng đường thở giúp trẻ dễ thở hơn và giảm bớt các cơn ho do đờm kích ứng. Cha mẹ nên thực hiện:
- Nhỏ hoặc xịt nước muối sinh lý đẳng trương vào mũi trẻ, sau đó dùng dụng cụ hút nhầy mũi nhẹ nhàng nếu trẻ có nhiều dịch mũi.
- Theo dõi nhiệt độ của trẻ thường xuyên. Nếu trẻ sốt từ 38,5 độ C trở lên, hãy sử dụng thuốc hạ sốt paracetamol đúng liều lượng theo cân nặng của trẻ và chườm ấm ở các vùng nách, bẹn.
Bổ sung nước và duy trì chế độ dinh dưỡng
Bổ sung đủ nước là chìa khóa quan trọng nhất giúp làm loãng đờm, giảm ho và bù lại lượng nước đã mất do sốt và thở nhanh:
- Tăng cường cho trẻ bú mẹ nhiều lần đối với trẻ dưới 6 tháng tuổi.
- Cho trẻ uống nhiều nước ấm, nước hoa quả hoặc dung dịch bù nước oresol pha đúng tỷ lệ đối với trẻ lớn hơn.
- Chia nhỏ các bữa ăn trong ngày thành nhiều cữ, ưu tiên các món ăn lỏng, dễ tiêu hóa và giàu dinh dưỡng như cháo, súp ấm.
Những sai lầm nghiêm trọng cần tránh khi chăm sóc trẻ
Việc điều trị sai cách có thể khiến bệnh của trẻ trở nặng nhanh chóng. Cha mẹ tuyệt đối tránh những việc sau:
- Tự ý cho trẻ uống kháng sinh: Phần lớn viêm phế quản ở trẻ nhỏ do virus gây ra, việc dùng kháng sinh không có tác dụng tiêu diệt virus mà còn làm tăng nguy cơ kháng thuốc và gây tác dụng phụ.
- Tự ý dùng thuốc giảm ho mạnh: Ho là phản xạ tự nhiên giúp đẩy đờm ra ngoài. Lạm dụng thuốc ức chế cơn ho sẽ làm đờm ứ đọng lại trong phế quản, dễ dẫn đến viêm phổi.
- Áp dụng các bài thuốc dân gian truyền miệng chưa kiểm chứng: Các phương pháp đắp lá, uống nước lá không rõ nguồn gốc có thể gây ngộ độc hoặc dị ứng nghiêm trọng cho trẻ.
Nhận biết sớm các dấu hiệu chuyển nặng khi trẻ bị viêm phế quản là chìa khóa vàng để bảo vệ sức khỏe hệ hô hấp của con. Cha mẹ tuyệt đối không nên chủ quan tự ý điều trị bằng các phương pháp dân gian truyền miệng hoặc tự mua thuốc điều trị tại nhà khi chưa có chỉ định từ bác sĩ. Khi phát hiện bất kỳ dấu hiệu bất thường nào về nhịp thở hoặc thể trạng của trẻ, hãy đưa trẻ đến cơ sở y tế gần nhất để được thăm khám và xử trí kịp thời.
